Karar Bülteni

Anayasa Mahkemesi | Hakan Aygün | 2023/103347 BN.

KARARIN KÜNYESİ

• Olgusal isnatların güvenilir delillerle desteklenmesi zorunludur.
• Gerçeğe aykırı haberler haber alma hakkıyla meşrulaştırılamaz.
• Gazeteci doğru ve güvenilir bilgi vermekle yükümlüdür.
• Kişilik haklarına haksız saldırılar basın özgürlüğüyle korunmaz.

Anayasa Mahkemesinin verdiği bu karar, basın ve ifade özgürlüğü ile kişilerin şeref ve itibarının korunması hakkı arasındaki hassas dengeyi net bir biçimde ortaya koymaktadır. Karar, basın mensuplarının haber alma ve yayma hakkını kullanırken sahip oldukları etik sorumlulukların altını kalın bir çizgiyle çizmektedir. Özellikle siyasiler gibi kamusal figürlere yönelik eleştirilerin daha geniş bir toleransla karşılanması gerektiği kabul edilse de, bu durumun kişilere yönelik her türlü asılsız ve onur kırıcı bilginin serbestçe dolaşıma sokulabileceği anlamına gelmediği vurgulanmıştır. Habercilik faaliyeti yürütülürken olgusal isnatların, mutlaka güvenilir ve sağlam delillerle desteklenmesi gerektiği, aksi hâlde bu eylemlerin basın özgürlüğü zırhından faydalanamayacağı hukuken tescil edilmiştir.

Uygulamadaki emsal etkisi açısından bu karar, özellikle dijital çağda hızla yayılan dedikoduların veya doğrulanmamış görüntü iddialarının ana akım medyada haberleştirilmesi konusunda gazetecilere önemli bir sınır çizmektedir. Bir iddia veya söylentinin sırf sansasyonel değeri olduğu için doğruluğu teyit edilmeksizin yayımlanmasının, gazeteciyi hukuki ve cezai sorumluluktan kurtarmayacağı açıkça belirtilmiştir. Bu içtihat, benzer davalarda mahkemelerin haberin kaynağının güvenilirliği ve gazetecinin iyi niyetli araştırma yükümlülüğünü ne derece yerine getirdiği hususlarına daha titiz yaklaşmasını sağlayacak temel bir referans belgesi niteliğindedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Halk TV genel yayın yönetmeni olan başvurucu Hakan Aygün idaresindeki televizyon kanalında, olay tarihinde bir siyasi partinin genel başkan yardımcısı olarak görev yapan N. K. Hakkında çeşitli alt yazı haberleri yayımlanmıştır. Söz konusu alt yazılarda "[N. K.nin de] malum görüntüleri internete düştü kabineye girme hayalleri zayıfladı" ve "İnternete düşen AKP'li görüntülerinin anlamı: Üzerlerinden sadece milli görüş gömleğini değil, ne var ne yoksa çıkarmışlar" şeklinde ifadeler yer almıştır. Haberlerin yaklaşık bir saat yirmi dakika boyunca ekranda kalması üzerine N. K., şeref ve haysiyetine ağır bir saldırıda bulunulduğu gerekçesiyle şikayetçi olmuştur.

Ankara 33. Asliye Ceza Mahkemesi, haberin gerçek dışı olduğu ve doğrudan katılanı tahkir kastı taşıdığı gerekçesiyle başvurucuyu hakaret suçundan 7.760 TL adli para cezasına mahkûm etmiştir. Kararın Yargıtay incelemesinden geçerek kesinleşmesinin ardından başvurucu; yayımlanan haberin basın özgürlüğü sınırları içinde kaldığını, bir gazeteciye adli para cezası verilmesinin demokratik toplum düzeniyle bağdaşmadığını öne sürerek ifade ve basın özgürlükleri ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğü ile 28. maddesinde korunan basın özgürlüğü, demokratik toplum düzeninin temel taşlarındandır. Ancak bu haklar mutlak olmayıp, Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca başkalarının şöhret veya haklarının korunması amacıyla sınırlandırılabilir. Bu kapsamda 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.125 ile düzenlenen hakaret suçu, ifade özgürlüğüne yönelik meşru bir sınırlama aracı olarak hukuk sistemimizde yer almaktadır.

Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin yerleşik içtihatlarına göre, ifade özgürlüğü ile şeref ve itibarın korunması hakkı arasında daima adil bir denge kurulması zorunludur. Siyasetçilerin ve kamusal yetki kullanan kişilerin eleştiriye katlanma yükümlülüğü sade vatandaşlara kıyasla çok daha geniş kabul edilmektedir. Ancak bu durum, onlara yönelik her türlü asılsız isnadın veya iftiranın meşru olduğu anlamına gelmemektedir. Özellikle değer yargısı değil de olgusal isnat, yani somut bir fiil veya olay isnadı içeren ifadelerin, mutlaka güvenilir delillerle desteklenmesi gerekmektedir.

Basın özgürlüğü, ancak gazetecilerin meslek ahlakına ve ilkelerine saygı göstermesi, topluma doğru ve güvenilir bilgi sunması şartıyla anayasal koruma altındadır. Bir gazetecinin iddialarını bir savcı gibi kesin ve mutlak surette ispatlaması beklenmese de, yayının yapıldığı andaki koşullar altında haber kaynağının makul derecede güvenilir olup olmadığını araştırması ve iyi niyetle hareket etmesi emredici bir kuraldır. Doğrulanmamış veya bariz bir şekilde yanlış olan bilgilerin, sırf kamunun haber alma hakkı gerekçe gösterilerek kitlelere yayılması hukuken himaye edilemez. Kişilerin özel hayatına, şeref ve itibarına onarılmaz zararlar verebilecek nitelikteki gerçeğe aykırı haberlerin yayımlanması, basın özgürlüğü sınırlarını aşan ve cezai yaptırımı haklı kılan bir eylem olarak değerlendirilmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Somut olayda, başvurucunun genel yayın yönetmeni statüsüyle sorumlu olduğu ulusal yayın yapan televizyon kanalında, katılanın müstehcen görüntülerinin internet ortamına düştüğüne dair alt yazı şeklinde haberler uzun bir süre boyunca televizyon ekranında izleyicilere sunulmuştur. Yargılamayı yürüten yerel mahkeme, haberde yer alan bu ifadeleri siyasi bir eleştiri değil, doğrudan doğruya kişisel bir saldırı ve gerçeğe aykırı bir olgusal isnat olarak nitelendirmiş, başvurucunun kamuoyunu bilgilendirme amacından ziyade hakaret kastıyla hareket ettiğine karar vermiştir.

Anayasa Mahkemesi tarafından olay ve dosya kapsamı üzerinde yapılan detaylı incelemede, söz konusu alt yazı metinlerinin bir değer yargısı barındırmadığı, aksine açıkça kanıtlanmaya muhtaç bir olgusal isnat içerdiği tespit edilmiştir. İddia edilen uygunsuz kaset ve görüntülerin varlığı, ispatlanması gereken somut bir olgudur. Başvurucunun, televizyon kanalının yayın politikasını belirleyen genel yayın yönetmeni olarak, yayımlanan haberin doğruluğunu asgari düzeyde de olsa araştırma ve güvenilir kaynaklara dayandırma yükümlülüğü bulunmaktadır. Ne var ki başvurucu, ceza yargılaması ve bireysel başvuru süreçleri boyunca iddialarını destekleyebilecek makul, mantıklı ve güvenilir hiçbir kaynak sunamamıştır. Aksine, haberin gerçek dışı olabileceği şüphesiyle sonradan yayından kaldırıldığını bizzat ifade ederek, haberin yayımlanmadan önce gerekli teyit ve doğrulama süzgecinden geçirilmediğini zımnen itiraf etmiştir.

Hedef alınan kişi toplum tarafından tanınan bir siyasetçi olsa dahi, herhangi bir somut delile veya güvenilir kaynağa dayanmayan, kişinin özel hayatına, şeref ve itibarına ağır zarar verebilecek nitelikteki müstehcen kaset iddialarının ulusal bir kanalda ekrana yansıtılmasının basın ahlakı ve etik ilkelerle bağdaşmadığı ortadadır. Doğruluğu teyit edilmemiş dedikoduların veya asılsız karalama kampanyalarının kamuoyunun haber alma hakkı kisvesi altında sunulmasında demokratik bir toplumda üstün bir kamu yararı bulunmamaktadır.

Yerel mahkemenin, başvurucunun cezalandırılmasına yönelik kararında ortaya koyduğu gerekçelerin, ifade özgürlüğü ile itibarın korunması hakkı arasındaki adil dengeyi sağlamaya yönelik ilgili ve yeterli unsurları içerdiği değerlendirilmiştir. Hükmedilen adli para cezasının niteliği, miktarı ve hedeflenen caydırıcılık amacı da gözetildiğinde, başvurucunun ifade özgürlüğüne uygulanan bu yaptırımın orantısız olmadığı ve demokratik bir toplumda zorunlu bir sosyal ihtiyacı karşıladığı kanaatine varılmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, Anayasa'nın 26. ve 28. maddelerinde güvence altına alınan ifade ve basın özgürlüklerinin ihlal edilmediği yönünde karar vermiştir.