Makale

İş hayatında çalışanların en sık karşılaştığı ancak kanıtlanması ve mücadele edilmesi en zor problemlerin başında psikolojik şiddet gelmektedir. Hukuk terminolojisinde mobbing olarak adlandırılan bu kavram, asıl amacı gizli tutularak bir kişi ya da grup tarafından, hedeflenen bireyin insan onuruna zarar veren eylem ve işlerle sürekli ve sistemli olarak yıpratılmasını ifade etmektedir. Uzman bir hukuki bakış açısıyla değerlendirildiğinde mobbing, salt bir işyeri anlaşmazlığı değil; mağdurun psikolojik, ekonomik ve sosyal statüsünde ağır tahribatlar yaratan haksız bir fiildir. Bir eylemin hukuken mobbing sayılabilmesi için eylemlerin etik dışı yollarla ve belirli bir süre devam etmesi gerekmektedir. Çalışanlar arasındaki güven ilişkisini temelinden sarsan bu sistematik kötü muamele, çalışanın en temel hakkı olan sağlıklı ve güvenli bir çevrede çalışma hakkının açık bir ihlalidir. Dolayısıyla, işyerinde psikolojik taciz, yıkıcı etkileri itibariyle hukuki koruma mekanizmalarının ivedilikle devreye girmesini gerektiren çok boyutlu bir ihlal alanıdır.

Mobbingin Psikolojik ve Mesleki Yıkım Süreci

İşyerinde uygulanan sistematik yıldırma politikaları, çalışanlar üzerinde zamanla derin bir psikolojik terör etkisi yaratmaktadır. Özellikle mesleki statüye yönelik saldırılar, kişinin görüşlerinin küçümsenmesi, topluluk içinde aşağılanması ve gereksiz işler verilerek dengesizleştirme çabaları, mobbingin en sık karşılaşılan türlerindendir. Hukuki bir uyuşmazlık olarak karşımıza çıkan bu tabloda, mağdur çalışan zamanla duygusal tükenme yaşamakta ve mesleğine karşı ağır bir yabancılaşma süreci içine girmektedir. Kişinin özgüvenini yitirmesi, başarısızlık hissi ve işine odaklanmada yaşadığı sorunlar, sadece bireysel bir çöküş değil, aynı zamanda iş akdinin çekilmez hale gelmesinin hukuki zeminini oluşturur. Bu durum, çalışanın sosyal hayatında daha içe dönük ve depresif bir ruh haline bürünmesine, nihayetinde ise işyerinden koparak istifa noktasına gelmesine neden olan yıkıcı hukuki sonuçlar doğurmaktadır.

İş Hayatında Sık Karşılaşılan Mobbing Davranışları

Hukuki uyuşmazlıklara konu olan ve mahkemelerce psikolojik taciz kapsamında değerlendirilen eylemler büyük bir çeşitlilik göstermektedir. Bir eylemin salt kaba davranış olmaktan çıkıp sistemli bir mobbing eylemi halini alması, çalışanın maddi ve manevi varlığına yönelik kasıtlı müdahalelerle gerçekleşmektedir. Bu kapsamda, işyerinde karşılaşılan başlıca mobbing davranışları şu şekilde sınıflandırılmaktadır:

• Mesleki statüye saldırılarak çalışanın görüşlerinin ve çabalarının sürekli olarak değersizleştirilmeye çalışılması.
• Bireye lakap takılması, alay edilmesi ve hakaret içerikli söylemlerle doğrudan kişiliğe yönelik tehdit oluşturulması.
• Çalışanın bilgi edinmesinin engellenmesi, fırsatlara erişiminin kısıtlanması ve fiziksel veya sosyal olarak gruptan izole edilmesi.
• Tamamlanması fiilen imkansız süreler verilerek çalışanın bilerek başarısızlığa sürüklenmesi suretiyle aşırı iş yükü baskısı kurulması.

Tükenmişlik Sendromu ve Hukuki Boyutu

Mobbingin mağdur üzerinde yarattığı en ağır tahribatlardan biri şüphesiz tükenmişlik sendromu ve buna bağlı gelişen işe yabancılaşmadır. Bireyin fiziksel ve duygusal olarak çöküntü yaşaması, iş yerinde iletişim problemleri çekmesi ve sürekli bir kronik duygusal gerginlik içinde bulunması, çalışanın sağlığını bozacak tehlikelerden arındırılmış bir ortamda çalışma hakkının açık ihlalidir. Evrensel hukuk normları gereği, sağlıklı ve güvenli ortamlarda çalışma her bireyin temel hakkıdır. Ancak mobbing süreci, bireyin kendi özüne ve ürettiği emeğe yabancılaşmasına, insani özelliklerini kaybederek adeta bir nesneye dönüşmesine yol açar. Kişinin bağımsızlığını kaybederek meta haline gelmesi, hukukun ve etiğin koruduğu insan onuruyla bağdaşmaz. Bu yıkıcı psikolojik sonuçlar, çalışanın işyerindeki verimini sıfırlamakla kalmaz, telafisi güç manevi zararlara uğramasına neden olarak eylemi gerçekleştirenler açısından ağır hukuki yaptırımların devreye sokulmasını zorunlu kılar.