Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Örgüte yardım eylemi somut delillerle kanıtlanmalıdır.
• Kitap içeriği incelenmeden mahkûmiyet kararı verilemez.
• İfade özgürlüğüne müdahale ölçülü ve zorunlu olmalıdır.
• Yargı kararları ilgili ve yeterli gerekçe içermelidir.

Bu karar, terör örgütüne yardım etme suçlamasıyla verilen mahkûmiyet kararlarında, suçun maddi unsurlarının ve özellikle suça konu edilen materyallerin içeriğinin mahkemelerce ne derece titizlikle incelenmesi gerektiğini ortaya koyması bakımından hukuken büyük bir önem taşımaktadır. Anayasa Mahkemesi, sadece yazarın kimliğine veya materyaller hakkında sonradan verilen genel toplatma kararlarına dayanılarak, içeriği detaylıca analiz edilmeden bir kitabın örgütsel doküman kabul edilip cezalandırma yoluna gidilmesinin ifade özgürlüğünün ağır bir ihlali olduğuna hükmetmiştir. Karar, yargı mercilerinin mahkûmiyet kurarken suça konu eylemin terör örgütünün amaçlarına nasıl hizmet ettiğini somut, ilgili ve yeterli gerekçelerle açıklama zorunluluğunu güçlü bir şekilde vurgulamaktadır.

Benzer davalardaki emsal etkisi değerlendirildiğinde, bu içtihat alt derece mahkemeleri için bağlayıcı ve yol gösterici bir şablon çizmektedir. Özellikle ifade özgürlüğüne temas eden, basılı eser bulundurma veya nakletme gibi eylemlerde, eserin şiddeti teşvik edip etmediğinin, terör eylemlerini haklı gösterip göstermediğinin bizzat mahkemece veya bilirkişi marifetiyle irdelenmesi şart koşulmaktadır. Uygulamadaki önemi, mahkemelerin salt varsayımlara veya genel nitelikli toplatma kararlarına sığınarak otomatik mahkûmiyet kararı veremeyeceği, her somut olayda ifade özgürlüğü ile kamu güvenliği arasındaki adil dengeyi titizlikle kurmaları gerektiği yönündeki kesin ikazından kaynaklanmaktadır. Bu durum, hukuk devletinde keyfi cezalandırmaların önüne geçilmesinde kritik bir anayasal güvence oluşturmaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu İbrahim Ete, Van ilinde bir depodan ticari araca çok sayıda koli yüklenirken kolluk kuvvetlerince yapılan baskında diğer iki kişiyle birlikte yakalanmıştır. Yapılan aramada kolilerin içinde PKK terör örgütü lideri tarafından yazılan ve yasal bir yayınevince basılan 7320 adet kitap bulunmuştur. Başvurucu ifadesinde, nakliye işine sadece yardım ettiğini, kolilerin içinde çocuklara dağıtılacak kırtasiye malzemesi olduğunu sandığını ve kitaplardan kesinlikle haberi olmadığını iddia etmiştir. Ancak savcılık makamı, bu kitapların örgütsel doküman olduğunu ve örgüt içinde dağıtılmak üzere bilinçli olarak nakledildiğini belirterek başvurucu hakkında terör örgütüne yardım etme suçundan kamu davası açmıştır. Yapılan yargılama sonucunda ağır ceza mahkemesi, başvurucuyu terör örgütüne yardım etmeye teşebbüs suçundan hapis cezasına çarptırmıştır. Başvurucu ise kitap taşıma eyleminin şiddet içermediğini, kolilerde yasak yayın bulunduğunu bilmediğini ve varsayımlara dayalı olarak gerekçesiz şekilde cezalandırıldığını belirterek ifade özgürlüğü ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, eldeki uyuşmazlığı temel olarak Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğü çerçevesinde incelemiş ve değerlendirmiştir. İfade özgürlüğü, demokratik toplumun zorunlu temellerinden biri olup, bu hakka yönelik her türlü müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen katı şartları taşıması zorunludur. Buna göre müdahale mutlaka kanunla yapılmalı, meşru bir amaç taşımalı ve demokratik toplum düzeninin gereklerine ile ölçülülük ilkesine sıkı sıkıya uygun olmalıdır.

Somut olayda başvurucunun mahkûmiyetine dayanak teşkil eden 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 220/7 hükmü, örgüt içindeki hiyerarşik yapıya dahil olmamakla birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yardım eden kişinin, örgüt üyesi olarak cezalandırılmasını öngörmektedir. Yüksek Mahkeme, bu kanun hükmünün kanunilik ölçütünü açıkça karşıladığını ve suçların önlenmesi ile kamu düzeninin korunması gibi meşru bir amaca hizmet ettiğini kabul etmiştir. Ancak müdahalenin demokratik bir toplumda gerekli ve ölçülü kabul edilebilmesi için, zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının kanıtlanması şarttır.

Yargı mercileri, ifade özgürlüğüne müdahale ederken zorunlu toplumsal ihtiyacın varlığını ilgili ve yeterli gerekçelerle ortaya koymak zorundadır. Özellikle terör örgütünün propagandası veya örgüte yardım bağlamında değerlendirilen yayınlarla ilgili uyuşmazlıklarda, söz konusu yayınların şiddeti teşvik edip etmediği, terör eylemlerini haklı gösterip göstermediği mahkemelerce titizlikle incelenmelidir. Yalnızca yazarın kimliği veya eserin başka bir yayınevi tarafından basılan versiyonu hakkındaki toplatma kararları, kitabın içeriği hukuken analiz edilmeden ve eylemin terör örgütünün amaçlarına nasıl hizmet ettiği somutlaştırılmadan mahkûmiyet için tek başına yeterli hukuki zemin oluşturmaz.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olaya ilişkin yaptığı incelemede, derece mahkemesinin başvurucu hakkında verdiği mahkûmiyet kararının gerekçelerini derinlemesine irdelemiştir. İlk derece mahkemesi, ele geçirilen kitapların örgütün ideolojik altyapısına katkı sağladığını ve yeni eleman temininde kullanıldığını belirterek terör örgütüne yardım suçunun oluştuğunu kabul etmiştir.

Ancak Anayasa Mahkemesi, mahkûmiyet gerekçesinde söz konusu kitapların içeriğine dair herhangi bir somut değerlendirme yapılmadığını tespit etmiştir. Yerel mahkeme, el konulan üç farklı kitabın hangisinde veya tamamında şiddeti özendiren ifadelerin bulunduğunu açıkça ortaya koymamış, kitabın içeriğinden herhangi bir alıntı dahi yapmamıştır. Dahası, kitapların dağıtımını yasaklayan koruma tedbiri kararına da gerekçeli kararda somut bir atıf yapılmamıştır. Yüksek Mahkemeye göre, terör örgütüne yardım gibi son derece ciddi bir suçtan mahkûmiyet hükmü kurulurken, suça konu esas delil olan kitapların içeriği bizzat incelenmeden ve bu içeriğin terör örgütünün yasa dışı amaçlarına ulaşmasını ne şekilde kolaylaştırdığı somut olarak izah edilmeden cezalandırma yoluna gidilmesi kesinlikle kabul edilemez.

Derece mahkemesinin kararında, sadece yazarın terör örgütü lideri olmasına vurgu yapılmış, kitapların şiddeti nasıl meşrulaştırdığı açıklanmamış ve bu yönde uzman bir bilirkişi raporuna da başvurulmamıştır. İstinaf ve temyiz gibi kanun yolu incelemesi aşamalarında da bu usuli ve esasa ilişkin eksiklikler maalesef giderilmemiştir. Bu durum, başvurucunun ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin zorunlu toplumsal bir ihtiyacı karşıladığının ikna edici ve hukuki bir biçimde ortaya konulamadığını göstermektedir. Yargı mercilerinin, varsayımlara veya genel nitelikli değerlendirmelere dayanarak, ifade özgürlüğü ile kamu güvenliği arasındaki adil dengeyi sağlayacak ilgili ve yeterli gerekçeleri sunamadığı belirlenmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, başvurucunun ifade özgürlüğünün ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.