Karar Bülteni

Anayasa Mahkemesi | Burak Kaçmazer | 2021/29090 BN.

KARARIN KÜNYESİ

• Kesinleşmemiş ceza kararına dayanılarak idari işlem kurulamaz.
• İdari yargı kararları masumiyet karinesini zedelememelidir.
• Mahkeme gerekçesi suçluluğa dair kesin inanç içermemelidir.
• Bağımsız idari değerlendirme yapılmadan ceza kararına dayanılamaz.

Bu karar, idari yargı mercilerinin henüz kesinleşmemiş bir ceza mahkûmiyetine dayanarak idari işlemin hukuka uygunluğunu denetlemesinin masumiyet karinesini nasıl zedeleyebileceğini ortaya koyan son derece önemli bir hukuki metindir. Kararda Anayasa Mahkemesi, memuriyetten çıkarma işlemine karşı açılan davada idare mahkemesinin kullandığı dilin ve ulaştığı sonucun, kişinin suçluluğuna dair kesin bir inanç barındırdığını tespit etmiştir. Kesinleşmemiş bir ceza kararına atıf yapılarak fiilin sübuta erdiğinin belirtilmesi, yargılanan kişinin anayasal bir hakkı olan masumiyet karinesinin açık bir ihlali olarak kabul edilmiştir.

Emsal etkisi bakımından bu karar, idari yaptırımların denetiminde idare mahkemelerinin ve disiplin kurullarının ceza yargılamasından bağımsız, kendi inceleme ve değerlendirmelerini yapmaları gerektiği ilkesini perçinlemektedir. Yargı mercileri, memuriyet sıfatı ile bağdaşmayan eylemleri değerlendirirken, henüz kesinleşmemiş hapis cezası hükümlerini doğrudan ve yegâne gerekçe olarak kullanamaz. Ceza dosyasındaki deliller idari yargı tarafından kendi usul kuralları çerçevesinde incelenmeli ve olaya özgü maddi vakıalar üzerinden gerekçelendirilmelidir. Uygulamada, idare mahkemelerinin sadece ceza yargılamasının varlığına veya kesinleşmemiş ilk derece kararlarına sığınarak ret kararı vermesinin önüne geçilecek olup, idari yargılama usulünde hukuki olguların müstakil bir şekilde tahlil edilmesi zorunluluğu daha da belirgin hâle gelecektir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu, adliyede zabıt kâtibi olarak çalışmaktayken hakkında rüşvet alma, görevi kötüye kullanma ve resmî belgede sahtecilik gibi çeşitli suç iddialarıyla ceza soruşturması başlatılmış ve iddianame düzenlenmiştir. Bu iddianame sonrasında idarece başlatılan disiplin soruşturması neticesinde, başvurucunun devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.

Başvurucu, verilen bu disiplin cezasının iptali istemiyle idare mahkemesinde dava açmıştır. İdare mahkemesi, başvurucu hakkında ceza mahkemesince verilen ancak henüz kesinleşmemiş olan mahkûmiyet kararına dayanarak disiplin cezasının hukuka uygun olduğuna hükmetmiş ve davayı reddetmiştir. Başvurucu, idare mahkemesinin ve sonrasındaki kanun yolu mercilerinin henüz kesinleşmemiş bir ceza hükmünü esas alarak davasını reddetmesinin ve karar metninde suçlu olduğuna dair kesin ifadeler kullanılmasının masumiyet karinesini ihlal ettiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesinin somut olayda uyuşmazlığı çözerken dayandığı temel kural, Anayasa'nın 36. ve 38. maddelerinde güvence altına alınan masumiyet karinesidir. Masumiyet karinesi, bir kişinin suç işlediğine dair kesinleşmiş bir yargı kararı bulunmadan o kişinin suçlu olarak kabul edilmemesini güvence altına alan temel bir insan hakkıdır.

İdare hukuku ve disiplin hukuku prensiplerine göre, memurlar hakkında disiplin soruşturması yürütülmesi ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.125 kapsamında çeşitli disiplin cezaları verilmesi mümkündür. Özellikle devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiillerin işlendiğine dair şüphelerin somut, objektif olay ve vakıalarla desteklenmesi elzemdir. Bir memur hakkında ceza yargılamasının bulunması, idarenin disiplin işlemi tesis etmesine kural olarak engel değildir. Ancak yargı makamlarının, disiplin cezasının hukuka uygunluğunu denetlerken kullandıkları dile ve dayandıkları argümanlara azami özen göstermesi gerekmektedir.

Yerleşik Anayasa Mahkemesi içtihatları uyarınca, ceza mahkemesine yansıyan olguların idarece veya yargı makamlarınca değerlendirilerek bağımsız bir idari sonuca ulaşılması masumiyet karinesini kendiliğinden ihlal etmez. Ancak kritik olan husus, idarenin veya idari yargı makamlarının, ceza mahkemesinin henüz kesinleşmemiş mahkûmiyet hükmüne doğrudan dayanarak ve kişinin suçluluğuna dair kesin inanç belirten ifadeler kullanarak idari yaptırımı onamaması gerektiğidir. İdare mahkemesi, ceza dosyasındaki delilleri kendi disiplin hukuku ilkeleri çerçevesinde incelemeli, olayın meydana geliş şekli ile fiilin özelliklerini bağımsız olarak tahlil etmeli ve kişiyi kesinleşmemiş bir kararla peşinen suçlu ilan eden söylemlerden kaçınmalıdır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucu hakkında tesis edilen devlet memurluğundan çıkarma cezasına karşı açılan iptal davasındaki yargılama sürecini masumiyet karinesi yönünden detaylı bir şekilde incelemiştir. Başvurucu hakkında adliyede görev yaparken karıştığı iddia edilen olaylar nedeniyle ceza davası açılmış ve bu kapsamda yürütülen disiplin soruşturması sonucunda memuriyetten çıkarma cezası verilmiştir. Bu işleme karşı açılan iptal davasında idare mahkemesi davanın reddine karar vermiştir.

Anayasa Mahkemesi, idare mahkemesinin gerekçeli kararında yer alan ifadeleri mercek altına almıştır. İdare mahkemesi kararında, başvurucunun rüşvet almak, görevi kötüye kullanmak gibi eylemlerinden dolayı ceza mahkemesince hapis cezasıyla cezalandırıldığına atıf yapılmış ve "isnat edilen fiillerin sübuta erdiği" sonucuna varılmıştır. Hâlbuki başvurucu hakkındaki ceza yargılaması henüz kesinleşmemiş olup temyiz aşamasında derdest durumdadır. İdare mahkemesinin kesin bir mahkûmiyet hükmü bulunmaksızın, doğrudan ilk derece ceza mahkemesinin kararına dayanması ve başvurucunun üzerine atılı suçu işlediği izlenimi yaratan kesin ifadeler kullanması, Anayasa Mahkemesince masumiyet karinesinin ihlali olarak değerlendirilmiştir.

Anayasa Mahkemesi, idari yargı makamlarının ceza dosyalarındaki bilgi ve belgeleri disiplin hukuku açısından değerlendirmesinin önünde bir engel bulunmadığını belirtmiştir. Ancak bu değerlendirmenin, kişinin suçlu ilan edilmesi anlamına gelmeyecek şekilde, idari eylemin kendi sınırları içinde maddi vakıaların incelenmesi suretiyle yapılması gerekmektedir. İdare mahkemesi, ceza yargılamasındaki olguları irdelemek ve eylemin memuriyetle bağdaşmayan yönlerini müstakil bir gerekçeyle ortaya koymak yerine, doğrudan henüz kesinleşmemiş hapis cezasına atıf yaparak peşinen suçluluk kanaati oluşturmuştur.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, mahkeme kararının gerekçesinde kullanılan ifadeler ve kesinleşmeyen mahkûmiyet hükmüne dayanılması nedeniyle başvurucunun Anayasa'nın 36. ve 38. maddelerinde güvence altına alınan masumiyet karinesinin ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.