Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Özel hayata müdahale haklı gerekçelere dayanmalıdır.
• Mesleki itibarın zedelenmesi özel hayata müdahaledir.
• İdari işlemler zorunlu toplumsal ihtiyacı karşılamalıdır.
• Yargısal kararlar yeterli ve makul gerekçe içermelidir.

Bu karar, kamu görevlilerinin mesleki statülerine yönelik olarak tesis edilen idari işlemlerin, kişilerin özel hayatına ve sosyal itibarına etkilerini anayasal bir çerçevede ele alması bakımından hukuken büyük bir önem taşımaktadır. Anayasa Mahkemesi, bir okul müdürünün görevden alınarak öğretmenliğe atanması işleminin, doğrudan özel hayata ilişkin bir nedene dayanmasa bile, işlemin dayandırıldığı iddialar nedeniyle kişinin toplum nezdindeki itibarını ve sosyal ilişkilerini ciddi şekilde zedelediğini tespit etmiştir. Bu durum, idari işlemlerin salt kamu hizmetinin işleyişi bağlamında değil, bireyin manevi bütünlüğüne ve itibar hakkına olan yansımalarıyla da değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Kararın benzer davalardaki emsal etkisi, idarelere kamu görevlileri hakkında tesis edecekleri işlemlerde daha şeffaf ve somut delillere dayalı gerekçeler sunma zorunluluğu getirmesidir. İdare mahkemelerinin, idarenin takdir yetkisini denetlerken sadece şeklî mevzuat kurallarına dayanarak davanın reddine karar vermemesi, işlemin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılayıp karşılamadığını derinlemesine irdelemesi gerekeceği vurgulanmıştır. Uygulamadaki önemi ise, bilhassa hakkında adli makamlarca takipsizlik veya beraat kararı verilen kamu görevlilerinin, salt soyut iddialar ve husumete dayalı asılsız ihbarlar gerekçe gösterilerek mesleki açıdan dezavantajlı konuma düşürülmesinin ve damgalanmasının önüne geçilmesinde kendini gösterecektir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Saruhanlı ilçesinde bir lisede okul müdürü olarak görev yapan başvurucu, okulun taşınması sırasındaki fotoğrafları sosyal medyada paylaşması ve hakkında husumetli olduğu bir kişi tarafından yapılan asılsız FETÖ/PDY ihbarları nedeniyle disiplin soruşturması geçirmiştir. Başsavcılık tarafından yürütülen adli soruşturmada başvurucu hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiş ve iddiaların asılsız olduğu saptanmıştır. Buna rağmen idare, disiplin soruşturması raporuna dayanarak kamu yararı ve hizmet gereği gerekçesiyle başvurucuyu yöneticilik görevinden alarak başka bir ilçeye öğretmen olarak atamıştır. Başvurucu, atama işleminin haksız olduğunu, adli makamlarca aklanmasına rağmen asılsız iddialarla sürgün edildiğini, toplum nezdinde suçlu muamelesi görerek itibarının zedelendiğini belirterek idareye karşı atama işleminin iptali istemiyle idare mahkemesinde dava açmıştır. Derece mahkemelerinin davayı reddetmesi üzerine uyuşmazlık bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesi önüne taşınmıştır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, somut uyuşmazlığı Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı kapsamında incelemiştir. Kamu görevlilerinin mesleki statülerinde yapılan değişikliklerin, kişilerin üçüncü kişilerle ilişki kurabilme imkânını ve sosyal itibarını ciddi şekilde etkilediği durumlarda bu hakka müdahale edildiği kabul edilmektedir.

Olayda idarenin dayandığı temel kurallar; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.76 ve Millî Eğitim Bakanlığı Eğitim Kurumlarına Yönetici Görevlendirme Yönetmeliği m.35 hükümleridir. 657 sayılı Kanun m.76, idareye memurları kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atama yetkisi vermektedir. Yönetmeliğin 35. maddesi ise, haklarında yapılan idari soruşturma sonucunda yöneticilik görevinden alınması teklif edilenlerin durumlarına uygun eğitim kurumlarına öğretmen olarak atanacağını düzenlemektedir.

Yerleşik içtihat prensiplerine göre, kamu hizmetinin etkin yürütülmesi ve mesleki disiplinin sağlanması amacıyla idarenin takdir yetkisi bulunmakla birlikte, bu yetki mutlak ve sınırsız değildir. Özel hayata saygı hakkına yapılan bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve ölçülü olması şarttır. Kamu makamları, mesleki hayata yönelik ağır sonuçlar doğuran atama ve görevden alma işlemlerinde, işlemin zorunluluğunu ve haklılığını somut, ilgili ve yeterli gerekçelerle ortaya koymakla yükümlüdür. Aksi hâlde, bireyin sosyal ve mesleki itibarına yapılan müdahale anayasal güvenceleri ihlal edecektir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun okul müdürlüğünden alınarak öğretmenliğe atanması işleminin dayandığı somut olguları titizlikle incelemiştir. Başvurucunun FETÖ/PDY ile iltisaklı olduğuna yönelik iddiaların, aralarında husumet bulunan bir kişinin ihbarına dayandığı Cumhuriyet Başsavcılığı kararıyla sabittir. Nitekim Başsavcılık, başvurucunun ByLock kaydının olmadığını, Bank Asya hesabında şüpheli bir hareket bulunmadığını ve aleyhine bir tanık ifadesi olmadığını tespit ederek kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Buna karşılık idare, başvurucu lehine olan bu adli tespitleri ve başvurucunun banka hesap hareketlerine ilişkin haklı savunmalarını hiçbir şekilde değerlendirmeye almamıştır.

Öte yandan, başvurucunun sosyal medyada fotoğraf paylaşması eylemi disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğradığı için cezasız kalmış olup, bu fiilin tek başına atama işlemine gerekçe oluşturup oluşturmadığı idarece açıklanmamıştır. Anayasa Mahkemesi, idarenin sahip olduğu geniş takdir yetkisini kullanırken, müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığını ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya koyamadığını saptamıştır. İdare Mahkemesi kararında da, yöneticilik görevinden alınmayı gerektiren hususlarda hiçbir esasa müessir değerlendirme yapılmadığı ve idarenin soyut takdir yetkisine sığınılarak davanın reddedildiği görülmüştür.

Yargısal makamların ve idarenin, somut olayın koşullarını, başvurucunun adli makamlarca aklanmış olmasını ve iddiaların dayanıksızlığını dikkate almadan, sadece idari raporlara dayanarak verdikleri kararlar, başvurucunun mesleki ve sosyal itibarına ağır bir darbe vurmuştur. İlgili makamlar tarafından müdahalenin meşruluğunu kanıtlayacak düzeyde objektif ve ikna edici gerekçeler sunulamamıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, idari ve yargısal makamların özel hayata saygı hakkına yönelik müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olduğunu gösteren ilgili ve yeterli gerekçeleri ortaya koyamadıklarını belirterek Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.