Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Avukatla yazışmalar ayrıcalıklı denetim usullerine tabidir.
• Avukattan gelen belgeler infaz kurumunca okunamaz.
• Şüphe hâlinde belgeler infaz hâkimliğine gönderilmelidir.
• Müdahalenin kanunilik şartını sağlamaması ihlal nedenidir.

Bu karar, ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülerin savunma hakları bağlamında avukatlarıyla gerçekleştirdikleri yazışmaların gizliliği ve denetimi konusundaki yasal sınırları çok net bir şekilde çizmektedir. Anayasa Mahkemesi, mahpuslara avukatları tarafından gönderilen mesleki belgelerin, cezaevi idaresinin genel mektup okuma komisyonları tarafından keyfî olarak açılarak incelenmesinin ve akabinde alıkonulmasının hukuka açıkça aykırı olduğunu bir kez daha hüküm altına almıştır. Karar, avukat-müvekkil ilişkisinin mahremiyeti ve savunma dokunulmazlığı ilkesinin, infaz kurumu idaresinin genel güvenlik endişelerine karşı öncelikli olarak korunması gerektiğini ve istisnai durumların ancak yargısal denetimle, yani bizzat infaz hâkimliği aracılığıyla yürütülebileceğini vurgulaması bakımından büyük önem taşımaktadır.

Benzer davalardaki emsal etkisi oldukça güçlüdür; zira idarenin yalnızca "sakıncalı belge" şüphesiyle veya örgüt içi iletişimin engellenmesi bahanesiyle doğrudan savunma evraklarına el koyma pratiğinin kanuni dayanaktan yoksun olduğu Anayasa Mahkemesi nezdinde bir kez daha tescillenmiştir. Uygulamadaki yeri itibarıyla, ceza infaz kurumu görevlilerinin zarf üzerinde göndericinin avukat olduğu açık olan veya çok basit bir araştırmayla anlaşılabilecek postaları fiziki olarak denetleme, açma ve okuma yetkisi bulunmadığı kesinleşmiştir. Kurumun iletişimin kötüye kullanıldığına dair makul ve somut bir şüphesi bulunması hâlinde dahi, yapılması gereken tek işlemin belgelerin açılmadan kapalı zarf usulüyle doğrudan infaz hâkimliğine gönderilmesi gerektiği kuralı yerleşik hâle getirilmiştir. Bu güçlü içtihat, mahpusların savunma hakkının etkin kullanımını güvence altına alırken, cezaevi idarelerinin bu yöndeki yetki aşımlarını da kesin bir dille frenleyecek niteliktedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Mevcut uyuşmazlık, cezaevinde tutuklu olarak bulunan bir vatandaşa bizzat kendi avukatı tarafından gönderilen hukuki belgelere cezaevi yönetimi tarafından el konulması ve bu durumun haberleşme hürriyetini ihlal edip etmediği ile ilgilidir. Olay, Yalvaç T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda meydana gelmiştir. Başvurucunun avukatı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) başvurusu sürecinde hükûmet savunmasına karşı kullanılmak ve savunma hazırlamak amacıyla müvekkiline 403 sayfadan oluşan kapsamlı bir hukuki evrak paketi göndermiştir. Ancak cezaevi disiplin kurulu ve mektup okuma komisyonu, kargonun içinde başka kişilere ait yargı kararları ile çeşitli kişisel bilgilerin bulunduğu gerekçesiyle bu belgeleri "sakıncalı" bularak başvurucuya teslim etmemiştir. Başvurucu, gönderinin açıkça avukatından geldiğini, içeriğinin AİHM başvurusuna yönelik olduğunu ve cezaevi idaresinin evrakı inceleme yetkisi bulunmadığını belirterek karara karşı infaz hâkimliğine şikâyette bulunmuştur. İnfaz hâkimliği ve itiraz mercii olan ağır ceza mahkemesinin talepleri reddetmesi üzerine süreç, hak ihlali iddiasıyla Anayasa Mahkemesine taşınmıştır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, mahpusların avukatlarıyla olan yazışmalarının denetlenmesi uyuşmazlığını değerlendirirken öncelikle Anayasa'nın 22. maddesinde koruma altına alınan haberleşme hürriyeti ilkelerini temel almıştır. Ayrıca mahpusların mektuplarının denetlenmesine ve kuruma kabulüne ilişkin 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde derinlemesine bir yasal inceleme yapılmıştır. İlgili kanuni düzenlemelere göre, tutuklu ve hükümlülerin savunmaları amacıyla avukatlarına gönderdikleri mektup, faks ve telgraflar kural olarak cezaevi idaresinin denetimine tabi tutulamaz. Savunma hakkıyla doğrudan bağlantılı olan avukat-müvekkil ilişkisinin gizliliği ilkesi, bu tür hukuki yazışmalar bakımından ayrıcalıklı bir denetleme yöntemini yasal olarak zorunlu kılmaktadır.

Yüksek Mahkemenin yerleşik içtihat prensiplerine göre, kanunda açıkça düzenlenmemiş olsa dahi, hem mahpustan avukata gönderilen hem de avukattan mahpusa gelen yazışmalar aynı yasal güvencelerden ve denetim ayrıcalıklarından eşit şekilde yararlanmalıdır. İnfaz kurumu idaresi, avukattan gelen bir mektubun veya kargonun savunmaya ilişkin olup olmadığını değerlendirmek bahanesiyle evrakı fiziki olarak denetleyemez, açıp okuyamaz. Şayet kurum idaresi, söz konusu iletişimin hakkın özüne aykırı biçimde kötüye kullanıldığını düşünüyor ve bu yönde makul, somut gerekçeler sunabiliyorsa, belgelerin incelenmesi amacıyla kapalı bir şekilde derhâl infaz hâkimliğine yollanması gerekmektedir. İlgili yazışmanın savunmaya yönelik olup olmadığına veya sakıncalı bir içerik taşıyıp taşımadığına karar verme yetkisi cezaevi idaresine değil, yalnızca bağımsız infaz hâkimliğine aittir. Bu ayrıcalıklı denetim usulünün devreye girmesi için postayı gönderen kişinin avukat olduğunun zarf üzerinde açıkça belli olması veya kurum tarafından yapılacak çok basit bir araştırmayla tespit edilebilir nitelikte bulunması yeterlidir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvuru dosyasına yansıyan tüm bilgi ve belgeleri incelediğinde, Yalvaç T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu idaresinin kanunun emrettiği güvencelere aykırı hareket ettiğini tespit etmiştir. Öncelikle, başvurucuya ulaştırılmak istenen kargonun gönderici kısmında açık bir şekilde "Av. Betül Büşra Önal" ibaresinin yer aldığı görülmüştür. Gönderinin bir avukattan geldiğinin kurum görevlileri tarafından basit bir gözlem ve araştırmayla kolaylıkla belirlenebileceği anlaşıldığından, gönderiye ilişkin ayrıcalıklı denetim usulünün işletilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Mevzuatın ve yerleşik içtihatların gerektirdiği üzere, idarenin şüphe duyduğu durumlarda söz konusu belgeleri kesinlikle açmadan ve okumadan, mahiyetinin incelenmesi ve karar verilmesi üzere infaz hâkimliğine göndermesi gerekirdi. Ancak somut olayda, cezaevi mektup okuma komisyonunun doğrudan paketi açtığı, içeriği bizzat denetleyerek sakıncalı bulduğu ve disiplin kurulu kararıyla belgelerin mahpusa teslim edilmesini tamamen engellediği görülmüştür. Başvurucu, söz konusu belgelerin AİHM süreci ve savunma hazırlığı kapsamında avukatı tarafından gönderildiğini açıkça belirtip itiraz etmesine rağmen, yasal süreçte de ciddi eksiklikler yaşanmıştır. Şikâyeti incelemekle görevli olan Yalvaç İnfaz Hâkimliğinin ve karara itiraz mercii olan Yalvaç Ağır Ceza Mahkemesinin, mektubun gerçekten savunmaya ilişkin olup olmadığı yönünde hiçbir esasa yönelik inceleme veya yasal değerlendirme yapmadan cezaevinin tesis ettiği idari kararı şeklen onadıkları tespit edilmiştir.

Bu bağlamda, mahpusun avukatından geldiği son derece aşikâr olan evrakın yasal ayrıcalıklı denetleme yöntemine aykırı bir biçimde, doğrudan cezaevi komisyonu tarafından incelenerek alıkonulması işlemlerinin hiçbir yasal dayanağının bulunmadığı ortaya konmuştur. Müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen kanunilik şartını en baştan sağlamadığı anlaşıldığından, eylemin meşru amacı veya ölçülülüğü gibi diğer anayasal kriterlerin ayrıca incelenmesine dahi gerek görülmemiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, başvurucunun Anayasa'nın 22. maddesinde güvence altına alınan haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği yönünde karar vererek yeniden yargılama yapılmak üzere başvuruyu kabul etmiştir.