Karar Bülteni

Anayasa Mahkemesi | Tevfik Can Yıldızan | 2022/54505 BN.

KARARIN KÜNYESİ

• Geniş katılımlı gruplardaki paylaşımlar aleni kabul edilir.
• Kamu görevlileri itibar ve güveni sarsmamakla yükümlüdür.
• Memurun ifade özgürlüğü statüsü gereği sınırlandırılabilir.
• Yasa dışı yolları telkin etmek eleştiri sayılamaz.
• Orantılı disiplin cezası ifade özgürlüğünü ihlal etmez.

Bu karar hukuken, devlet memurlarının görevleri dışındaki zamanlarda dahi sosyal medya platformlarında yaptıkları paylaşımların tabi oldukları statü hukuku çerçevesinde değerlendirileceğini göstermesi bakımından büyük bir önem taşımaktadır. Kamu görevlilerinin yalnızca kendi meslektaşlarının üye olduğu ve belirli şartlarla girilebilen kapalı gruplarda dahi olsa, binlerce kişinin yer aldığı geniş katılımlı mecralarda yaptıkları beyanların mahremiyet korumasından yararlanamayacağı ve aleniyet kesbedeceği hukuken teyit edilmiştir. Özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması talepleri, bu tarz platformların geniş yapısı karşısında korumasız kalmaktadır.

Aynı zamanda karar, ifade özgürlüğünün devlet memurları açısından mutlak ve sınırsız olmadığını, memuriyet statüsünün getirdiği sadakat ve güven yükümlülükleri ile ölçülü bir biçimde sınırlandırılabileceğini net bir şekilde ortaya koymaktadır. İdareye yönelik eleştiri sınırlarını aşarak gayrimeşru ve yasa dışı yöntemleri işaret eden ifadelerin, doğrudan doğruya kamu idaresine duyulan güveni zedeleyici nitelikte olduğu ve bu bağlamda kamu hizmetinin vakar ve ciddiyetiyle hiçbir koşulda bağdaşmadığı hüküm altına alınmıştır.

Uygulamadaki önemi ve benzer davalardaki emsal etkisi incelendiğinde, bu anayasal içtihadın idari soruşturmalar ve memur disiplin hukuku pratiklerinde temel bir rehber niteliği taşıdığı açıkça görülmektedir. İdarelerin, kamu görevlilerinin itibar ve güveni sarsıcı eylemlerine karşı yürütecekleri disiplin süreçlerinde, uygulanan yaptırımın fiille ölçülü olması şartıyla hukuka uygun kabul edileceği tescillenmiştir.

Karar, meslektaşlara veya kamuoyuna yönelik yapılan dijital paylaşımların bağlamından koparılmadan inceleneceğini, ancak yasa dışı unsurları teşvik veya telkin etmesi hâlinde söz konusu eylemlerin ifade özgürlüğü koruma kalkanından çıkarılacağını emsal bir ilke olarak göstermektedir. Bu bağlamda, kamu görevlilerinin sosyal ağlardaki tutum ve davranışlarında taşıdıkları resmî sıfatın ağırlığına ve yükümlülüklerine her ortamda uygun hareket etmeleri gerektiği prensibi, Türk idari yargı pratiğinde kalıcı ve belirleyici bir emsal teşkil etmektedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Isparta ilinde bir devlet hastanesinde diş hekimi olarak görev yapan başvurucu, yalnızca doktorların üye olabildiği ve sıkı kurallarla giriş yapılabilen bir sosyal medya grubunda (Facebook), il sağlık yöneticilerini hedef alan bir paylaşım yapmıştır. Başvurucu bu paylaşımında, idareye karşı açtığı davaları kazandığını belirterek yöneticileri mevzuat bilmemekle eleştirmiş, ancak devamında yasal yolların yetmemesi hâlinde işin "yeraltı dünyasına" kadar gidebileceğini ifade ederek meslektaşlarına gayrimeşru yolları tavsiye etmiştir.

Bu paylaşımın tespit edilmesi üzerine idare tarafından disiplin soruşturması başlatılmış ve ilk aşamada verilen kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının idari yargı tarafından iptal edilmesi sonrası, soruşturma yenilenerek eylem "devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranış" olarak değerlendirilmiş ve başvurucuya kınama cezası verilmiştir. Başvurucu, kapalı bir grupta yaptığı paylaşımın idarece hukuka aykırı elde edildiğini, masumiyet karinesinin ve ifade özgürlüğünün ihlal edildiğini ileri sürerek cezanın iptali istemiyle dava açmıştır. Yerel mahkemece davası reddedilen başvurucu, bu defa özel hayata saygı hakkının, adil yargılanma hakkının ve ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasıyla bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, kamu görevlilerinin dijital platformlardaki ifade özgürlüğü ve mahremiyet beklentilerini değerlendirirken Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen özel hayata saygı hakkı ve 26. maddesindeki ifade özgürlüğü temel prensiplerini esas almıştır. İlaveten, Anayasa'nın 128. ve 129. maddeleri uyarınca kamu görevlilerinin Anayasa ve kanunlara sadık kalarak faaliyette bulunmakla yükümlü oldukları, devlet memuriyetinin özel sadakat bağları gerektirdiği hatırlatılmıştır.

Uyuşmazlığın disiplin hukuku boyutuyla çözümünde dayanılan en temel yasal düzenlemeler 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.8 ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.125 hükümleridir. İlgili kurallara göre devlet memurları, resmî sıfatlarının gerektirdiği itibar ve güvene layık olduklarını sadece mesai saatleri ve hizmet içinde değil, hizmet dışındaki sivil davranışlarıyla da göstermek zorundadır. Aksi eylemler karşısında 657 sayılı Kanun m.125/B-d bendi uyarınca "hizmet dışında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak" disiplin hukuku anlamında kınama cezasını gerektiren bir suç türü olarak tanımlanmıştır.

Yerleşik anayasa yargısı ve içtihat prensipleri gereğince, kamu görevlilerinin özel hayatlarındaki eylem ve söylemlerinin dahi ifa ettikleri memuriyet görevini ve kurumun saygınlığını olumsuz yönde etkilemesi hâlinde, fiilleriyle orantılı bir disiplin cezasına maruz bırakılabilecekleri kabul edilmektedir. İfade özgürlüğüne yönelik kısıtlayıcı müdahalelerin anayasal çerçevede meşru kabul edilebilmesi için söz konusu cezanın zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve eyleme göre ölçülü olması gerekmektedir. Mahremiyet tartışmaları açısından ise sosyal medya paylaşımlarının yapıldığı platformun üye sayısı, kapalı veya açık olma yapısı dikkate alınarak, paylaşımın aleniyet kazanıp kazanmadığı teknik ve hukuki boyutta incelenmektedir. Kamu görevlilerinin sağlanan ayrıcalıklı statüleri karşılığında bazı külfet ve ek sorumluluklara katlanmaları anayasal düzende meşru bir zorunluluk olarak nitelendirilmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun somut olaya konu olan sosyal medya paylaşımlarının mahremiyetine ilişkin iddiasını öncelikli olarak ele almış ve incelemiştir. Söz konusu sosyal medya grubunun her ne kadar yalnızca hekimlere özel olsa ve çeşitli doğrulama yöntemleriyle (diploma tescil numarası gibi) üye kabul etse de, binlerce katılımcısı bulunan devasa bir mecra olduğu saptanmıştır. Bu bağlamda, başvurucunun söz konusu kalabalık ve üçüncü kişilerce idare edilen grupta yaptığı paylaşımı aleniyet kazanması ihtimaline karşı bir özen yükümlülüğü göstererek yapmadığına kanaat getirilmiştir. Paylaşımın kapalı doğasından söz edilemeyeceği için özel hayata saygı hakkı kapsamındaki kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına yönelik iddialar Mahkeme tarafından açıkça dayanaktan yoksun bulunmuştur.

İfade özgürlüğü yönünden yapılan esastan incelemede ise, başvurucunun idareye karşı açtığı ve kazandığı davalardan bahsetmesi ve kurum yöneticilerini bilgisizlikle eleştirmesi başlangıçta sistemsel bir tepki olarak görülse dahi, paylaşımın ilerleyen kısımlarında yasa dışı unsurlara işaret etmesi boyut değiştirmiştir. Yasal yolların sonuç vermediği noktalarda işin "yeraltı dünyasına" taşınabileceğini ifade ederek meslektaşlarına gayrimeşru yollara başvurmayı telkin etmesinin, demokratik eleştiri sınırlarını açıkça ve vahim biçimde aştığı vurgulanmıştır. Başvurucunun, diğer sağlık personeline suç ve yasa dışı yolları önermesinin, devlet memuriyetinin temel dayanağı olan anayasal sadakat, güven ve itibar yükümlülükleriyle hiçbir şekilde bağdaşmadığı net olarak saptanmıştır.

Anayasa Mahkemesi, devlet memurlarının toplum nezdindeki güvenilirliğini zedeleyecek, kurumsal hiyerarşiyi ve meşru hak arama yollarını tahkir edecek bu tür eylemlere karşı idarenin disiplin cezası uygulama konusundaki yetkisinin kamu düzeni açısından zorunlu olduğunu teyit etmiştir. Başvurucunun eylemi nedeniyle uygulanan "kınama" disiplin cezasının, telkin edilen eylemin ağırlığıyla (yasa dışı yol övgüsü) kıyaslandığında oldukça hafif ve makul bir yaptırım olduğu belirtilmiştir. Söz konusu disiplin cezasının ifade özgürlüğü üzerinde ağır bir caydırıcı etki bırakmadığı veya orantısız bir müdahale teşkil etmediği tespit edilmiştir. İdarenin tesis ettiği disiplin cezasının, kamu hizmetlerinin gereği gibi, tarafsız ve güven içinde yürütülmesini sağlamak adına demokratik toplumda zorunlu bir ihtiyaca karşılık geldiği değerlendirilmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, ifade özgürlüğünün ihlal edilmediği yönünde karar vermiştir.