Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Mahkemeler esaslı iddiaları gerekçeli karşılamak zorundadır.
• Davanın sonucuna etkili savunmalar cevapsız bırakılamaz.
• Eksik incelemeyle verilen kararlar adil yargılanmayı zedeler.
• Gerekçeli karar hakkı adil yargılanmanın temelidir.

Bu karar, idari yargı mercilerinin uyuşmazlığın esasını oluşturan ve davanın sonucunu doğrudan değiştirebilecek nitelikte olan somut iddia ve delilleri değerlendirmeksizin hüküm kurmasının, Anayasa ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının açık ve ağır bir ihlali olduğunu ortaya koyması bakımından hukuken büyük bir önem taşımaktadır. Derece mahkemelerinin yalnızca davalı idarenin soyut ve belgesiz beyanlarına dayanarak, davacının sunduğu somut delilleri, özellikle de uyuşmazlığı aydınlatacak nitelikteki emsal maaş bordrolarını göz ardı etmesi, yargılamanın hakkaniyetini zedeleyen yapısal bir eksiklik olarak nitelendirilmiştir.

Benzer davalardaki emsal etkisi değerlendirildiğinde bu karar, özellikle tam yargı davaları ile işçilik alacaklarından kaynaklanan idari uyuşmazlıklarda mahkemelerin taraflarca sunulan delilleri son derece dikkatli bir biçimde incelemesi ve reddedilen esaslı taleplerin neden kabul görmediğini tatminkâr bir dille gerekçelendirmesi zorunluluğunu pekiştirmektedir. Uygulamada idare mahkemelerinin ve istinaf incelemesi yapan bölge idare mahkemesi dairelerinin, tarafların uyuşmazlığın seyrini bütünüyle değiştirebilecek somut verilerini tartışmaksızın standart ve matbu gerekçelerle ret kararı vermesinin önüne geçilmesi hedeflenmektedir. Bu yönüyle karar, vatandaşların idari yargıya olan güveninin korunması ve keyfî yargısal tasarrufların engellenmesi adına güçlü bir emsal niteliği taşımakta olup, mahkemelerin delil değerlendirme süreçlerindeki anayasal sorumluluklarını bir kez daha hatırlatmaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Bir ilçe belediyesi bünyesinde geçici işçi olarak çalışmaktayken yasal düzenlemeler kapsamında sürekli işçi kadrosuna geçirilmeyeceği gerekçesiyle iş akdi askıya alınan vatandaş, bu işlemin iptali için idare mahkemesinde dava açmış ve davasını kazanmıştır. Mahkeme, vatandaşın sürekli işçi statüsüne geçirilmesi gerektiğine hükmetmiştir. Ancak ilgili belediye bu yargı kararını uygulamamış, sonrasında tüzel kişiliği kaldırılarak başka bir belediyeye devredilmiş ve devralan yeni idare tarafından vatandaşın iş sözleşmesi tek taraflı olarak tamamen feshedilmiştir.

Vatandaş, mahkeme kararı doğrultusunda hak ettiği sürekli işçi pozisyonuna atanmadığını belirterek, geçici işçi olarak çalıştığı dönem ile sürekli işçi statüsünde çalışması gerektiği dönem arasındaki maaş farklarına karşılık şimdilik 10.000 TL maddi tazminat ödenmesi talebiyle yeni bir dava açmıştır. İdare mahkemesi, yalnızca idarenin "iki statü arasında net maaş farkı yoktur" şeklindeki yazılı beyanına dayanarak davayı reddetmiştir. Vatandaş, iki statü arasında bariz bir ücret farkı bulunduğunu iddia etmiş, istinaf mahkemesine başvururken iddiasını ispatlamak amacıyla emsal maaş bordrolarını dosyaya sunmuştur. Ancak istinaf mahkemesi, sunulan bu emsal belgelere ve esaslı iddialara ilişkin hiçbir somut gerekçe göstermeden itirazı kesin olarak reddetmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesinin uyuşmazlığı incelerken dayandığı en temel anayasal ve hukuki kural, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.36 ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve bu hakkın en önemli unsurlarından biri olarak kabul edilen gerekçeli karar hakkıdır. Buna ek olarak, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.141 uyarınca yer alan "Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır." amir hükmü, tüm yargı mercilerinin istisnasız uyması gereken mutlak bir kuraldır.

Yerleşik anayasal içtihat prensiplerine göre, mahkemelerin anılan gerekçeli karar yazma yükümlülüğü, yargılamada ileri sürülen her türlü iddia ve savunmaya sayfalarca ve ayrıntılı bir biçimde yanıt verilmesi gerektiği şeklinde anlaşılamaz. Mahkemeler, taraflarca kendilerine sunulan tüm iddialara tek tek ve ayrıntılı yanıt vermek zorunda değildir; ancak davanın esas sorunlarının yetkili mercilerce incelendiğinin ve anlaşıldığının gerekçeli karardan şüpheye yer bırakmayacak şekilde anlaşılması gerekmektedir.

Doktrin tanımları ve yerleşik yargısal prensipler ışığında, muhakeme sırasında açık ve somut bir biçimde öne sürülen iddia ve savunmaların davanın sonucuna etkili olması, başka bir deyişle kabulü hâlinde davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte bulunması durumunda, mahkemelerce bu hususlara makul ve mantıklı bir gerekçe ile mutlaka yanıt verilmesi zaruridir. Aksi bir tutum sergilenerek, mahkemenin davanın sonucuna etkili olduğunu kabul ettiği bir husus hakkında ilgili ve yeterli bir yanıt vermemesi veya yanıt vermeyi gerektiren usul veya esasa dair iddiaları bütünüyle cevapsız bırakması, hak ihlaline yol açan ağır bir eksikliktir. Kanun yolu denetimi yapan mercilerin de, ilk derece mahkemesince karşılanmayan esaslı iddia ve itirazları kendi kararlarında değerlendirmemesi, adil yargılanma hakkının açık bir ihlali olarak doktrinde ve içtihatlarda kabul edilmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayı detaylı bir şekilde incelerken, başvurucunun ilk derece mahkemesindeki yargılama aşamasında ve istinaf başvurusunda, geçici işçiler ile sürekli işçiler arasında belirgin bir ücret farkı bulunduğunu iddia ettiğini tespit etmiştir. Başvurucunun, bu durumu ispatlamak adına Sosyal Güvenlik Kurumundan resmi bilgi alınmasını ve gerekirse bölgedeki diğer belediyelerden emsal ücret araştırması yapılmasını açıkça talep ettiği görülmüştür. İlk derece mahkemesi ise davalı idareden bu durumu sormuş, idarenin "geçici işçi statüsü ile kadrolu işçi statüsü arasında net maaş bakımından herhangi bir fark olmadığı" yönündeki soyut cevabını mutlak doğru olarak esas almıştır. Mahkeme, bu cevaptan hareketle başvurucunun maddi zararı bulunmadığı sonucuna vararak başkaca hiçbir inceleme yapmadan davayı reddetmiştir.

Başvurucu, ilk derece mahkemesinin bu eksik incelemesine karşı istinaf yoluna başvururken, iddialarını somutlaştırmak ve aradaki farkı kanıtlamak adına dilekçesine emsal nitelikteki somut maaş bordrolarını eklemiştir. Ancak dosyayı inceleyen İzmir Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi, başvurucunun davanın sonucunu doğrudan etkileyebilecek mahiyetteki bu esaslı itirazlarına ve bizzat dosyaya sunduğu emsal bordrolara ilişkin kararda hiçbir gerekçeye yer vermeksizin istinaf talebini kesin olarak reddetmiştir.

Anayasa Mahkemesi, maddi tazminat talepli olarak açılan bir davada davacının hangi hukuki veya fiili sebeple maddi zararının bulunmadığının mahkemelerce açıkça ve şüpheye mahal bırakmayacak şekilde ortaya konulmasının önemini vurgulamıştır. Derece mahkemelerinden beklenen, davacının ileri sürdüğü bu tür davanın sonucunu doğrudan etkileyecek esaslı iddiaların kararda karşılanması ve tazminat şartlarının oluşup oluşmadığının değerlendirilmesidir. Oysa bu dosyada, maddi zarara ilişkin başvurucunun iddiaları ve sunduğu deliller yargı mercilerince hiçbir şekilde açıklığa kavuşturulmamıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların mahkemelerce değerlendirilmeyerek kararda karşılanmaması nedeniyle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine, yeniden yargılama yapılmasına karar vermiştir.