Anayasa Mahkemesi Üzeyir Yıldızoğlu Kararı 2022/100969 B.

Bu karar, ceza yargılamalarında sanıklar tarafından ileri sürülen ve davanın sonucunu doğrudan etkileyebilecek nitelikteki esaslı iddiaların mahkemelerce nasıl ele alınması gerektiği konusunda son derece kritik bir standart belirlemektedir. Anayasa Mahkemesi, mahkûmiyet hükmüne dayanak yapılan teknik verilerin ve bu verilere karşı sunulan somut savunmaların karar gerekçesinde açıkça tartışılmamasını adil yargılanma hakkının temel bir unsuru olan gerekçeli karar hakkına aykırı bulmuştur. Özellikle sanığın mesleki durumu gibi olayın seyrini değiştirebilecek savunmaların görmezden gelinmesi, yargılamanın hakkaniyetini derinden sarsan bir unsur olarak değerlendirilmiştir.

Uygulamadaki emsal etkisi ve önemi açısından bakıldığında, bu karar mahkemelerin standart ve şablon gerekçelerle yetinemeyeceğini net bir biçimde ortaya koymaktadır. Ankesörlü veya sabit hatlardan yapılan ardışık arama iddialarına dayanan yargılamalarda, Yargıtay içtihatlarıyla belirlenen detaylı araştırma kriterlerinin titizlikle uygulanması gerektiği vurgulanmaktadır. Sanığın teknik analiz raporlarındaki çelişkilere, aramaların mahiyetine ve mesleki gerekliliklere dair somut itirazlarının yanıtsız bırakılması, doğrudan bir hak ihlali nedeni sayılmıştır. Dolayısıyla mahkemelerin, sanıkların maddi gerçeği aydınlatmaya yönelik esaslı taleplerini kararlarında şeffaf bir biçimde irdelemeleri ve reddedilme gerekçelerini somut delillerle açıklamaları yönünde güçlü bir anayasal içtihat pekiştirilmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Olay, bir askerî hastanede asistan doktor olarak görev yapan başvurucunun, terör örgütü üyeliği suçlamasıyla yargılanması ve hapis cezasına çarptırılması etrafında şekillenmektedir. Savcılık, başvurucunun sabit hatlardan örgütün sivil imamları tarafından ardışık olarak arandığını ve üniversite yıllarında örgüte ait evlerde kaldığını iddia ederek dava açmıştır. Başvurucu ise aramaların görev yaptığı hastanedeki hastaları tarafından yapılmış olabileceğini, arama kayıtlarının teknik olarak ciddi çelişkiler barındırdığını, aleyhine ifade veren tanığı hiç tanımadığını ve raporların eksik inceleme içerdiğini belirterek suçlamaları reddetmiştir. Ancak yerel mahkeme, başvurucunun davanın sonucunu bütünüyle değiştirebilecek bu önemli savunmalarını ve teknik itirazlarını kararında hiç tartışmadan mahkûmiyet kararı vermiştir. Başvurucu, itirazlarının mahkemece yanıtsız bırakıldığı ve eksik incelemeyle karar verildiği gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunarak adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesinin uyuşmazlığı incelerken dayandığı temel hukuk kuralı, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve bu hakkın ayrılmaz bir parçası olan gerekçeli karar hakkıdır. Ayrıca Anayasa'nın 141. maddesi uyarınca bütün mahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli olarak yazılması anayasal bir zorunluluktur. Gerekçeli karar hakkı, yargılamada ileri sürülen her türlü iddiaya ayrıntılı yanıt verilmesini gerektirmese de, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ve savunmaların mahkemelerce makul bir gerekçeyle karşılanmasını emreder. Karar gerekçesinde, maddi ve hukuki sorunlarla ilgisiz değerlendirmelere yer verilmesi ya da temel itirazların es geçilmesi bu hakkın ihlaline yol açar.

Yargıtay içtihatları doğrultusunda, kişilerin sabit veya ankesörlü hatlarla örgütsel iletişim kurma yöntemi uyarınca mahrem yapılanmaya dâhil olup olmadıklarının tespitinde titiz bir usul izlenmelidir. Bu kapsamda sanıkla birlikte ardışık arandığı tespit edilen kişiler hakkında soruşturma olup olmadığının araştırılması, bu kişilerin ifadelerinin getirtilerek gerekirse duruşmada dinlenmesi gerekmektedir. Ayrıca sanığın bütün görev yerlerini kapsayan HTS kayıtları getirtilerek uzman bilirkişilerce analiz raporu düzenlenmesi; aramaların periyodik olup olmadığı, arama saatleri, konuşma süreleri, aranan kişilerin aynı meslek grubundan olup olmadıkları gibi hususların irdelenmesi şarttır.

Yine 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.210 ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.217 hükümleri uyarınca, delillerin duruşmada tartışılması ve tek veya belirleyici beyan sahiplerinin tanık sıfatıyla dinlenmesi gerekmektedir. Mahkemenin davanın sonucuna etkili olan esaslı bir hususu yanıtsız bırakması veya usule dair iddiaları değerlendirmemesi, adil yargılanma hakkının doğrudan ihlali anlamına gelmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda yerel mahkemenin mahkûmiyet hükmünü kurarken dayandığı temel delillerin, sabit hatlardan yapılan ardışık aramalar ile bir tanığın başvurucuyla üniversite yıllarında aynı evde kaldığına dair beyanları olduğunu tespit etmiştir. Yargılama boyunca başvurucu, askerî hastanede doktor olması sebebiyle kendisini muayene ettiği hastalarının aramış olabileceğini, bilirkişi raporundaki HTS kayıtları ile ardışık arama verilerinin birbiriyle açıkça çeliştiğini, aramaların süresi ve niteliği itibarıyla örgütsel iletişim kriterlerine uymadığını ısrarla dile getirmiştir. Ayrıca başvurucu, söz konusu bilirkişi raporuna karşı teknik itirazlar sunmuş, HTS kayıtlarına göre bazı aramaların hiç gerçekleşmediğini ve karşı baz incelemelerinin hatalı yapıldığını savunmuştur.

Yüksek Mahkeme, Yargıtay tarafından belirlenen yerleşik içtihatlara göre ardışık arama iddialarında yapılması gereken temel araştırmaların somut olayda eksik bırakıldığını vurgulamıştır. Başvurucuyla ardışık arandığı iddia edilen kişilerin tanık olarak dinlenmemesi, HTS analiz raporundaki itirazların uzman bir bilirkişi heyetince giderilmemesi ve başvurucunun mesleki konumu nedeniyle ileri sürdüğü makul savunmaların hiçbir şekilde araştırılmaması ciddi bir eksiklik olarak değerlendirilmiştir.

Derece mahkemesinin gerekçeli kararında, başvurucunun üzerine atılı suçu işlemediğine ve delillerin teknik yönden hatalı olduğuna dair davanın sonucunu doğrudan etkileme potansiyeline sahip savunmaları hiçbir şekilde tartışılmamıştır. Başvurucunun esasa etkili itirazlarına açık ve makul bir yanıt verilmemiş olması, yargılama sürecinde savunma makamının iddia makamı karşısında dezavantajlı bir konuma düşürülmesine yol açmıştır. İstinaf ve temyiz mercilerinin de yargılamadaki bu temel eksikliği gidermeye yönelik herhangi bir değerlendirme yapmadan kararları onaması, ihlalin boyutunu daha da derinleştirmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.