Makale

Bilişim teknolojilerinin ve internet kullanımının yaygınlaşması, ticari ve sosyal hayatımızı kolaylaştırmasının yanı sıra, yeni suç işleme yöntemlerinin de ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Bu bağlamda, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 158. maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde düzenlenen bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçu, günümüzde en sık karşılaşılan malvarlığına karşı suçlardan biri haline gelmiştir. Kanun koyucu, bilişim sistemlerinin sağladığı kolaylık ve hız ile banka gibi güven kurumlarının itibarının hileli davranışlara alet edilmesini, mağdurun daha kolay aldatılabilmesi sebebiyle cezanın artırılmasını gerektiren bir nitelikli hal olarak kabul etmiştir. Bu suç tipiyle yalnızca kişilerin malvarlığı değerleri değil, aynı zamanda hileli davranışlarla sakatlanan irade özgürlüğü ve toplumun finansal kurumlara ya da bilişim altyapısına duyduğu güven duygusu da koruma altına alınmaktadır. Dolandırıcılığın bu nitelikli halinde, failin elde ettiği haksız menfaatin hukuki boyutu ve eylemin sınırları, Yargıtay içtihatları ışığında titizlikle değerlendirilmektedir.

Suçun Maddi Unsurları ve Hileli Davranış

Dolandırıcılık suçunun temel hareket unsuru, mağduru hataya düşürecek nitelikteki hileli davranışlardır. TCK madde 158/1-f uyarınca bu suçun oluşabilmesi için, hilenin mutlaka bilişim sistemleri, banka veya kredi kurumları kullanılarak gerçekleştirilmesi şarttır. Hile, sıradan bir yalanın ötesinde, muhatabın inceleme eğilimini ve denetim olanağını ortadan kaldıracak ağırlıkta, yoğunlukta ve ustaca sergilenen bir aldatma eylemidir. Failin, gerçeği gizleyerek veya değiştirerek mağdurun irade serbestisini sakatlaması ve bu yanılgı sonucunda mağdurun kendi malvarlığı üzerinde aleyhine bir tasarrufta bulunması gerekmektedir. Örneğin, sahte bir e-ticaret sitesi üzerinden ilan verilerek mağdurdan kapora tahsil edilmesi veya oltalama yöntemleriyle mağdurun banka hesap bilgilerinin ele geçirilerek haksız menfaat sağlanması bu kapsamda değerlendirilmektedir. Hilenin mağduru aldatacak boyutta olup olmadığı, somut olayın özelliklerine göre belirlenir.

Banka veya Kredi Kurumlarının Araç Olarak Kullanılması

Banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenen dolandırıcılık suçunda, bu kuruluşların olağan faaliyetlerinden hileli yöntemlerle yararlanılması veya bu faaliyetler sonucunda ürettikleri maddi varlıkların haksız kazanç sağlamak amacıyla kullanılması gerekmektedir. Yargıtay kararlarında da vurgulandığı üzere, bankanın yalnızca bir ödeme aracı olarak kullanıldığı durumlarda bu nitelikli hal uygulanamaz. Örneğin, hileli eylem gerçekleştikten sonra paranın mağdur tarafından failin banka hesabına havale edilmesi durumunda, banka sadece ödeme vasıtası olduğundan eylem basit dolandırıcılık kapsamında değerlendirilebilir. Suçun oluşması için bankaya ait teminat mektubu, sahte dekont, banka cüzdanı veya sahte çek gibi maddi varlıkların doğrudan aldatma aracı olarak kullanılması şarttır. Mağdur, bankanın bu maddi varlıklarına veya kurumun itibarına duyduğu güven nedeniyle daha kolay aldatıldığı için eylem nitelikli dolandırıcılık sayılmaktadır.

Suçun Neticesi: Zarar ve Haksız Yarar

Dolandırıcılık suçu bir zarar suçu niteliğindedir. Eylemin tamamlanabilmesi için hileli hareketler sonucunda mağdurun aldanması, iradesi sakatlanan mağdurun veya bir başkasının malvarlığında aktif bir azalma veya pasif bir artış meydana gelmesi, buna karşılık failin veya üçüncü bir kişinin haksız bir yarar sağlaması zorunludur. Suçun maddi unsurları arasında yer alan bu neticeler zinciri arasında kopmaz bir nedensellik bağı bulunmalıdır. Eğer mağdur, failin hileli davranışları olmaksızın da malvarlığı üzerinde aynı tasarrufu yapacak idiyse, illiyet bağından söz edilemez. Sağlanan haksız yarar ve oluşan zarar, dolandırıcılık suçunun karakteristik vasfını belirler. Ayrıca, failin eylemi gerçekleştirirken bilerek ve isteyerek, yani kast ile hareket etmesi aranır; suçun taksirle işlenmesi ceza hukuku dogmatiği bakımından mümkün değildir.

TCK 158/1-f Nitelikli Halinin Uygulanma Şartları

Yargıtay içtihatları ve doktrindeki görüşler ışığında, bilişim sistemleri ile banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle işlenen dolandırıcılık suçunun vücut bulabilmesi için belirli şartların bir arada bulunması elzemdir. Bu şartlar ceza yargılamasında suç vasfının belirlenmesinde kritik rol oynamaktadır:

• Failin, kurguladığı hileli davranışları doğrudan bilişim sistemlerini, banka veya kredi kurumlarını bir vasıta yaparak gerçekleştirmesi,
• Bu kurumların yalnızca ödeme aracı olarak değil, mağduru aldatmaya elverişli bir güven ve itibar kaynağı olarak kullanılması,
• Bankaya veya kredi kurumuna ait çek, sahte dekont, teminat mektubu gibi maddi varlıkların fiilen aldatma eylemine dahil edilmesi,
• Bilişim sisteminin sağladığı anlık ulaşılabilirlik ve hız sayesinde mağdurun denetim imkanının kısıtlanarak irade serbestisinin etkilendiğinin tespit edilmesidir.

Bu şartların varlığı, eylemin basit dolandırıcılık sınırlarını aşıp kanun koyucunun daha ağır bir yaptırıma bağladığı nitelikli dolandırıcılık suçuna dönüşmesini sağlamaktadır.