Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Mahkeme kararları doyurucu gerekçe içermelidir.
• Davanın sonucunu etkileyen iddialar tartışılmalıdır.
• Bozulan karara dayanılması adil yargılanmayı ihlal eder.
• Kesinleşmiş kanun yolu kararları mutlaka dikkate alınmalıdır.

Bu karar, adil yargılanma hakkının en önemli güvencelerinden biri olan gerekçeli karar hakkının sınırlarını ve mahkemelerin bu konudaki yükümlülüklerini net bir şekilde ortaya koymaktadır. Anayasa Mahkemesi, yargılama makamlarının verdikleri kararlarda uyuşmazlığın sonucunu doğrudan etkileyebilecek nitelikteki kesinleşmiş mahkeme kararlarını ve kritik olguları dikkate alması gerektiğini vurgulamaktadır. İlk derece mahkemesinin, üst mahkeme tarafından ortadan kaldırılmış bir karara dayanarak hüküm kurması ve bu durumu gerekçelendirmemesi, hukuki dinlenilme ve gerekçeli karar haklarının açık bir ihlali olarak değerlendirilmiştir.

Benzer davalarda bu kararın emsal etkisi son derece büyüktür. Mahkemeler, önlerine gelen uyuşmazlıkları çözerken, davanın taraflarınca ileri sürülen ve esasa etkili olan tüm itirazları, özellikle de kesinleşmiş yargı kararlarını titizlikle incelemek zorundadır. Aksi bir yaklaşım, yargılamanın hakkaniyetini zedelediği gibi, bireylerin yargı sistemine olan güvenini de sarsar. Uygulamadaki önemi bakımından bu karar, hâkimlerin dosyayı bütüncül bir yaklaşımla ele almalarını ve özellikle istinaf veya temyiz aşamasından geçerek kesinleşen karşı kararları hiçbir şekilde göz ardı etmemelerini zorunlu kılmaktadır. Mahkemelerin, uyuşmazlığın maddi ve hukuki sorunlarıyla tamamen ilgisiz veya güncelliğini yitirmiş iptal kararlarına atıf yaparak adaleti tesis edemeyecekleri bir kez daha tescillenmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu, ödemelerini düzenli yapmayan kiracısı aleyhine kira alacaklarının tahsili amacıyla bir icra takibi başlatmıştır. Kiracı, icra takibi kapsamında kendisine gönderilen ödeme emrinin usulsüz bir şekilde tebliğ edildiğini iddia ederek icra hukuk mahkemesinde şikâyetçi olmuş ve mahkeme tebligatı iptal etmiştir. Ancak başvurucunun bu kararı üst mahkemeye taşıması sonucunda, istinaf mahkemesi tebligatın kurallara uygun olduğuna karar vererek iptal kararını kesin olarak kaldırmıştır. Diğer yandan, kiracının itirazı üzerine duran icra takibinin devam etmesini isteyen başvurucu, başka bir mahkemede itirazın kaldırılması davası açmıştır. Davaya bakan mahkeme, istinaf mahkemesinin tebligatı geçerli sayan kesin kararını tamamen görmezden gelerek, ilk mahkemenin çoktan bozulmuş olan iptal kararına dayanmış ve başvurucunun davasını haksız şekilde reddetmiştir. Başvurucu da mahkemenin kendi sunduğu kesinleşmiş üst mahkeme kararını dikkate almadığını belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, bu uyuşmazlığı çözerken öncelikle Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 36 kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkını ve bu hakkın en temel unsurlarından biri olan gerekçeli karar hakkını temel almıştır. Gerekçeli karar hakkı, kişilerin mahkemeler önünde hakkaniyete uygun bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve bu amaca uygunluk yönünden yargılamanın hukuki denetiminin yapılmasını amaçlamaktadır.

Yerleşik içtihat prensiplerine göre, mahkeme kararlarının davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile taraflarca ileri sürülen ve davanın sonucunu etkileyen iddia ve itirazlar hakkında delillerle bağ kurulmak suretiyle yeterli ve doyurucu bir gerekçe içermesi zorunludur. Uyuşmazlığın hukuki ve maddi sorunlarıyla tamamen ilgisiz değerlendirmelere kararda yer verilmesi veya geçerliliğini yitirmiş kararlara dayanılması, gerekçeli karar hakkıyla kesinlikle bağdaşmamaktadır.

Bunun yanında, kanun yolu incelemesi yapan istinaf veya temyiz merciinin verdiği kararların, yargılamayı yapan ilk derece mahkemelerince titizlikle incelenmesi ve kararlara yansıtılması gerekmektedir. Tarafların davanın sonucunu doğrudan etkileyecek nitelikteki kesinleşmiş mahkeme kararlarını dosyaya sunmalarına rağmen, bu kararların neden dikkate alınmadığının veya neden sonuca etkili görülmediğinin mahkemelerce makul, mantıklı ve tarafları tatmin edici bir gerekçeyle açıklanması şarttır. Karar gerekçesinin bu anayasal unsurları taşıması, yargılamanın adil yargılanma hakkı güvencelerine uygun şekilde yürütülüp yürütülmediğinin davanın taraflarınca şeffaf bir biçimde öğrenilmesini sağladığı gibi, aynı zamanda demokratik bir hukuk devletinde kendi adlarına verilen yargı kararlarının sebeplerini toplumun öğrenmesinin sağlanması için de vazgeçilmez bir unsurdur.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayı incelerken öncelikle başvurucunun icra mahkemesinde açtığı itirazın kaldırılması davasındaki yargılama sürecini ve sunulan delilleri dikkatle değerlendirmiştir. Dosya kapsamından anlaşıldığı üzere, başvurucu aleyhine açılan usulsüz tebliğ şikâyeti davasında, ilk derece mahkemesi ödeme emrinin tebliğ işlemini iptal etmiştir. Ancak bu iptal kararı, istinaf incelemesi neticesinde bölge adliye mahkemesi tarafından tebligatın usulüne tamamen uygun olduğu gerekçesiyle kesin olarak ortadan kaldırılmıştır.

İtirazın kaldırılması talebini inceleyen icra hukuk mahkemesi ise, bölge adliye mahkemesinin verdiği ve tebligatın geçerli olduğunu onaylayan bu kesinleşmiş kararı yargılama aşamasında hiçbir şekilde dikkate almamıştır. Mahkeme, hükmünü kurarken tamamen ortadan kaldırılmış olan, hukuki geçerliliği kalmayan ve üst mahkemece bozulan ilk iptal kararına dayanmış, ödeme emrinin usulsüz tebliğ edildiği gerekçesiyle başvurucunun davasını reddetmiştir.

Anayasa Mahkemesi, davanın sonucunu doğrudan ve kesin olarak etkileyecek nitelikteki bölge adliye mahkemesi kararının derece mahkemesi tarafından neden gözetilmediğinin kararda makul ve yeterli bir gerekçeyle değerlendirilmediğini açıkça tespit etmiştir. Ortadan kaldırılmış bir karara dayanılarak hüküm kurulması, mahkemenin dosyayı ve sunulan delilleri yeterince incelemediğini, tarafların esasa etkili iddia ve savunmalarını gereği gibi karşılamadığını şüpheye yer bırakmayacak biçimde ortaya koymaktadır. Yargılamanın sonucunu baştan aşağıya değiştirebilecek böylesine kritik bir belgenin ve kesinleşmiş üst mahkeme kararının göz ardı edilmesi, adil yargılanma hakkının temel bir unsuru olan gerekçeli karar hakkının açık ve ağır bir ihlalidir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.