Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Mahpusların haberleşme hakkına müdahale kanuni olmalıdır.
• Mektupların engellenmesi haklı ve somut gerekçelere dayanmalıdır.
• Mektup sansürü demokratik toplum düzenine uygun olmalıdır.
• Sansür kararında mektubun içeriği detaylıca tartışılmalıdır.

Bu karar, ceza infaz kurumlarında bulunan mahpusların dış dünyayla iletişim kurma hakları kapsamında haberleşme hürriyetinin sınırlarını ve bu sınırlara yapılacak müdahalelerin hukuki çerçevesini son derece net bir şekilde ortaya koymaktadır. Anayasa Mahkemesi, idarenin ve derece mahkemelerinin mahpuslara gelen mektuplara el koyarken veya sansür uygularken somut, ikna edici ve mektubun içeriğiyle doğrudan bağlantılı tatmin edici gerekçeler sunmak zorunda olduğunu güçlü bir biçimde vurgulamıştır. Sadece soyut, matbu ve genel ifadelerle mektupların sakıncalı bulunması, anayasal güvence altındaki haberleşme hürriyetinin özüne dokunan ölçüsüz ve orantısız bir müdahale olarak nitelendirilmiştir.

Özellikle ceza infaz kurumlarındaki mahpusların mektuplarının denetlenmesi olağan ve makul bir güvenlik tedbiri olmakla birlikte, bu denetimin keyfîliğe dönüşmemesi ve temel hakları ortadan kaldırmaması hukuk devleti ilkesinin vazgeçilmez bir gereğidir. Uygulamadaki benzer nitelikteki davalarda bu karar, infaz hâkimlikleri ve ağır ceza mahkemeleri için bağlayıcı ve önemli bir yol gösterici olacaktır. Mahkemeler, idarenin verdiği disiplin veya el koyma kararlarını incelerken sadece şeklî bir denetim yapmakla yetinmemeli, aynı zamanda mektubun tamamının alıkonulması yerine sakıncalı kısımların karartılarak verilmesi gibi daha hafif ve hakka en az müdahale eden tedbirlerin uygulanabilirliğini de mutlaka tartışmalıdır. Bu yenilikçi yaklaşım, mahpusların anayasal haklarının korunması ile cezaevi güvenliğinin sağlanması arasındaki hassas ve hayati dengenin kurulmasında tartışmasız bir emsal teşkil edecektir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Karabük T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak cezasını infaz etmekte olan başvurucuya, dışarıdaki arkadaşları tarafından bazı mektuplar gönderilmiştir. Ceza infaz kurumu disiplin kurulu, söz konusu mektupların bazı kısımlarını kurum güvenliği açısından sakıncalı bularak bu kısımların üzerini çizmiş ve mektupları bu şekilde başvurucuya teslim etme kararı almıştır. Başvurucu, idarenin mektupları karartma uygulamasının tamamen keyfî olduğunu belirterek kararın iptali talebiyle Karabük İnfaz Hâkimliğine dava açmıştır. İnfaz Hâkimliği başvurucunun şikâyetini reddetmiştir. Karara karşı yapılan itirazı inceleyen Karabük Ağır Ceza Mahkemesi ise, daha da ileri bir yaptırım uygulayarak mektubun sadece bir kısmının değil, bütünüyle sakıncalı olduğuna hükmetmiş ve mektupların başvurucuya hiçbir şekilde verilmemesine karar vermiştir. Temel uyuşmazlık, başvurucuya gelen mektuplara yönelik uygulanan bu sansür ve alıkoyma işlemlerinin, anayasal bir hak olan haberleşme hürriyetini hukuka aykırı olarak ihlal edip etmediği noktasında toplanmaktadır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, bu uyuşmazlığı temel olarak Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 22 kapsamında güvence altına alınan haberleşme hürriyeti çerçevesinde ele alıp detaylıca incelemiştir. Mahpusların mektuplarının denetlenmesi, karartılması ve alıkonulması suretiyle haberleşme hürriyetine yapılan müdahalelerin; kanunilik, meşru amaç, demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk ve ölçülülük ilkeleri çerçevesinde yapılması anayasal bir zorunluluktur.

Hukuk sistemimizde mahpusların dış dünyayla haberleşmesi belirli kurallara bağlanmış olup, güvenlik tedbirleri kapsamında denetim yetkisi idareye verilmiştir. Ancak, ceza infaz kurumu disiplin kurulları ve derece mahkemeleri, bir mektubun sakıncalı olduğuna karar verirken sadece genel geçer, matbu ve soyut ifadelere kesinlikle dayanamazlar. Mektubun içeriğindeki hangi ifadelerin neden sakıncalı olduğunun, bu ifadelerin kurum güvenliğini nasıl ve ne derece tehlikeye düşürdüğünün veya hangi suç örgütünün haberleşmesine nasıl hizmet ettiğinin somut verilere dayalı ve son derece tatminkar bir gerekçeyle açıklanması gerekmektedir.

Ayrıca, Anayasa Mahkemesinin konuyla ilgili yerleşik içtihatlarında sıkça vurgulandığı üzere, temel hak ve hürriyetlere yönelik müdahaleler her zaman orantılı olmalıdır. Sınırlandırma aracı ile amacı arasındaki denge korunmalıdır. Bu kapsamda bir mektubun tamamına el koymak yerine, sadece güvenliği tehdit ettiği düşünülen belirli kısımların çizilerek veya karartılarak mektubun geri kalanının mahpusa verilmesi gibi daha az sınırlayıcı alternatif yöntemlerin mevcut olup olmadığı mahkemelerce mutlaka değerlendirilmelidir. Gerekçesiz veya yetersiz gerekçelerle alınan kısıtlama kararları, mahpusların anayasal bir hakkı olan haberleşme hürriyetinin doğrudan ihlali anlamına gelmektedir. Somut olaydaki hukuki inceleme de bu anayasal güvencelerin derece mahkemeleri tarafından ne ölçüde gözetildiği üzerine inşa edilmiştir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, olayda başvurucunun haberleşme hürriyetine yönelik bir müdahale bulunduğunu ve bu müdahalenin kanuni bir dayanağı ile meşru bir amacının olduğunu tespit etmiştir. Ancak müdahalenin, demokratik bir toplumda gerekli ve orantılı olup olmadığı hususu Mahkeme tarafından detaylı bir şekilde irdelenmiştir.

Yapılan incelemede, ceza infaz kurumu disiplin kurulunun ve özellikle itirazı karara bağlayan derece mahkemelerinin kararlarında ciddi hukuki eksiklikler saptanmıştır. Mahkemelerin kararlarında, mektupların neden teslim edilmediğine dair içeriğe yönelik somut, spesifik ve yeterli bir gerekçeye yer verilmediği açıkça görülmüştür. Karabük Ağır Ceza Mahkemesi, mektupların terör veya çıkar amaçlı suç örgütü mensuplarının haberleşmesine neden olan nitelikte olduğunu genel bir ifadeyle belirtmiş, ancak mektubun hangi bölümlerinin bu kapsama girdiğini somutlaştırmamıştır.

Dahası, derece mahkemeleri mektupların tamamına el konulması yerine, sakıncalı görülen kısımların çizilerek mektubun geri kalan kısmının başvurucuya teslim edilmesinin mümkün olup olmadığını hiç tartışmamıştır. Ölçülülük ilkesinin en temel unsurlarından biri olan daha az müdahale içeren alternatiflerin değerlendirilmesi yükümlülüğü yerine getirilmemiştir. Anayasa Mahkemesi, idarenin ve mahkemelerin bu yaklaşımının, haberleşme hürriyetine yapılan müdahalenin haklılığını ve zorunluluğunu ortaya koymaktan son derece uzak olduğunu belirlemiştir. Mektupların doğrudan alıkonulması, makul ve kabul edilebilir bir gerekçelendirme olmaksızın uygulandığı için demokratik bir toplumda gerekli bulunmamıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, başvurucunun Anayasa'nın 22. maddesinde güvence altına alınan haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği ve ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilmesi yönünde karar vermiştir.