Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Bilirkişi raporları arasındaki çelişkiler mutlaka giderilmelidir.
• Teknik konularda denetime elverişli uzman raporu alınmalıdır.
• Bozma ilamının gerekleri mahkemece tam olarak yerine getirilmelidir.
• Süresi dolan patentin kullanılması haksız rekabet oluşturmaz.

Bu karar, haksız rekabet davalarında, özellikle taraflara ait üretim sistemleri ve patent ihlali iddialarının değerlendirilmesinde teknik bilirkişi raporlarının taşıması gereken asgari standartları ortaya koyması bakımından hukuken büyük bir önem taşımaktadır. Yargıtay, yerel mahkemenin eksik inceleme ve birbiriyle derin çelişkiler barındıran bilirkişi raporlarına dayanarak hüküm kurmasını usul ve yasaya aykırı bulmuştur. Karar, teknik uzmanlık gerektiren hususlarda alınan farklı heyet raporları arasında bariz zıtlıklar bulunması hâlinde, bu çelişkiler giderilmeden ve tereddütler ortadan kaldırılmadan yargılamanın sonlandırılamayacağını net bir şekilde ifade etmektedir.

Öte yandan bu içtihat, usuli kazanılmış hak müessesesinin mahkemelere yüklediği hukuki sorumluluğun altını çizmektedir. Bozma kararına uyulmasıyla birlikte taraflar lehine doğan kazanılmış hak gereği, mahkeme, bozma kararının gereklerini eksiksiz biçimde yerine getirmek zorundadır. Somut olayda, patent haklarının sona ermesiyle umuma mal olan bir buluşun kullanılmasının haksız rekabet teşkil edip etmediği ve sistemler arasındaki benzerliğin teknik zorunluluklardan kaynaklanıp kaynaklanmadığı hususlarının aydınlatılması gerekliliği ön plana çıkmıştır.

Benzer davalardaki emsal etkisi değerlendirildiğinde, ticari sırların korunması ve haksız rekabet iddialarına dayalı ihtilaflarda, mahkemelerin tarafların faaliyetlerinin teknik boyutunu titizlikle incelemesi zorunluluğu vurgulanmaktadır. Yargı makamlarının yalnızca şekli bir incelemeyle yetinmemesi, gerektiğinde yeni bir bilirkişi heyetinden denetime elverişli, bilimsel ve şüpheye yer bırakmayacak netlikte rapor alması gerektiği hatırlatılmaktadır. Uygulamada, ticari sırlar, rekabet yasağı ve fikri mülkiyet haklarının iç içe geçtiği karmaşık ticari davalarda, adil yargılanma hakkını ve ispat kurallarını teminat altına alan son derece yönlendirici bir karardır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Dava, alüminyum tozu üretimi alanında faaliyet gösteren davacı şirket ile, şirketin eski fabrika müdürü olan davalı ve onun sonradan ortak olduğu yeni şirket arasındaki haksız rekabet uyuşmazlığına ilişkindir. Davacı şirket, eski çalışanının uzun yıllar boyunca çalıştığı süre zarfında elde ettiği ticari sırları, özel üretim ve iş tekniklerini kullanarak rakip bir şirket kurduğunu, bu şekilde kendileriyle hukuka aykırı ve haksız bir rekabete giriştiğini iddia ederek dava açmıştır. Davalı taraf ise, uygulanan üretim yöntemlerinin on yıllar önce başka yabancı firmalarca patentlendiğini, mevcut patentlerin koruma süresinin dolduğunu, ortada kendilerine ait gizli bir ticari sır olmadığını ve iddiaların asılsız olduğunu savunmuştur. Olayın temeli, eski bir yöneticinin edindiği mesleki bilgi birikimi ve tecrübe ile kendi işini kurmasının sınırları ve bu durumun haksız rekabet teşkil edip etmediği etrafında şekillenmektedir. Davacı, bu eylemlerin haksız rekabet olduğunun tespit edilmesini, önlenmesini ve ticari etkilerinin ortadan kaldırılmasını talep etmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Uyuşmazlığın çözümünde dayanılan temel hukuki zemin, ticari hayatta dürüstlüğü koruyan haksız rekabet mevzuatı ve usul hukukunun bilirkişi incelemesine dair kurallarıdır. Öncelikli olarak, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.54 ve devamında yer alan haksız rekabet hükümleri bu ihtilafın maddi dayanağını oluşturmaktadır. Ticari sırların haksız yere öğrenilmesi, yetkisiz şekilde kullanılması ve yayılması dürüstlük kuralına aykırı bir haksız rekabet eylemi olarak kabul edilmektedir. Kanun koyucu, ticari hayatta dürüst ve bozulmamış rekabetin tesisini amaçlamakta, tarafların ekonomik faaliyetlerini iyi niyet kuralları çerçevesinde sürdürmelerini zorunlu kılmaktadır.

Bunun yanı sıra, usul hukuku açısından davanın kaderini tayin eden en temel kurallar 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.266 ve devamındaki bilirkişi incelemesine ilişkin emredici prensiplerdir. Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, hâkimin özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde bilimsel bilirkişi görüşüne başvurması yasal bir zorunluluktur. Mahkemeye sunulan raporların Yargıtay denetimine elverişli olması, tarafların esaslı itirazlarını karşılaması ve en önemlisi aynı dosya kapsamında alınan farklı heyet raporları arasında açık bir çelişki bulunmaması usul hukukunun temel kuralıdır.

Doktrinde ve yerleşik fikri mülkiyet içtihatlarında da vurgulandığı üzere, koruma süresi bitmiş veya harçları ödenmediği için geçersiz hâle gelmiş patentlerin üçüncü kişiler tarafından kullanılması kural olarak serbesttir (kamuya mal olmuştur) ve tek başına haksız rekabet unsuru oluşturmaz. Ayrıca bir davanın temyiz incelemesi sonucu bozulması üzerine, yerel mahkemenin Yargıtay bozma ilamına uyması durumunda "usuli kazanılmış hak" kurumu devreye girer. Hâkim, bozma kararı dışına çıkamaz ve kararda yerine getirilmesi istenen araştırmaları eksiksiz olarak yapmakla yükümlüdür.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Yargıtay tarafından yapılan temyiz incelemesinde, davanın teknik ve özel bilgi gerektiren yönlerine ilişkin yerel mahkemece yürütülen yargılama süreci detaylı şekilde değerlendirilmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin daha önceki bozma ilamında; davacıya ait bazı usul patentlerinin yıllık ücretleri ödenmediği için geçersiz hâle geldiği, süresi dolan bu patentlerin üçüncü kişilerce kullanılmasının haksız rekabet oluşturmayacağı açıkça belirtilmiştir. Bozma kararında, davalı sisteminin doğrudan intihal mi olduğu yoksa süresi dolan patentlerin bir uygulaması mı olduğunun, benzerliklerin teknik bir zorunluluktan kaynaklanıp kaynaklanmadığının alanında uzman bilirkişilerce tespit edilmesi istenmiştir. Ek olarak, davacı şirketin davalı eski çalışanına makine teçhizat satmasının, aynı işi yapmaya yönelik hukuki bir muvafakat (zımni izin) anlamına gelip gelmediğinin tartışılması gerektiği ifade edilmiştir.

Yerel mahkeme, bozma kararına uyduktan sonra ihtilafı çözmek için iki ayrı bilirkişi heyetinden rapor almıştır. Ancak alınan her iki raporda da, taraf üretim sistemlerinin süresi dolan ve umuma mal olan patentlerin uygulaması olup olmadığı hususunda Yargıtay denetimine elverişli, net bir tespitte bulunulmamıştır. Dahası, raporlar arasında esasa müessir ağır bir çelişki ortaya çıkmıştır. Birinci bilirkişi raporu, üretim sistemlerinin birbirine benzemesinin teknik zorunluluklardan kaynaklandığını ve harcıalem olduğunu savunurken; ikinci bilirkişi raporu, davalı sisteminin doğrudan doğruya davacı sisteminden intihalle oluşturulduğu yönünde mütalaa vermiştir.

Yerel mahkeme ise dosyada beliren bu derin teknik çelişkiyi gidermek üzere üçüncü bir hakem heyeti atamak veya ek rapor almak yerine, eksik inceleme ve yetersiz gerekçeyle ilk rapora itibar ederek davanın reddine karar vermiştir. Aynı şekilde, davacı tarafından davalıya makine satılmasının zımni rıza teşkil edip etmediği hususu da raporlar arasında zıtlık taşımasına rağmen çelişki aydınlatılmadan hüküm kurulmuştur. Yargıtay, bozma kararının gereklerinin tam ve eksiksiz olarak yerine getirilmediğini ve teknik konularda çelişkili raporlarla hüküm kurulamayacağını belirterek sürece müdahale etmiştir.

Sonuç olarak Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, çözümü teknik ve özel bilgi gerektiren hususlarda bilirkişi raporları arasındaki açık çelişkiler giderilmeden ve uyulan bozma ilamının gerekleri tam olarak yerine getirilmeden karar verilmesi nedeniyle İlk Derece Mahkemesi kararını bozmuştur.