Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Hüküm ile gerekçe arasında çelişki yaratılamaz.
• Mahkeme kararları şüphe ve tereddüt uyandırmamalıdır.
• Hak düşürücü süre mahkemece resen dikkate alınmalıdır.
• Taleplerden her biri hakkında açık hüküm kurulmalıdır.

Bu karar, usul hukukunun en temel prensiplerinden biri olan gerekçeli karar hakkı ve hükmün açıklığı ilkesinin uygulamadaki somut bir yansımasıdır. Yargıtay, mahkemelerin verdikleri kararlarda gerekçe kısmı ile hüküm fıkrasının birbiriyle uyumlu olmasının kesin bir yasal zorunluluk olduğunu açıkça ortaya koymuştur. İncelenen dosyada, yerel mahkemenin bir yandan belirli bir çalışma dönemi için hak düşürücü sürenin geçtiğini gerekçesinde belirtip, diğer yandan hüküm kısmında bu dönemi de kapsayacak şekilde davanın kabulüne karar vermesi hukuka aykırı bulunmuştur. Hukuken bu durum, kararın kendi içinde derin bir çelişkiye düşmesi anlamına gelmekte olup, tarafların adil yargılanma hakkının zedelenmesine yol açmaktadır.

Benzer hizmet tespiti davalarında bu kararın emsal etkisi oldukça yüksektir. Özellikle uzun yıllara yayılan, kesintili ya da eksik bildirimlerin olduğu çalışma dönemlerinin tespitinde, mahkemelerin hak düşürücü süreleri nasıl değerlendirmesi gerektiği ve bu değerlendirmenin hükme nasıl yansıtılacağı konusunda yol göstericidir. Uygulamada mahkemelerin, davanın her bir dönemi ve her bir talebi için ayrı ayrı değerlendirme yapması, ulaşılan bu tespitlerin hüküm fıkrasıyla tam bir mutabakat içinde olması gerektiği vurgulanmaktadır. Yargıtay'ın benimsediği bu titiz yaklaşım, yerel mahkemelerin gerekçe yazımında daha dikkatli davranmalarını sağlayacak ve çelişkili kararların önüne geçerek hukuki belirlilik ilkesini güçlendirecektir. Hem işçiler hem de işverenler açısından ise, mahkeme kararlarının anlaşılabilirliğini ve üst derece mahkemelerince denetlenebilirliğini teminat altına almaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Uyuşmazlık, bir işçi ile eski işvereni olan şirket ve fer'i müdahil Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) arasında yaşanmaktadır. Davacı işçi, 1990 yılından 2002 yılının Mayıs ayına kadar davalı şirkete ait fabrikada usta makineci ve grup şefi olarak çalıştığını belirterek dava açmıştır. İşçi, bu uzun çalışma süresi boyunca hizmetlerinin SGK'ya hiç bildirilmediğini veya bir dönem kısmi süreli olarak eksik bildirildiğini, haftada 58-60 saat çalışmasına rağmen tam zamanlı haklarının verilmediğini ve işyerinde kendisine mobbing uygulandığını ileri sürmüştür. Davalı işveren ve fer'i müdahil SGK ise davanın beş yıllık hak düşürücü süre geçtikten sonra açıldığını, işçinin iddialarının resmi kayıtlarla örtüşmediğini savunmuştur. Davacı, 1990-2002 yılları arasındaki fiili çalışmalarının tam zamanlı hizmet akdine dayandığının mahkemece tespit edilmesini talep etmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Mahkemenin uyuşmazlığı çözerken dayandığı temel hukuki kurallar, medeni yargılama usulünün karar oluşturma prensiplerine ve sosyal güvenlik hukukundaki hizmet tespiti davalarına özgü sürelere dayanmaktadır.

Uyuşmazlığın çözümünde en temel normatif dayanak 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.297 düzenlemesidir. Bu kanun maddesine göre, mahkeme hükmünün sonuç kısmında, gerekçeye ait herhangi bir söz tekrar edilmeksizin, taleplerden her biri hakkında verilen hükümle, taraflara yüklenen borç ve tanınan hakların sıra numarası altında açık, şüphe ve tereddüt uyandırmayacak şekilde gösterilmesi zorunludur. Gerekçe ile hüküm fıkrasının birbiriyle çelişmemesi, hukuki belirlilik, şeffaflık ve adil yargılanma hakkının vazgeçilmez bir unsurudur.

Bunun yanı sıra Yargıtay kararı, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.26 uyarınca taleple bağlılık ilkesine de atıf yapmaktadır. Bu ilkeye göre hâkim, tarafların talep sonuçlarıyla doğrudan bağlı olup ondan fazlasına veya başka bir şeye karar veremez.

Hizmet tespiti davalarının esasına ve sürelerine ilişkin olarak ise, yerleşik içtihat prensipleri doğrultusunda, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren işlemeye başlayan beş yıllık hak düşürücü sürenin dikkate alınması gerekliliği vurgulanmıştır. Hak düşürücü süre, mahkemece davanın her aşamasında resen dikkate alınması gereken ve tarafların itirazına bağlı olmayan mutlak bir dava şartı niteliği taşımaktadır. Mahkemenin gerekçeli kararında, tarafların iddia ve savunmaları neticesinde hukuk düzenince hangi nedenle haklı veya haksız bulunduklarının, Yargıtay denetimine tam imkân tanıyacak ölçüde özenle seçilmiş ifadelerle ortaya konulması gereklidir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, dosya üzerindeki temyiz incelemesinde uyuşmazlığın esasına girmeden önce İlk Derece Mahkemesi tarafından oluşturulan gerekçeli kararın usul hukuku kurallarına uygunluğunu derinlemesine değerlendirmiştir. Yapılan titiz inceleme sonucunda, yerel mahkemenin kararının gerekçe bölümü ile nihai hüküm fıkrası arasında açık ve ağır bir çelişki bulunduğu tespit edilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi, gerekçeli kararının beşinci paragrafında, davacının tespitini talep ettiği 1990 ile 1994 yılları arasındaki döneme ilişkin hizmet tespiti talebinin, yasal beş yıllık hak düşürücü süreye uğradığını açıkça ifade etmiştir. Kararın bu gerekçesine göre, ilgili döneme ait dava açma hakkı 31.12.1999 tarihi itibarıyla hukuken sona ermiştir. Mahkemenin bu tespiti, söz konusu dönem yönünden davanın reddedileceği yönünde kesin bir hukuki sonuç ve beklenti oluşturmaktadır.

Ancak Mahkeme, hüküm fıkrasını oluştururken kendi yazdığı bu hukuki gerekçeyi tamamen göz ardı etmiştir. Mahkemenin nihai hüküm fıkrasında, davacının hak düşürücü süreye uğradığı tereddütsüz biçimde belirtilen 1991-1994 dönemini de kapsayacak biçimde, 01.02.1991 ile 30.05.2002 tarihleri arasındaki tüm çalışma süresinin tespitine ve davanın bütünüyle kabulüne karar verilmiştir. Yargıtay incelemesinde, gerekçe ile hüküm arasında yaratılan bu uyumsuzluğun maddi ve hukuki olguları yok sayan, usul ve yasaya aykırı bir durum olduğu saptanmıştır. Bir mahkeme kararının kendi içinde tutarlı olması, hukuki denetimin sağlıklı bir biçimde yapılabilmesi için şarttır.

Sonuç olarak Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, yerel mahkemenin kararında gerekçe ile hüküm fıkrası arasında çelişki yaratmasının usul ve kanuna aykırı olması sebebiyle kararı bozmuştur.