Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Esaslı iddialar kararda yeterli gerekçeyle karşılanmalıdır.
• Hükme esas alınan deliller açıkça tartışılmalıdır.
• Gerekçeli karar hakkı adil yargılanmanın temelidir.
• Belirleyici delillere yönelik itirazlar cevapsız bırakılamaz.

Bu karar, mahkemelerin hüküm kurarken dayandıkları belirleyici delillerle ilgili sanık tarafından ileri sürülen esaslı itirazları yanıtsız bırakamayacağını hukuken net bir şekilde ortaya koymaktadır. Özellikle terör örgütü üyeliği gibi son derece ağır yaptırımları olan suçlamalarda, kişinin mahkûmiyetine doğrudan temel teşkil eden ByLock programı kullanım tespiti, CGNAT kayıtları ve diğer dijital verilere yönelik çelişki iddialarının derece mahkemelerince büyük bir titizlikle incelenmesi zorunludur. Mahkemelerin, uyuşmazlığın sonucuna doğrudan etki edebilecek mahiyetteki savunmaları göz ardı etmesi, incelemeden geçiştirmesi veya yeterli temeli olmayan yüzeysel gerekçelerle reddetmesi, Anayasa ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkının temel bir unsuru olan gerekçeli karar hakkını açıkça ihlal etmektedir.

Anayasa Mahkemesinin bu kritik tespiti, benzer nitelikteki tüm ceza yargılamalarında mahkemeler için bağlayıcı ve emsal teşkil edecek güçlü bir etkiye sahiptir. Uygulamada zaman zaman rastlanan, karmaşık dijital delillere yönelik sanık itirazlarının şablon ifadelerle reddedilmesi veya sanık lehine oluşan şüphelerin derinlemesine tartışılmadan doğrudan mahkûmiyet kararı verilmesi yönündeki eksikliklere karşı bu karar önemli bir hukuki fren mekanizması oluşturmaktadır. İlk derece ve kanun yolu mahkemeleri, bundan böyle sanıkların mahkûmiyete esas alınan teknik ve belirleyici delillere yönelik somut savunmalarını, Yargıtay içtihatlarında da açıkça belirlenen kriterler çerçevesinde detaylıca tartışmak ve ulaştıkları hukuki sonucu mantıklı, tatmin edici ve makul bir gerekçeyle açıklamak zorundadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu, Pamukkale Üniversitesinde araştırma görevlisi olarak çalışmaktayken FETÖ/PDY terör örgütüne üye olma suçlamasıyla hakkında ceza davası açılmış ve kamu görevinden çıkarılmıştır. Ağır Ceza Mahkemesinde görülen yargılama sürecinde, başvurucunun iddia edilen örgütün gizli haberleşme ağı olan ByLock programını kullandığı ve Bank Asya'da hesabı olduğu iddialarına dayanılarak altı yıl üç ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir. Başvurucu, yargılamanın her aşamasında kendisine ait GSM hatlarını belirtmesine rağmen, bu hatlar üzerinden ByLock programını kesinlikle indirmediğini ve kullanmadığını, dosyaya sunulan raporlarda tespit edilen bağlantıların ve eşleşen kullanıcı kimliklerinin kendisiyle bir ilgisi bulunmadığını şiddetle savunarak suçlamalara karşı çıkmıştır. İstinaf ve temyiz aşamalarında da bu itirazlarını aynı şekilde yineleyen başvurucu, dijital verilere yönelik bilirkişi incelemesi yaptırılması taleplerinin mahkemece reddedilmesi ve davanın sonucunu tamamen değiştirebilecek güçteki itirazlarının derece mahkemesi kararlarında hiçbir şekilde tartışılmaması üzerine Anayasa Mahkemesi nezdinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurucu, davadaki esaslı savunmalarının dikkate alınmadığını belirterek adil yargılanma hakkı kapsamında gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğinin tespit edilmesini talep etmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi önüne gelen bu uyuşmazlığı incelerken öncelikle Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 36 kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 141 uyarınca mahkemelerin her türlü kararlarını gerekçeli olarak yazma yükümlülüğü üzerinde titizlikle durmuştur. Gerekçeli karar hakkı, kişilerin kendileri hakkında verilen kararların nedenlerini öğrenerek adil bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve bu yargılamanın üst mercilerce objektif olarak denetlenmesini amaçlayan en temel anayasal güvencelerden biridir.

Yerleşik anayasal içtihat prensiplerine göre, mahkemelerin yargılama sırasında taraflarca ileri sürülen her türlü iddiaya ayrıntılı olarak tek tek yanıt verme zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak, tarafların uyuşmazlığın sonucuna doğrudan etki edebilecek, mahkûmiyet veya beraat kararının yönünü değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ve itirazlarının mahkemelerce mutlaka ilgili, mantıklı ve yeterli bir gerekçe ile karşılanması tartışılmaz bir anayasal zorunluluktur. İlk derece mahkemesince karşılanmayan bu tür iddia ve itirazların, bir üst denetim makamı olan kanun yolu merciince de değerlendirilmemesi durumunda bireylerin gerekçeli karar hakkı doğrudan ihlal edilmiş sayılmaktadır.

Mahkeme somut olayın değerlendirmesinde Yargıtay uygulamalarına da geniş bir şekilde atıf yapmıştır. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, kişilerin terör örgütüyle iltisaklı olduğu iddia edilen bankalara destek amaçlı para yatırdıklarına dair kesin ve inandırıcı bir delil bulunmaması durumunda, mevcut şüphe evrensel bir kural olarak mutlaka sanık lehine değerlendirilmelidir. Aynı şekilde, ByLock kullanımının tespiti açısından iletişim kayıtlarının (CGNAT) Yargıtay içtihatlarında titizlikle belirlenen teknik kriterleri sağlayıp sağlamadığı hususunun da mahkemelerce hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde tartışılması gerekmektedir. Bu kurallar bütünü, ceza yargılamasında şüpheden sanık yararlanır ilkesinin ve maddi gerçeğe ulaşma hedefinin en güçlü güvencesini oluşturmaktadır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda ilk derece mahkemesinin hükmüne temel oluşturan mahkûmiyet gerekçesini oldukça detaylı bir biçimde mercek altına almıştır. Mahkemenin, başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan verdiği mahkûmiyet kararında dayandığı en belirleyici ve kritik delilin şifreli haberleşme ağı ByLock programı kullanımı olduğu tespit edilmiştir. Mahkeme kararında dayanak alınan teknik tutanaklara göre, tespiti yapılan kimlik numaralarından birinin kadın kullanıcılardan oluşan bir gruba ait olduğu ve bu nedenle başvurucunun eşi tarafından kullanılıyor olabileceği; diğer kimlik numarasının ise erkeklerden oluştuğu belirtilerek doğrudan başvurucu tarafından kullanıldığı şeklinde ikili bir değerlendirme yapılmıştır.

Buna karşın başvurucu, yargılamanın en başından itibaren tüm aşamalarda GSM hatlarının kendisine ait olduğunu açıkça kabul etmekle birlikte, söz konusu programı telefonuna kesinlikle indirmediğini ve kullanmadığını istikrarlı bir şekilde savunmuştur. Derece mahkemesi ise dosyadaki tutanaklarda yer alan farklı tespitlere ve ortadaki bariz çelişkilere rağmen, hükme esas alınan belirli bir kimlik numarasını başvurucunun kullandığı neticesine tam olarak nasıl ulaştığını gerekçeli kararında hukuken izah edememiştir. Başvurucunun ByLock programını kullanmadığına ve ilgili dijital verilerin gerçeği yansıtmadığına dair açıkça karşılanması ve tartışılması gereken somut savunmaları için ikna edici ve yeterli bir hukuki gerekçe sunulmamıştır.

Bununla da yetinilmeyip, başvurucunun mahkûmiyetine dayanak gösterilen bir diğer önemli delil olan CGNAT kayıtlarının, Yargıtay içtihatlarında açıkça belirlenen teknik kriterleri somut olayda sağlayıp sağlamadığı hususu yargılama sürecinde mahkemece hiçbir şekilde tartışma konusu yapılmamıştır. Başvurucunun suçun sübutuna doğrudan etki edebilecek ve yargılamanın sonucunu tamamen değiştirebilecek mahiyetteki hukuki itirazlarının mahkemece giderilmediği, söz konusu iletişim programı ile başvurucu arasındaki somut bağlantının makul şüpheye yer bırakmayacak açıklıkta kurulamadığı net bir şekilde anlaşılmıştır. İstinaf ve temyiz mercilerinin de ilk derece mahkemesinin yaptığı bu eksik hukuki değerlendirmeyi usulünce denetlemediği ve başvurucunun haklı itirazlarını kararlarında tümüyle yanıtsız bıraktığı görülmüştür. Yargılamaya bir bütün olarak bakıldığında, ilk derece mahkemelerinin ve kanun yolu mercilerinin davanın sonucuna son derece etkili olan bu temel hususlar hakkında başvurucuya ilgili ve yeterli bir yanıt vermediği tespit edilmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vererek başvuruyu kabul etmiştir.