Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2022/5524 E. 2022/6936 K.

Bu karar, iş yargılamasında tarafların aynı alacak kalemleri için mükerrer davalar açmasının usul hukuku bakımından doğuracağı ağır sonuçları net bir şekilde ortaya koymaktadır. Yargıtay, daha önceden açılmış ve derdest olan bir davada talep edilen işçilik alacaklarının, daha sonra açılan itirazın iptali davasına konu edilmesinin hukuken korunmayacağını belirtmiştir. Kesin bir dava şartı olan derdestlik kuralının ihlali, mahkemelerin esasa girmeden davayı usulden reddetmesini gerektirmektedir.

Kararın uygulamadaki en kritik emsal etkisi ise Basın İş Kanunu'na tabi olarak çalışan gazetecilerin hafta tatili alacaklarının hesaplanma usulüne ilişkindir. Yargıtay, toplu iş sözleşmesi gereğince haftada iki gün kesintisiz tatil hakkı bulunan bir basın emekçisinin, tatil günlerinden birinde yaptığı kısa süreli çalışmaların doğrudan yüzde elli zamlı fazla mesai olarak değerlendirilemeyeceğine hükmetmiştir. Bu tür mesailer günlük kanuni çalışma sınırını aşmadıkça, işçiye yalnızca o gün için normal yevmiyesi tutarında ilave bir ücret hakkı doğurur. Bu içtihat, basın sektöründeki mesai hesaplamalarında yerel mahkemelerin ve bilirkişilerin hatalı uygulamalarına önemli bir sınır çizerek temel bir referans oluşturmaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Bir medya şirketinde ekonomi haberleri servisinde uzun yıllar muhabir ve müdür olarak görev yapan davacı işçi, işverenin emekliliğe zorlama politikası ve mobbing (psikolojik taciz) uygulamaları nedeniyle işten ayrılmak zorunda kaldığını iddia ederek davalı şirkete karşı alacak davası açmıştır. İşçi, toplu iş sözleşmesi gereği haftada beş gün ve kırk saat çalışması gerekirken cumartesi günleri de çalıştırıldığını, yoğun gündemlerde uzun mesailer yaptığını ancak fazla mesai ile hafta tatili ücretlerinin ödenmediğini ileri sürmüştür.

Davacı, bu haklarının tahsili için önce asıl bir dava, ardından başka alacaklar için ilk birleşen davayı açmış; sonrasında ise icra takibine yapılan itirazın iptali için ikinci bir birleşen dava daha yöneltmiştir. Uyuşmazlık, davacının sonradan açtığı itirazın iptali davasındaki taleplerin önceki davalarla aynı olup olmadığı (derdestlik) ve basın sektöründe cumartesi günü yapılan yarım günlük çalışmaların zamlı fazla çalışma ücreti gerektirip gerektirmediği noktalarında toplanmaktadır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Uyuşmazlığın çözümünde dikkate alınan temel kuralların başında usul hukukunun emredici normlarından olan derdestlik (görülmekte olan dava) itirazı gelmektedir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.114/1-ı bendi uyarınca, aynı davanın daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması kesin bir dava şartıdır. Her iki davanın tarafları, hukuki sebepleri ve talep sonuçları aynı ise mükerrerlik söz konusu olur. Dava sebebinden maksat, davanın dayanağını oluşturan maddi vakıalar ve olgulardır. 6100 sayılı Kanun m.115 gereğince mahkemeler, dava şartlarının mevcut olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden araştırmalı ve eksiklik tespit ettiğinde davayı esasa girmeden usulden reddetmelidir.

Uyuşmazlığın esasına ilişkin temel kural ise basın işçilerinin çalışma sürelerini özel olarak düzenleyen yasal mevzuattır. 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştırılanlar Arasındaki Münasebetlerin Tanzimi Hakkındaki Kanun Ek m.1 kapsamında, gazetecilerin günlük normal çalışma süresi sekiz saat olarak belirlenmiştir. Bu süreyi aşan çalışmalar fazla çalışma olarak kabul edilir.

Yerleşik Yargıtay içtihatlarına göre, toplu iş sözleşmesi ile haftada iki gün tatil öngörülen işyerlerinde, gazetecinin tatil günlerinden birinde (örneğin cumartesi) çalışması, şayet günlük sekiz saati aşmıyorsa Basın İş Kanunu anlamında zamlı fazla çalışma sayılmaz. İşçi bu durumda sadece tatil günündeki dinlenme hakkından mahrum kaldığı için, o gün karşılığında ilave bir günlük normal yevmiye ücretine hak kazanır. Fazla mesai zammı olan yüzde elli artırımın uygulanabilmesi, ancak yapılan fiili çalışmanın yasal günlük sınırı aşması hâlinde mümkündür.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi tarafından yapılan incelemede, ilk derece mahkemesinin usul ve esasa ilişkin bazı konularda hatalı değerlendirmeler yaptığı tespit edilmiştir. Öncelikle usul yönünden yapılan incelemede, davacının 26.02.2014 tarihinde açtığı asıl dava ile 13.04.2015 tarihinde açtığı ilk birleşen davada fazla çalışma ve hafta tatili ücretlerini halihazırda dava konusu ettiği görülmüştür. Buna rağmen, davacının 13.12.2017 tarihinde aynı alacak kalemleri için bu kez itirazın iptali davası açarak birleştirme talep etmesi usule açıkça aykırıdır. Mahkemenin, mükerrer nitelikteki bu talepleri derdestlik dava şartı yokluğu sebebiyle doğrudan usulden reddetmesi gerekirken, bu hususu göz ardı ederek esasa girip kabul kararı vermesi bozma nedeni yapılmıştır.

Esas yönünden yapılan incelemede ise davacının hafta tatili alacağının hatalı hesaplandığı tartışılmıştır. Dosya kapsamındaki deliller ve yürürlükteki toplu iş sözleşmesine göre, işçilerin haftada kesintisiz iki gün (cumartesi ve pazar) tatil yapması esastır. Davacı bu günlerde yarımşar gün çalıştırıldığını iddia etmiş ve mahkemece atanan bilirkişi de CD kayıtlarındaki haber dökümlerini dikkate alarak bu çalışmayı yüzde elli zamlı olarak hesaplamış, mahkeme de buna hükmetmiştir.

Ancak Yargıtay, davacının cumartesi günkü mesaisinin sekiz saati aşmadığını belirlemiştir. Basın İş Kanunu'nun ek 1. maddesi hükümleri çerçevesinde, günlük sekiz saati aşmayan bu çalışma "fazla saatlerde çalışma" olarak nitelendirilemez. Davacının cumartesi günü yarım gün süren bu faaliyeti karşılığında yalnızca ilave bir günlük normal ücrete hak kazandığı ortadadır. Bu tutarın yüzde elli zamlı hesaplanmasının yasal bir dayanağı bulunmadığından, mahkemenin bu hatalı rapora dayanarak karar vermesi isabetsiz bulunmuştur.

Sonuç olarak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, derdestlik dava şartının ihlal edilmesi ve hafta tatili alacağının hatalı oran üzerinden hesaplanması gerekçeleriyle kararı bozmuştur.