Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Kamuya mal olmuş kişilerin eleştiri tahammülü yüksektir.
• Karikatürler sarsıcı ve rahatsız edici mesajlar içerebilir.
• İfade hürriyeti şeref ve itibar hakkıyla dengelenmelidir.
• Mizahi eleştirilere cezai yaptırım caydırıcı etki yaratır.

Bu karar hukuken, siyasetçilerin veya kamuya mal olmuş üst düzey yöneticilerin, kamuoyu nezdinde yürütülen güncel tartışmalar bağlamında kendilerine yöneltilen sert eleştirilere ve sarsıcı mizahi içeriklere normal vatandaşlara kıyasla daha fazla tahammül etmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Karikatür gibi mizah ve abartı barındıran ifade türlerinin, rahatsız edici sözcükler içerse dahi kategorik olarak hakaret suçu kapsamında değerlendirilemeyeceği açıkça vurgulanmıştır. Anayasa Mahkemesi, yerel mahkemelerin salt kelimelerin sözlük anlamına odaklanarak ve ifadelerin kullanıldığı bağlamı göz ardı ederek verdiği mahkûmiyet kararlarının ifade hürriyetine ölçüsüz bir müdahale oluşturduğuna hükmetmiştir.

Benzer davalardaki emsal etkisi ve uygulamadaki önemi bakımından bu karar, özellikle sosyal medya üzerinden kamuya mal olmuş kişilere yönelik yapılan eleştirel paylaşımların yargısal denetiminde önemli bir kılavuz niteliğindedir. İfade özgürlüğü ile kişilerin şeref ve itibarının korunması hakkı arasındaki adil dengenin kurulmasında, hedef alınan kişinin konumu, ifadenin sarf edildiği bağlam ve meselenin güncel bir kamu yararı taşıyıp taşımadığı gibi kriterlerin titizlikle incelenmesi gerektiği yargı mercilerine hatırlatılmaktadır. Bu içtihat, alt derece mahkemelerinin mizah ve eleştiri sınırları içindeki eylemlere ceza vererek toplumda caydırıcı etki yaratmasının önüne geçecek güçlü bir anayasal fren işlevi görecektir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Avukat olarak görev yapan başvurucu, 2019 yılında güncel bir siyasi tartışma konusu olan Yargı Reformu Strateji Belgesi ekseninde, o dönem Türkiye Barolar Birliği Başkanı olan müştekiyi eleştiren bir karikatürü sosyal medya hesabında paylaşmıştır. Başka bir profilden alıntılanan bu karikatürde müştekinin görseliyle birlikte rahatsız edici ve argo sayılabilecek bazı ifadeler yer almıştır. Müştekinin şikâyeti üzerine başvurucu hakkında hakaret suçundan kamu davası açılmış ve yerel mahkemece başvurucuya 3.480 TL adli para cezası verilmiştir. Bu cezanın istinaf incelemesinden de geçerek kesinleşmesi üzerine başvurucu, meslektaşını ve meslek örgütü başkanını güncel bir tartışma bağlamında eleştirdiğini, müştekinin konumundan dolayı eleştiriye daha açık olması gerektiğini ve mahkûmiyet kararının haksız olduğunu belirterek ifade özgürlüğü ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı temel olarak Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğü ile başkalarının şöhret ve haklarının korunması ilkesi ekseninde incelemiştir. Başvurucu hakkında verilen mahkûmiyet kararının kanuni dayanağı olan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.125 kapsamında yapılan müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluğu denetlenmiştir.

Yerleşik içtihat prensipleri uyarınca ifade özgürlüğü; sadece kabul gören veya zararsız olan fikirler için değil, aynı zamanda kırıcı, şok edici veya rahatsız edici olan düşünceler için de geçerlidir. Bilhassa hedef alınan kişinin kamuya mal olmuş, tanınmış bir siyasetçi veya bir sivil toplum kuruluşu lideri olduğu durumlarda, bu kişilerin sıradan vatandaşlara kıyasla eleştirilere çok daha fazla tahammül etmesi beklenmektedir.

Karikatür ve benzeri mizahi içerikler, olguların abartılarak veya çarpıtılarak okuyucuya sunulduğu özel bir ifade türüdür. Bu tür paylaşımlarda kullanılan dil ve üslup muhatabı açısından son derece rahatsız edici olsa bile, olayların bağlamından koparılmadan değerlendirilmesi elzemdir. Yargı mercileri, müştekinin şeref ve itibar hakkı ile ifade edenin özgürlüğü arasında adil bir denge kurmak zorundadır. Aksi hâlde, tanınmış kişilere yönelik eleştirilerin cezalandırılması toplumda ve kamuoyunda farklı seslerin susturulmasına yol açan caydırıcı bir etki doğuracaktır. Çoğulcu toplumun sürdürülebilmesi, yargı makamlarının bu adil dengeyi kurarken olayın kamu yararı taşıyıp taşımadığını ve hedef alınan kişinin konumunu titizlikle gözetmesine bağlıdır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi somut olayı incelerken, uyuşmazlığın tarafları olan başvurucu ve müştekinin her ikisinin de avukat olduğunu, müştekinin ise olay tarihinde Türkiye Barolar Birliği başkanı olarak kamuya mal olmuş önemli bir makamda bulunduğunu dikkate almıştır. İhtilafa konu karikatürün paylaşıldığı dönemde, ülke gündemini meşgul eden Yargı Reformu Strateji Belgesi etrafında kamu yararını ilgilendiren yoğun bir tartışmanın yaşandığı tespit edilmiştir.

Başvurucunun, meslek odası başkanı olan müştekinin kamuoyundaki tutum ve açıklamalarını eleştirmek, onun siyasi beyanlarındaki tutarsızlıklara mizahi bir dille dikkat çekmek amacıyla bu paylaşımı yaptığı anlaşılmaktadır. Karikatürün içerdiği sözcükler her ne kadar argo, kırıcı ve rahatsız edici olsa da, olguların abartılarak aktarıldığı bu tür mizahi ifade biçimlerinin ifade özgürlüğü koruması altında olduğu vurgulanmıştır. Yüksek Mahkeme, müştekinin ulusal çapta tanınmış bir kamu figürü olması hasebiyle kendisine yöneltilen sert eleştirilere karşı daha yüksek bir hoşgörü göstermesi gerektiğini belirlemiştir.

Yerel mahkemelerin, başvurucuya ceza verirken kullanılan ifadeleri yalnızca sözlük anlamıyla değerlendirdiği, paylaşımın yapıldığı bağlamı, müştekinin konumunu ve tartışmanın kamu yararı taşıyan niteliğini göz ardı ettiği tespit edilmiştir. İfade özgürlüğü ile kişinin şeref ve itibarı arasında kurulması gereken adil dengenin gözetilmediği, salt rahatsız edici bir kelimenin hakaret suçu sayılmasının yargısal makamlarca tatmin edici ve yeterli bir gerekçeyle ortaya konulamadığı ifade edilmiştir. Mahkûmiyet kararının zorunlu bir toplumsal ihtiyaca karşılık gelmediği ve başvurucunun ifade özgürlüğüne yönelik orantısız bir müdahale oluşturduğu kanaatine varılmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, başvurucunun ifade özgürlüğünün ihlal edildiği yönünde karar vererek başvuruyu kabul etmiştir.