Makale

İş hukukunda giderek daha fazla karşılaştığımız uyuşmazlıkların kökeninde, çalışma ortamındaki yapısal sorunlar yatmaktadır. Bu bağlamda örgütsel stres, işyerinde faaliyette bulunan bireylerin psikolojik, fiziksel ve davranışsal değişimler yaşamasına sebep olan dış etkenlere karşı gösterdiği uyum tepkisidir. Bir başka deyişle, örgütsel stres, çalışan ile çalıştığı ortam arasındaki ilişkiyi ifade etmektedir. Bu durum optimum düzeyin üzerine aşırı ölçüde yükseldiğinde, örgütlerin yapısını ve işleyişini zayıflatarak çalışma barışını tehdit eder. Hukuki açıdan değerlendirdiğimizde, mobbing iddialarının yoğunlaştığı işyerlerinde, temelde çözülememiş ve kronikleşmiş örgütsel stres faktörlerinin yattığı görülmektedir. Katı hiyerarşik yapı, rol karmaşası ve iletişim eksiklikleri gibi örgütsel kaynaklı stres unsurları, zamanla çalışanlar arasında husumete dönüşmektedir. Dolayısıyla, mobbingin temeli olarak örgütsel stres kavramını anlamak, uyuşmazlıkların analizini yaparken başvurulması gereken en önemli adımlardan biridir.

Örgütsel Yapı ve İklimden Kaynaklanan Stres Faktörleri

İşyerinin yapısı ve iklimi, hukuki uyuşmazlıklarda çalışma ortamının niteliğini belirleyen temel unsurlardır. Örgütsel yapı ve iklimi ile ilgili faktörler incelendiğinde; adil olmayan tutum ve davranışlar, yönetim kadrosunda olan kişilerin çalışma alanına ilgisizliği ve sert hiyerarşik sistemler önemli stres kaynaklarıdır. Çalışan bireye çalışma şartlarına uyum sağlaması için yapılan baskılar ve karar alma süreçlerine katılımın engellenmesi, işyerinde huzursuzluğun artmasına yol açar. Aynı zamanda kurum içi iletişim kanallarının tıkalı olması ve hiyerarşik düzenin getirdiği resmiyet, çalışanlar arasında rol belirsizliği ve rol çatışması yaratmaktadır. Hukuk uygulamalarında, işçiye yönelik sistematik baskı iddialarının genellikle bu tür merkezi ve katı yönetim sistemlerinde ortaya çıktığını gözlemlemekteyiz. Bu tür örgütsel stres kaynakları, çalışanın izole edilmesine ve çalışma barışının bozulmasına doğrudan etki ederek zemin hazırlamaktadır.

İşin Yapısı ve İletişim Eksikliğinin Etkileri

Mobbing iddialarını incelerken işin kendi yapısından doğan objektif zorlukların da dikkate alınması gerekmektedir. İş yapısı ile ilgili faktörler; aşırı veya az iş yükü, zaman baskısı, monotonluk ve kötü çalışma koşulları olarak sıralanmaktadır. Çalışan bireyin imkân ve kabiliyetine uygun olmayan aşırı bir iş yükü verilmesi, yetersizlik kaygısı yaşamasına neden olurken; kapasitesinin çok altında basit işler verilmesi de tatminsizlik yaratarak örgütsel strese kaynaklık eder. Bunlara ek olarak, örgüt içi iletişim ile ilgili faktörler de büyük önem taşır. Yöneticiler ile personel arasında iletişim problemi yaşanması veya başarılı personelin fark edilip takdir edilmemesi, işten ayrılmalara kadar giden bir süreç yaratır. Hukuki açıdan bakıldığında, işçiye kapasitesine uymayan işler verilmesi veya iletişim engelleri gibi eylemler en tipik göstergelerdir.

Örgütsel Stres Kaynaklarının Sınıflandırılması

Bir işyerinde psikolojik baskıya yol açan unsurların sistematik bir analizi yapılmalıdır. Araştırmacıların literatürde ortaya koyduğu temel örgütsel stres kaynakları hukuki uyuşmazlıkların tespiti açısından da yol göstericidir. Bu kaynakları şu şekilde sınıflandırabiliriz:

• Örgüt yapısı ve iklimi ile ilgili stres faktörleri (katı hiyerarşi, adaletsiz uygulamalar).
• İş yapısı ile ilgili faktörler (aşırı iş yükü, zaman baskısı).
• Örgütsel yönetim tarzına ilişkin faktörler (kararlara katılımın olmaması, keyfi uygulamalar).
• Örgüt içi iletişim ile ilgili faktörler (dışlanma, güvensizlik, iletişim engelleri).

Bu unsurların işyerinde süreklilik arz etmesi, hukuken olumsuz olarak nitelendirilebilecek ihlallerin ortaya çıkmasına adeta davetiye çıkarmaktadır.