Makale

İş hukuku uygulamalarında ve çalışma yaşamında en sık karşılaşılan hak ihlallerinin başında mobbing, sözel şiddet ve fiziksel şiddet gelmektedir. İşyerinde huzurun ve çalışan bütünlüğünün korunması temel bir yasal gereklilik olsa da, uygulamada bu üç kavramın sıklıkla birbirine karıştırıldığı görülmektedir. Oysa hukuki nitelendirme yapılırken her bir eylemin kendine özgü unsurları titizlikle dikkate alınmalıdır. Özellikle yoğun stres altında çalışılan kurumlarda, çalışanlara yönelik amirleri veya meslektaşları tarafından uygulanan psikolojik baskı niteliğindeki davranışlar ile hizmet alan üçüncü kişiler tarafından gerçekleştirilen anlık taşkınlıklar birbirinden tamamen farklı yasal sonuçlar doğurur. Hukuki bir uyuşmazlıkta eylemin türünün ve niteliğinin doğru tespit edilmesi, ihlalin yaptırımını ve mağdur tarafından izlenecek hukuki yolları doğrudan belirler. Bu nedenle, iş ortamında karşılaşılan rahatsız edici davranışların süreklilik boyutu, yöneldiği hedef kitle ve uygulanış biçimi, eylemin hukuki karakterini tayin etmede en önemli ölçütlerdir.

Mobbingin Karakteristik Özellikleri

Mobbing veya hukuki adıyla işyerinde psikolojik taciz, çalışanı yıldırmak ve iş ortamından uzaklaştırmak amacıyla sistematik olarak gerçekleştirilen davranışlar bütünüdür. İşyerinde özellikle amirler veya kıdemli çalışanlar tarafından uygulanan dışlayıcı, huzur bozucu ve onur kırıcı eylemler mobbingin en tipik yansımalarındandır. Bir eylemin hukuken mobbing olarak nitelendirilebilmesi için belirli bir süreklilik arz etmesi ve planlı bir nitelik taşıması şarttır. Hukuki boyutta bu durum, çalışanın çalışma ortamında huzurunun bozulması ve motivasyonunun ciddi şekilde zedelenmesi ile sonuçlanır. Çalışanın özgüvenini derinden sarsan, fiziksel veya psikolojik sağlığını olumsuz etkileyen bu sürekli eylemler, işverenin gözetme borcunun da açık bir ihlalidir. Dolayısıyla mobbing, anlık bir öfke krizinden ziyade zamana yayılan, bilinçli ve sistematik bir yıldırma politikası olarak karşımıza çıkar ve çalışan üzerinde ağır bir ruhsal çöküntü yaratarak kişinin mesleğine yabancılaşmasına zemin hazırlar.

Sözel ve Fiziksel Şiddetin Hukuki Niteliği

Mobbingden farklı olarak sözel şiddet ve fiziksel şiddet, çoğunlukla anlık, ani ve doğrudan zarar verme kastıyla gerçekleşen haksız eylemlerdir. Çalışma ortamında, özellikle hizmet alan kişiler veya dışarıdan gelen üçüncü şahıslar tarafından uygulanan hakaret ve benzeri eylemler sözel şiddet kapsamına girerken, bedensel bütünlüğe yönelik doğrudan saldırılar hukuken fiziksel şiddet olarak tanımlanır. Bu tür şiddet eylemlerinin hukuki uyuşmazlıklara konu olabilmesi için mobbingde aranan süreklilik veya sistematiklik şartı kesinlikle aranmaz. Tek bir şiddet eylemi dahi başlı başına hem iş hukuku hem de ceza hukuku anlamında ihlal teşkil eder. Şiddete uğrayan çalışanların iş yerlerinde güvende hissetmeme, korku ve endişe gibi durumlar yaşaması, ortaya çıkan travmanın ciddiyetini açıkça gösterir. Hukuki süreçte, bedensel ve ruhsal bütünlüğe yönelik bu doğrudan saldırılar, ani etkileri sebebiyle psikolojik taciz iddialarından daha farklı ve daha ivedi bir inceleme usulüne tabi tutulur.

İhlaller Arasındaki Temel Hukuki Farklılıklar

Çalışma hayatında sıklıkla karşılaşılan bu üç haksız eylem türü arasındaki hukuki ayrımlar temel olarak eylemin süresi, ortaya çıkış şekli ve failin kastı üzerinden belirlenmektedir. Çalışanların maruz kaldığı ağır ihlallerin kaynağını hukuki boyutta en doğru şekilde tespit edebilmek, etkin bir hak arama sürecinin ilk ve en önemli adımını oluşturur. Uygulamada, hukuki uyuşmazlığın temelini oluşturan olayların sadece yaratmış olduğu zararlı sonuçlarına değil, aynı zamanda ortaya çıkış biçimlerine de detaylıca odaklanılması hukuki bir zorunluluktur. Zira her bir farklı ihlal türü, kendine has ispat standartları ve yaptırım sonuçları bakımından yepyeni hukuki yolları harekete geçirir. Sistematik mobbing ile anlık şiddet vakaları arasındaki temel yapısal farkların net bir şekilde ayrıştırılması, mağduriyetlerin hızlıca giderilmesinde son derece kritiktir. Bu kapsamdaki temel farklılıklar hukuki bağlamda aşağıda belirtilen temel yapısal nitelikler üzerinden rahatlıkla somutlaştırılabilir:

• Mobbing eylemleri sistematik ve uzun süreye yayılan bir davranışlar bütünü iken; sözel ve fiziksel şiddet eylemleri tek seferlik ve anlık gelişen somut bir vaka olarak hukuki sonuç doğurur.
• Psikolojik taciz niteliğindeki mobbing çoğunlukla aynı işyerindeki amirler veya çalışma arkadaşları tarafından dikey ya da yatay hiyerarşi içinde uygulanırken; şiddet vakaları doğrudan dışarıdan gelen üçüncü şahıslar tarafından da gerçekleştirilebilir.
• Mobbingin temelinde mağduru yıldırma ve iş ortamından uzaklaştırma gibi gizli bir niyet bulunurken; fiziksel veya sözel şiddet eylemlerinde asıl unsur, anlık bir öfke yansıması ile kişiye doğrudan zarar verme kastının açıkça bulunmasıdır.