Anayasa Mahkemesi Fırat Can Arslan Kararı 2023/91124 B.

Bu karar, basın mensuplarının sosyal medya üzerinden yürüttükleri faaliyetlerin ve haber niteliği taşıyan paylaşımlarının "terörle mücadelede görev almış kişileri hedef gösterme" suçu kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği açısından kritik bir sınır çizmektedir. Anayasa Mahkemesi, hâlihazırda aleni olan ve Resmî Gazete'de yayımlanan atama kararlarına ilişkin bilgilerin sosyal medyada paylaşılmasının tek başına kuvvetli suç şüphesi oluşturmayacağını net bir biçimde ifade etmiştir. Karar, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının korunması bakımından, tutuklama tedbirinin varsayımlara değil, açık ve ikna edici olgulara dayanması gerektiğini göstermektedir.

Benzer davalarda emsal etkisi son derece yüksek olan bu içtihat, gazetecilik faaliyetleri ile terörle mücadele mevzuatının kesiştiği noktalarda soruşturma makamları ve sulh ceza hâkimlikleri için belirleyici ilkeler sunmaktadır. Kararın uygulamadaki önemi, mahkemelerin tutuklama kararı verirken kişinin örgütsel bir saikle hareket ettiğini somut delillerle ortaya koyma zorunluluğunu vurgulamasından ileri gelmektedir. Kuvvetli suç şüphesinin objektif delillerle desteklenmemesi durumunda kişi hürriyetine yönelik müdahalelerin anayasal ihlal sayılacağı, adli makamların tutuklama tedbirine yegane istisnai araç olarak başvurması gerektiği yönündeki yerleşik hukuki yaklaşım bu kararla bir kez daha pekiştirilmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Gazeteci olarak görev yapan başvurucu, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı bir paylaşımda, Diyarbakır'da yürütülen bir soruşturma ve yargılamada görev alan bir Cumhuriyet savcısı ile eşi olan hâkimin görev yerlerinin değiştirildiğine dair atama kararını haberleştirmiştir. Bu paylaşımın ardından savcılık, başvurucunun terörle mücadelede görev almış yargı mensuplarını hedef gösterdiği iddiasıyla soruşturma başlatmış ve başvurucu gözaltına alınarak tutuklanmıştır. Başvurucu, paylaştığı atama bilgisinin zaten Resmî Gazete'de yayımlanmış aleni bir bilgi olduğunu, kimseyi hedef gösterme kastı taşımadığını ve sırf gazetecilik faaliyeti nedeniyle haksız yere özgürlüğünden mahrum bırakıldığını savunarak kararlara itiraz etmiştir. İtirazlarının reddedilmesi üzerine başvurucu, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Bir kişinin tutuklanabilmesi için öncelikle Anayasa'nın 19. maddesi ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.100 gereğince "kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin" bulunması ve kanunda sayılan tutuklama nedenlerinden en az birinin (kaçma şüphesi, delilleri karartma ihtimali vb.) somut olgularla ortaya konulması gerekmektedir. Tutuklama, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına yapılmış en ağır müdahale olduğundan, adli makamların bu tedbire başvururken meşru bir amacın varlığını kanıtlaması ve tedbirin ölçülülük ilkesiyle bağdaştığını kararlarında göstermesi zorunludur.

Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihatlarına göre, tutuklama tedbirine karar veren yargı mercileri, kişilerin isnat edilen suçu işlediklerine dair kuvvetli şüpheyi, varsayımlara veya soyut iddialara dayanarak değil, bağımsız ve objektif bir gözlemciyi ikna edecek nesnel delillerle temellendirmelidir. Terörle mücadelede görev almış kişileri hedef gösterme suçunun oluşabilmesi için kişinin örgütsel bir saikle hareket ettiğinin veya bu kastı açıkça ortaya koyan eylemlerinin bulunması önem taşır.

Özellikle ifade ve basın özgürlüğü ile bağlantılı olan olaylarda, hâlihazırda aleniyet kazanmış olan bilgilerin haber veya paylaşım konusu yapılmasının, tek başına suçun maddi ve manevi unsurlarını oluşturduğunun kabul edilmesi, özgürlüklerin daraltıcı bir şekilde yorumlanması anlamına gelir. Hukuk devleti ilkesi, tutuklama tedbirinin peşinen bir cezalandırma aracı olarak kullanılmamasını amirdir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucu hakkındaki soruşturma dosyası ve tutuklama kararlarını incelediğinde, tutuklama tedbirine dayanak olarak gösterilen yegâne olgunun başvurucunun sosyal medya hesabından yaptığı bir paylaşım olduğunu tespit etmiştir. İlgili paylaşımda, yürütülen bir soruşturmada görevli savcı ve eşi olan hâkimin görev yerlerinin değiştirildiğine dair isim ve tayin yeri bilgilerinin yer aldığı görülmüştür.

Yüksek Mahkeme, tutuklama için gerekli olan kuvvetli suç şüphesinin varlığının değerlendirilmesinde, paylaşılan bilgilerin aslında Resmî Gazete'de yayımlanarak herkes tarafından ulaşılabilir, aleni hâle gelmiş atama kararları olduğuna dikkat çekmiştir. Aleni nitelikteki bu bilgilerin paylaşılmasının, terörle mücadelede görev alan kamu görevlilerini tehlikeye atma kastıyla yapıldığını gösteren başkaca somut bir bulgunun soruşturma makamlarınca sunulamadığı vurgulanmıştır. Ayrıca, başvurucunun bu paylaşımı örgütsel bir ilişki, talimat veya saik içinde gerçekleştirdiğine dair hiçbir somut olguya veya delile iddianamede ya da tutuklama kararlarında yer verilmemiştir.

Somut olayda, yalnızca kamuya açık bir bilginin haberleştirilmesi ve paylaşılmasının, ağır bir koruma tedbiri olan tutuklama için aranan "kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delil" standardını hiçbir şekilde karşılamadığı değerlendirilmiştir. Suç işlendiğine dair kuvvetli belirtinin dahi yeterince ortaya konulamaması karşısında, tutuklamanın en temel hukuki şartlarının oluşmadığı, dolayısıyla kaçma şüphesi veya ölçülülük gibi diğer tutuklama nedenlerinin ayrıca incelenmesine dahi lüzum bulunmadığı belirtilmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği yönündeki başvuruyu kabul etmiştir.