Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Mahkeme kararları davanın sonucunu etkileyecek iddiaları karşılamalıdır.
• Sanığın yetkisi ve kastı somut delillerle ortaya konulmalıdır.
• Soyut şirket yöneticiliği örgüte yardım suçunu tek başına oluşturmaz.
• Eksik gerekçe adil yargılanma hakkının doğrudan ihlalidir.

Anayasa Mahkemesi tarafından verilen bu karar, ceza yargılamalarında sanıkların ileri sürdüğü ve davanın sonucunu doğrudan değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların mahkemelerce cevapsız bırakılamayacağını net bir şekilde ortaya koymaktadır. Karar, hukuken bir kişinin yalnızca bir şirketin yönetim kurulunda yer almasının, şirketin gerçekleştirdiği yasa dışı veya muvazaalı işlemlerden doğrudan sorumlu tutulması için yeterli olmadığını, cezai sorumluluğun şahsiliği ilkesi gereği kişinin yetkisi, rolü ve fiilî katılımının somut delillerle tartışılması gerektiğini vurgulamaktadır.

Benzer davalardaki emsal etkisi açısından bu karar oldukça kritik bir öneme sahiptir. Özellikle terör örgütleriyle iltisaklı olduğu tespit edilen şirketlerin yargılamalarında, mahkemelerin toptancı bir yaklaşımla tüm yöneticileri cezalandırmak yerine, her bir sanığın kastını ve eylemini bireyselleştirmesi gerektiği bir kez daha teyit edilmiştir. Yargıtay içtihatlarıyla da uyumlu olan bu yaklaşım, imza yetkisi olmayan ve sadece belirli bir profesyonel görevi ifa eden kişilerin, örgütün amaçlarına hizmet etme kastıyla hareket ettiklerinin somut olgularla kanıtlanmasını zorunlu kılmaktadır. Uygulamada, alt derece mahkemelerinin gerekçeli karar yazımında daha titiz davranmalarını ve savunma hakkına saygı göstermelerini sağlayacak güçlü bir emsal niteliği taşımaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu, bir medya dağıtım şirketinde uzun yıllar dağıtım direktörü olarak çalıştıktan sonra 2015 yılında çok cüzi bir hisseyle yönetim kurulu üyesi olarak görevlendirilmiştir. Şirketin bağlı olduğu terör örgütünün, devletin el koyma ihtimaline karşı şirket mal varlıklarını muvazaalı işlemlerle devretmesi üzerine başlatılan soruşturmada başvurucu da tutuklanarak yargılanmıştır. Başvurucu; yargılama boyunca şirkette imza yetkisinin bulunmadığını, gayrimenkul veya araç devirlerinden haberdar olmadığını ve sadece gazete dağıtım işiyle ilgilendiğini savunmuştur. Buna rağmen yerel mahkeme, başvurucunun muvazaalı işlemlere katıldığına dair somut delil bulunmadığını kabul etse de, sırf yönetim kurulunda yer aldığı gerekçesiyle örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme suçundan kendisine hapis cezası vermiştir. Başvurucu, davanın sonucunu etkileyecek nitelikteki temel savunmalarının kararda hiç tartışılmadığını belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 36 kapsamında herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Bu hakkın en önemli unsurlarından biri olan gerekçeli karar hakkı, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 141 uyarınca bütün mahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli olarak yazılmasını zorunlu kılar.

Gerekçeli karar hakkı, yargılamada ileri sürülen her türlü iddiaya tek tek ayrıntılı yanıt verilmesi anlamına gelmese de, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ve savunmaların mahkemelerce ilgili ve makul bir gerekçeyle karşılanmasını emreder. Kararın gerekçesinde, hukuki ve maddi sorunların nasıl değerlendirildiği, delillerle varılan sonuç arasındaki bağın nasıl kurulduğu açıkça gösterilmelidir. İlk derece mahkemesince karşılanmayan iddia ve itirazların kanun yolu mercilerince de değerlendirilmemesi gerekçeli karar hakkının ihlaline yol açar.

Yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre, silahlı terör örgütüne yardım etme suçunun oluşabilmesi için kişinin örgüte yardım kastıyla hareket ettiğinin somut olarak ispatlanması şarttır. Örgütle iltisaklı bir şirkette sadece ortak olmak veya yönetim kurulunda yer almak, başkaca bir örgütsel faaliyet veya imza yetkisi kullanılarak alınmış hileli bir karar bulunmadığı sürece cezai sorumluluk doğurmaz. Mahkemelerin, kişinin bu suç kapsamındaki fiilî durumunu, kastını ve iştirakini ceza hukukunun temel prensipleri çerçevesinde bireyselleştirerek gerekçelendirmesi anayasal bir zorunluluktur.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, yerel mahkemenin başvurucu hakkında verdiği mahkûmiyet kararının gerekçesini detaylı bir şekilde incelemiştir. Kararda, yerel mahkemenin bir yandan başvurucunun muvazaalı işlemlere iştirak ettiğine veya örgüt üyesi olduğuna dair somut ve kesin bir delil elde edilemediğini kabul ettiği, diğer yandan ise sırf yönetim kuruluna seçildiği tarih itibarıyla örgütün amaçlarını bilebilecek durumda olduğu varsayımıyla örgüte yardım suçundan ceza verdiği tespit edilmiştir.

Yargılama boyunca başvurucu; satın alma veya devir konularında hiçbir imza yetkisinin olmadığını, şirket hissesinin binde iki gibi sembolik bir oranda bulunduğunu, belge ve çeklere imza atmadığını ve sadece gazetelerin dağıtım süreçleriyle ilgilendiğini ısrarla dile getirmiştir. Ancak yerel mahkemenin gerekçeli kararında, başvurucunun sübuta ve ceza hukukunun temel prensiplerine temas eden bu somut savunmalarına, şirket içindeki fiilî yetki durumuna ve kastının bulunmadığı yönündeki itirazlarına dair hiçbir tatminkâr değerlendirme yapılmamıştır. Mahkeme, başvurucunun yönetim kurulunda bulunma statüsü dışında, somut olarak hangi eylemiyle örgüte yardım ettiğini açıklığa kavuşturamamıştır.

Ceza yargılamasında sanığın suçluluğunu şüpheye yer bırakmayacak şekilde ortaya koymak ve davanın sonucuna etki edebilecek savunmaları makul bir şekilde tartışmak mahkemenin asli görevidir. Başvurucunun ceza hukukunun temel ilkelerine ve Yargıtay uygulamalarına dayanan, doğrudan esasa etkili itirazlarının kararda karşılanmaması, yargılamanın hakkaniyetini zedelemiştir. Kesinleşen kararda başvurucunun iddialarının kanun yolu aşamasında da değerlendirilmediği görülmüştür. Bu eksiklik, adil yargılanma hakkının temel bir unsuru olan gerekçeli karar hakkının açık bir ihlali olarak değerlendirilmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiş ve yeniden yargılama yapılması için başvuruyu kabul etmiştir.