Anayasa Mahkemesi Uğur Korkmaz Kararı 2021/55898 B.

Bu karar, adil yargılanma hakkının en temel güvencelerinden biri olarak kabul edilen gerekçeli karar hakkının ceza yargılamalarındaki hayati rolünü bir kez daha son derece net bir şekilde vurgulamaktadır. Anayasa Mahkemesi, mahkûmiyet hükümlerinin varsayımlara, soyut değerlendirmelere veya kolektif sorumluluk anlayışına dayandırılamayacağını açıkça ortaya koymuştur. Yargılama makamlarının, suçun sübutuna dayanak teşkil eden fiilî ve hukuki olguları somut delillerle doğrudan sanığın eylemleriyle ilişkilendirmesi hukuki bir zorunluluktur. Sanığın makul şüphe uyandıran, davanın seyrini değiştirebilecek nitelikteki savunmalarının ve bu savunmaları destekleyen tanık beyanlarının tartışılarak mantıklı bir şekilde reddedilmemesi, kararın gerekçesiz kalması anlamına gelmektedir.

Benzer davalardaki emsal etkisi ve uygulamadaki önemi açısından bu karar, özellikle ceza infaz kurumları gibi toplu yaşam alanlarında meydana gelen olaylarda mahkemelerin çok daha titiz ve bireyselleştirilmiş bir delil değerlendirmesi yapmasını zorunlu kılmaktadır. Uygulamada zaman zaman karşılaşılan, somut delil olmaksızın sadece "hayatın olağan akışına aykırılık" gibi genel geçer ifadelere sığınılarak kurulan mahkûmiyet hükümlerinin önüne geçilmesi hedeflenmektedir. Bu önemli içtihat, alt derece mahkemelerine, isnat edilen suçla sanık arasındaki nedensellik bağının her türlü şüpheden uzak şekilde nasıl kurulduğunu denetime elverişli ve ikna edici bir dille açıklama yükümlülüğünü kati bir surette hatırlatmaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Uyuşmazlık, Adana F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda tutuklu olarak bulunan Uğur Korkmaz ile kamu otoritesi arasında yaşanmıştır. Olay tarihinde, başvurucunun iki kişiyle birlikte kaldığı odanın duvarında infaz koruma memurları tarafından bir delik tespit edilmiştir. İdare, bu deliğin odada kalanlar tarafından bilerek açıldığını iddia ederek suç duyurusunda bulunmuştur.

Başvurucu hakkında kamu malına zarar verme suçundan ceza davası açılmıştır. Başvurucu, duvarın alçıdan yapıldığını, inşaat hatası nedeniyle en ufak darbede delinebildiğini ve ayrıca olay günü hastanede olduğunu belirterek suçlamaları reddetmiştir. Ancak yerel mahkeme, başvurucunun savunmalarını ve inşaat hatası olabileceğini belirten infaz koruma memurlarının tanık beyanlarını yetersiz bularak başvurucuyu hapis cezasına çarptırmıştır. Başvurucu, verilen bu mahkûmiyet kararının somut delillere dayanmadığını ve gerekçesiz olduğunu belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuş ve yeniden yargılama talep etmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, önüne gelen bu uyuşmazlığı temel olarak Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 36 kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve bu hakkın ayrılmaz, en kritik parçalarından biri olan gerekçeli karar hakkı çerçevesinde derinlemesine incelemiştir. Ayrıca, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 141 uyarınca, bütün mahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli olarak yazılması tartışmasız anayasal bir zorunluluk olarak hukuk sistemimizde yer almaktadır.

Yerleşik içtihat prensiplerine göre, mahkemelerin yargılamada ileri sürülen her türlü iddia ve savunmaya tek tek ve son derece ayrıntılı bir biçimde yanıt vermesi beklenmese de, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların makul, mantıklı ve ikna edici bir gerekçe ile kesinlikle karşılanması şarttır. Gerekçeli karar hakkı, tarafların uyuşmazlığın maddi ve hukuki sorunlarının mahkemece tam olarak nasıl çözümlendiğini anlamasını ve adaletin tecelli ettiğine ikna olmasını sağlar. Bir kararın yeterli ve doyurucu bir gerekçeye sahip olabilmesi için, soyut ve genel geçer değerlendirmelerden kaçınılması, kararın temelini oluşturan hukuki ve fiilî olguların net bir şekilde belirlenmesi zorunludur. Mahkeme, dava konusu olayla varılan sonuç arasında güçlü bir mantıksal bağ kurmalıdır.

Ceza yargılaması doktrininde ve yerleşik mahkeme uygulamasında, şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereğince, bir suçun sübutuna dayanak teşkil eden delillerin doğrudan sanığın eylemleriyle kesin ve açık bir biçimde ilişkilendirilmesi emredilmektedir. Mahkemelerin duruşma neticesinde ulaştıkları sonucun keyfî olmadığını ve hukuka uygun takdir yetkilerini ne yönde kullandıklarını gösterebilmeleri, ancak üst merci denetimine elverişli ve tarafları tatmin edici bir gerekçe sunmalarıyla mümkündür. Özellikle ceza davalarında, mahkûmiyet kararının dayandığı tüm fiilî ve hukuki olguların, somut delillerle desteklenerek ve sanığın esaslı savunmaları tartışılarak detaylıca ortaya konulması adil bir yargılamanın en temel şartı olarak kabul edilmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda yerel mahkemenin mahkûmiyet hükmünü kurarken dayandığı gerekçelerin yeterliliğini, dosya kapsamındaki delillerle uyumunu ve adil yargılanma hakkının sınırları içinde kalıp kalmadığını detaylı bir şekilde incelemiştir. İlk derece mahkemesi, başvurucunun cezaevi odalarında delik açmak suretiyle kamu malına zarar verme suçunu işlediği sonucuna varırken, yalnızca infaz ve koruma memurlarının tanzim ettiği tutanağa ve bu tutanakta imzası bulunan bazı memurların soyut beyanlarına dayanmıştır. Mahkeme, üç kişinin aynı koğuşta kalması sebebiyle duvarı kimin deldiğini bilmemelerinin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu ve deliklerin terör suçluları arasında haberleşme amacıyla açıldığını varsayarak başvurucunun savunmalarına doğrudan itibar etmemiştir.

Ancak Anayasa Mahkemesinin tespitlerine göre, duruşmada tanık sıfatıyla dinlenen infaz ve koruma memurları, duvarlarda daha önceden de delikler bulunduğunu ve ceza infaz kurumunun inşası sürecindeki teknik hatalar nedeniyle en ufak bir darbede dahi duvarların kolayca delinebileceğini açıkça ifade etmişlerdir. Ayrıca bir memur tanık, söz konusu deliğin bitişik odada kalan diğer mahpuslar tarafından da açılmış olabileceği ihtimalini dile getirmiştir. Başvurucu da yargılama boyunca ısrarla duvarın alçı olmasından ve bariz yapım hatasından kaynaklı olarak bu durumun yaşandığını savunmuştur.

Anayasa Mahkemesi, yerel mahkemenin, bizzat kamu görevlisi tanıkların yapım hatasına ilişkin beyanları ile başvurucunun tutarlı savunmaları karşısında, hangi somut delile dayanarak deliği bizzat başvurucunun açtığı sonucuna ulaştığını kararında hiçbir şekilde açıklayamadığını tespit etmiştir. Mahkemenin, kamu malına zarar verme suçunu başvurucunun işlediğine dair fiilî ve hukuksal olgular ile varılan mahkûmiyet sonucu arasındaki bağlantıyı yeterli açıklıkta ortaya koymadığı, tamamen varsayımlara dayalı ve soyut bir gerekçe oluşturduğu anlaşılmıştır. Bu durum, yargılama makamının başvurucunun davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki savunmalarını makul bir gerekçe ile karşılamadığını göstermektedir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir ve ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılması talebiyle başvuruyu kabul etmiştir.