Makale

Bilişim teknolojilerinin hızla gelişmesi, ceza muhakemesi hukukunda maddi gerçeğe ulaşma aracı olan delil kavramını da doğrudan dönüştürmüştür. Günümüzde suçların büyük bir kısmı bilişim sistemleri üzerinden işlenmekte veya suç teşkil eden eylemlere ilişkin izler dijital deliller aracılığıyla aydınlatılmaktadır. Ancak dijital verilerin yapısı gereği kolaylıkla kopyalanabilir, değiştirilebilir ve silinebilir olması, yargılama süreçlerinde ciddi hukuki tartışmaları beraberinde getirmektedir. Türkiye'deki mahkeme kararları incelendiğinde, özellikle Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay düzeyinde verilen emsal kararların, dijital delillerin değerlendirilmesi konusunda önemli hukuki standartlar getirdiği görülmektedir. Bu makalede, kamuoyunda geniş yankı uyandıran davalar üzerinden dijital delil uygulamalarındaki temel sorunlar analiz edilecek ve yargı kararlarının işaret ettiği eksikliklerin giderilmesi adına ceza muhakemesi hukuku bağlamında çeşitli çözüm önerileri sunulacaktır. Bilişim hukuku uygulamalarının sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi için yargı kararlarındaki yaklaşımın iyi anlaşılması gerekmektedir.

Balyoz ve Askeri Casusluk Davalarında Anayasa Mahkemesi Kararları

Türkiye'de dijital delil tartışmalarının en yoğun yaşandığı dosyaların başında Balyoz ve Askeri Casusluk davaları gelmektedir. Anayasa Mahkemesi, Balyoz davasına ilişkin bireysel başvuru kararında, dijital delillerin mahkemelerce değerlendirilme biçimini ağır bir şekilde eleştirmiştir. Mahkeme, sanıkların sunduğu bilirkişi raporları ve uzman mütalaalarının ilk derece mahkemesince dikkate alınmamasını, adalet gereksinimini giderecek makul bir gerekçeden yoksun bulmuştur. Özellikle, dijital verilerin oluşturulma tarihleri ile o tarihte mevcut olmayan yazılım sürümleri arasındaki teknik çelişkilerin giderilmeden mahkûmiyet hükmü kurulması, Anayasa ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ihlali olarak değerlendirilmiştir. Yüksek mahkeme, yalnızca iddia makamının sunduğu raporlara itibar edilerek savunma makamının delil çürütme çabalarının reddedilmesini, yargılamanın en temel prensiplerinden olan silahların eşitliği ilkesine aykırı bulmuştur.

Benzer şekilde, Askeri Casusluk davasında da dijital verilerin imajlarının (kopyalarının) sanıklara verilmemesi ciddi bir hak ihlali doğurmuştur. Anayasa Mahkemesi, isnatların esasını oluşturan dijital delillere savunma makamının erişiminin kısıtlanmasını, suçlamaların temelini oluşturan delillerin uygun yöntemlerle ve uzman kişilerce incelenmesi hakkının ihlali olarak görmüştür. Kararda, devlet sırrı gerekçesiyle dijital verilerin kopyalarının sanıklara verilmemesinin ve bağımsız bir bilirkişi heyeti incelemesi yaptırılmamasının, şüphelilerin kendilerini etkili bir biçimde savunmalarını imkânsız kıldığını vurgulamıştır. Bu emsal kararlar, dijital delillere dayalı yargılamalarda salt kolluk tutanakları ile yetinilemeyeceğini, delillerin sıhhatinin bağımsız ve tarafsız teknik incelemeler ile mutlaka denetlenmesi gerektiğini net bir biçimde ortaya koymaktadır.

Yargıtay Kararlarında Dijital Delil ve IP Adresi Tespitleri

Yargıtay kararları incelendiğinde, dijital delillerin ispat gücüne ve elde edilme usullerine yönelik giderek daha teknik ve titiz bir yaklaşım sergilendiği görülmektedir. Yüksek mahkeme bir kararında, internet üzerinden işlenen hakaret veya bilişim sistemine yetkisiz girme gibi suçlarda, salt IP numarası tespitinin mahkûmiyet için yeterli olamayacağını açıkça belirtmiştir. İlgili IP numarasının sanıkla olan illiyet bağının somut bir şekilde kurulması, kablosuz ağların veya IP adreslerinin başkaları tarafından kullanılıp kullanılamayacağının etraflıca araştırılması gerektiği hüküm altına alınmıştır. Bu bağlamda, kesin delil bulunmadan varsayımlarla hüküm kurulamayacağı ilkesi, bilişim suçları yargılamalarının temelini oluşturmaktadır.

Yargıtay'ın bilişim sistemlerinde yapılan arama ve elkoyma işlemlerine ilişkin kararları da büyük önem taşımaktadır. İlgili Yargıtay Ceza Daireleri, bir bilgisayar veya dijital materyal üzerinde usulünce imaj alma işlemi yapılmadan ve hash değeri (veri bütünlük değeri) tespit edilmeden elde edilen bulguların, hukuka uygun delil niteliği taşımayacağını vurgulamıştır. Dijital delillerin olay yerinde birebir yedeğinin alınması, kolluk aşamasında ve bilirkişi incelemesinde verinin sonradan değiştirilmediğini ispatlamak açısından zorunludur. Aksi takdirde, verinin değiştirildiği, bozulduğu veya sisteme dışarıdan dış müdahale edildiği yönündeki savunmalar çürütülemez ve manipülasyona açık bu materyaller mahkemelerce mahkûmiyet hükmüne esas alınamaz.

Dijital Delil Uygulamalarına Yönelik Çözüm Önerileri

Yargı kararlarının ortaya koyduğu sorunlar ve ihlaller, ceza muhakemesi sistemimizde dijital delil uygulamalarının acilen iyileştirilmesi gerektiğini göstermektedir. Bilgisayar, cep telefonu veya harici bellek gibi cihazlardan elde edilen verilerin güvenliğinin sağlanamaması, adalet mekanizmasına olan güveni derinden sarsmaktadır. Bu bağlamda, bilişim teknolojilerindeki değişim hızına ayak uydurabilecek, hem teknik hem de hukuki donanıma sahip mekanizmaların kurulması elzemdir. Tespit edilen temel eksikliklerin giderilmesi adına aşağıda özetlenen çözüm önerilerinin hayata geçirilmesi, hem adil yargılanma hakkının korunması hem de maddi gerçeğe hiçbir şüpheye mahal vermeksizin ulaşılması bakımından büyük önem arz etmektedir. Dijital delillere yönelik yasal çerçevenin güçlendirilmesi ve uygulamadaki hataların asgari düzeye indirilmesi için yargı mensuplarının ve adli birimlerin bilişim sistemleri konusunda kapsamlı bir formasyona sahip olması şarttır.

• Adli Bilirkişilik Kurumu'nun Oluşturulması: Sadece tıbbi konularda değil, adli bilişimin her boyutunu kapsayacak bağımsız bir Adli Bilişim İhtisas Kurulu oluşturulmalıdır. Bu birimde çalışacak uzmanların, uluslararası geçerliliği olan güncel sertifika ve akreditasyon belgelerine sahip olması sağlanmalıdır.
• Adli Birimlerin Eğitimi ve İhtisaslaşma: Hâkim, savcı ve adli kolluk birimlerinin, dijital delillerin elde edilmesi, muhafazası ve incelenmesi konularında periyodik eğitimlerden geçirilmesi gereklidir. Ayrıca, karmaşık teknik dosyalar için uzmanlaşmış bilişim suçları ihtisas mahkemeleri kurulmalıdır.
• Uluslararası İşbirliğinin Artırılması: Dijital delillerin sınır aşan niteliği göz önüne alınarak, siber suçlarla mücadelede uluslararası kuruluşlarla koordinasyon artırılmalı ve yargı makamları arasındaki adli yardımlaşma mekanizmaları güçlendirilmelidir.