Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Basın aleyhine fahiş başarı ücretleri özgürlüğü zedeler.
• İfade özgürlüğü ile yargılama giderleri orantılı olmalıdır.
• Taraflar adil tazmin konusunda dostane çözüme gidebilirler.
• Dostane çözüm halinde başvuru mahkeme kaydından düşürülür.

Bu karar, basın kuruluşları aleyhine açılan davalarda uygulanan şarta bağlı ücret anlaşmalarının ve bu kapsamda hükmedilen "başarı ücretlerinin" ifade özgürlüğü üzerindeki ağır baskısını ortadan kaldırması bakımından büyük bir hukuki öneme sahiptir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, daha önce verdiği ana kararda, bir medya kuruluşunun haksız yere fahiş yargılama giderleri ve avukatlık başarı ücretleri ödemek zorunda bırakılmasının demokratik toplumda basının oynadığı hayati rolü zedeleyeceğine hükmetmiştir. İşbu karar ise, söz konusu ifade özgürlüğü ihlalinin ardından taraflar arasında maddi zararın giderilmesine yönelik yürütülen adil tazmin sürecinin, dostane çözüm usulüyle nasıl sonuçlandırıldığını göstermektedir. Karar, yüksek yargılama maliyetlerinin basının araştırma ve haber yapma cesaretini kırmaması gerektiği yönündeki yaklaşımı pekiştirmektedir.

Emsal etkisi açısından bu karar, özellikle medya organlarına karşı yürütülen hakaret ve özel hayatın gizliliği davalarında davacı avukatlarının fahiş ücret taleplerinin önüne geçilmesi ve basının caydırıcı bir mali tehdit altında kalmasının engellenmesi yönündeki yerleşik içtihadı güçlendirmektedir. MGN Limited v. The United Kingdom kararıyla şekillenen süreç, bu kararla birlikte adil tazmin boyutunda da somut bir standarda kavuşmuştur. Taraf devletin, ihlalden kaynaklanan maddi zararı faizi ve vergileriyle birlikte ödemeyi mutabakatla kabul etmesi ve mahkemenin bu dostane çözümü insan haklarına saygı ilkesi çerçevesinde onaylayarak davayı kayıttan düşürmesi, benzer nitelikteki uzun ve yıpratıcı tazminat süreçleri için hızlı, adil ve etkili bir uluslararası uyuşmazlık çözüm modeli sunmaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Bu uyuşmazlık, Birleşik Krallık'ta yayın yapan bir medya şirketi olan Associated Newspapers Limited (başvurucu) ile Birleşik Krallık Hükümeti arasındadır. Olayın temelinde, medya şirketine karşı açılan davalarda davacıların avukatlarıyla yaptıkları "şarta bağlı ücret anlaşmaları" (CFA) sonucunda ortaya çıkan yüksek "başarı ücretlerinin" (success fees) ve "dava sonrası sigorta primlerinin" (ATE) medya şirketi üzerinde yarattığı ağır mali yük yatmaktadır. Başvurucu şirket, bu fahiş ödemelerin basın ve ifade özgürlüğünü ihlal ettiği gerekçesiyle AİHM'e başvurmuş ve 12 Kasım 2024 tarihli ana kararda başarı ücretleri yönünden haklı bulunmuştur.

Mevcut uyuşmazlık ise, bu ihlal kararının ardından başvurucu medya şirketinin talep ettiği maddi tazminatın net miktarı ve ödenme şekliyle ilgilidir. Başvurucu şirket, haksız yere ödemek zorunda kaldığı başarı ücretleri karşılığında Mahkeme'den 319.977,92 İngiliz Sterlini (GBP) maddi tazminat talep etmiştir. Ana kararda bu husus saklı tutulmuş olup, Hükümet ile başvurucu arasında bu meblağın vergiler ve olası faizler dahil ne şekilde ödeneceği hususunda bir mutabakat sağlanması ihtiyacı mevcut uyuşmazlığın ana konusunu oluşturmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, bu tür uyuşmazlıkları çözerken Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.10 (İfade Özgürlüğü) ile adil tazmin hakkını düzenleyen Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.41 ve dostane çözüm usullerini belirleyen Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.39 hükümlerini temel almaktadır.

Basın özgürlüğü bağlamında Mahkeme, yerleşik içtihatlarına atıf yaparak, medya organlarına karşı açılan davalarda uygulanan şarta bağlı ücret anlaşmaları (CFA) kapsamında ödenen fahiş "başarı ücretlerinin" (success fees) ifade özgürlüğüne yönelik orantısız bir müdahale oluşturduğu kuralını uygulamaktadır. İngiliz hukuk sistemindeki bu modelde avukatlar davayı kaybettiklerinde ücret almamakta, ancak kazandıklarında temel ücretlerine ek olarak %100'e varan oranlarda başarı ücreti talep edebilmekte ve bu tutar kaybeden medya şirketine yüklenmektedir. Mahkeme, bu durumun basın üzerinde otosansüre yol açtığını temel bir kural olarak benimsemiştir.

Uyuşmazlığın tazminat boyutunda ise Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.41 devreye girmektedir. Bu madde uyarınca, Mahkeme bir ihlal tespit ettiğinde ve iç hukuk bu ihlalin sonuçlarını ancak kısmen telafi edebiliyorsa, hakkaniyete uygun bir tazminata hükmeder. Tazminat miktarı konusunda tarafların karşılıklı iradeleriyle anlaşmaya varması halinde ise Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m.39 ve İçtüzüğün 75. maddesinin 4. fıkrası uygulanır. Bu kurallara göre, Mahkeme taraflar arasında varılan dostane çözümün Sözleşme ve Protokollerinde tanımlanan insan haklarına saygı ilkesiyle bağdaştığına kanaat getirirse, davanın esasına yönelik daha fazla inceleme yapılmasına gerek görmez ve başvuruyu kayıttan düşürür. Ayrıca, mutabık kalınan ödemenin zamanında yapılmaması durumunda, Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi faiz oranına üç puan eklenerek elde edilecek oranda temerrüt faizi uygulanması da AİHM'in temel bir usul kuralıdır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

AİHM İkinci Bölüm, başvurucu medya şirketinin ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine dair 12 Kasım 2024 tarihli ana kararının ardından, doğan maddi zararın giderilmesi sürecini detaylı bir şekilde incelemiştir. Mahkeme, ana kararında başvurucunun ödemek zorunda kaldığı başarı ücretleri bakımından Sözleşme'nin ifade özgürlüğünü koruyan maddesinin ihlal edildiğine, ancak dava sonrası sigorta primleri bakımından herhangi bir ihlal bulunmadığına hükmetmişti.

Maddi tazminat talebine ilişkin olarak, başvurucu şirket ilk aşamada Mahkeme'den 319.977,92 İngiliz Sterlini (GBP) talep etmiştir. Mahkeme, ana kararı verdiği tarihte adil tazmin meselesinin henüz karara bağlanmaya hazır olmaması nedeniyle bu hususu saklı tutmuş ve taraflara uzlaşmaları için altı aylık bir süre vererek, aralarında varabilecekleri olası bir dostane çözüm anlaşmasını Mahkeme'ye derhal bildirmelerini talep etmiştir.

Bu süreçte taraflar arasında yürütülen müzakereler olumlu sonuçlanmış ve 26 Ağustos 2025 tarihinde her iki tarafça usulüne uygun olarak imzalanmış dostane çözüm beyanları Mahkeme kayıtlarına girmiştir. Bu resmî beyanlar uyarınca Birleşik Krallık Hükümeti, başvurucu şirkete yansıtılabilecek her türlü vergi ve faiz yükü dahil olmak üzere toplam 321.772,23 İngiliz Sterlini (GBP) tutarında maddi tazminat ödemeyi taahhüt etmiştir. Başvurucu şirket ise, bu tatminkar ödeme karşılığında başvurusunun Mahkeme'nin derdest davalar listesinden düşürülmesini gayrikabili rücu olarak kabul etmiştir. Anlaşma şartlarına göre söz konusu meblağ, kararın taraflara bildiriminden itibaren üç ay içerisinde tek seferde ödenecektir. Olası bir temerrüt halinde ise, ödemenin geciktiği süre boyunca Avrupa Merkez Bankası'nın marjinal kredi faiz oranına üç puan eklenerek temerrüt faizi işletileceği karara bağlanmıştır.

Mahkeme, İçtüzüğün ilgili hükümleri uyarınca taraflar arasında varılan bu mutabakatı esastan incelemiş ve dostane çözüm anlaşmasının hakkaniyete son derece uygun olduğunu tespit etmiştir. Varılan mutabakatın, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Protokollerinde güvence altına alınan temel insan haklarına saygı ilkesi ile tam bir uyum içinde olduğu ve davanın esasına ilişkin incelemeye devam edilmesini haklı kılacak hiçbir kamu yararı veya hukuki neden kalmadığı belirlenmiştir.

Sonuç olarak AİHM İkinci Bölüm, taraflar arasında varılan dostane çözümün hakkaniyete uygun olduğuna ve insan haklarına saygı ilkesiyle bağdaştığına kanaat getirerek başvurunun kayıttan düşürülmesi yönünde karar vermiştir.