Makale

İş hayatındaki uyuşmazlıklarda karşılaşılan psikolojik taciz vakalarının ortaya çıkmasında en büyük rol, şüphesiz yöneticilerin benimsediği liderlik stilleri ve yönetsel pratiklerdir. Uygulamada karşılaştığımız vakalar incelendiğinde, gücü elinde bulunduran yöneticilerin bu yetkiyi kişisel çıkarları veya hırsları doğrultusunda astlarına karşı bir silah olarak kullandığı görülmektedir. Özellikle otokratik liderlik, karanlık liderlik ve nevrotik liderlik özellikleri gösteren idareciler, yönetim hakkının hukuki sınırlarını aşarak ihlallerin doğrudan faili konumuna gelmektedirler. Bir yöneticinin astını aşağılaması, onu karar alma süreçlerinden tamamen dışlaması, dedikodu yoluyla itibarsızlaştırması veya haksız cezalar vererek bir korku kültürü yaratması eylemlerin merkezinde yer alır. Sergilenen bu tür lider davranışları, yalnızca basit bir yönetim veya iletişim zafiyeti değil, astın kişilik haklarına saldırı niteliği taşıyan ve kesin bir hukuki yaptırım gerektiren ağır ihlaller zinciridir.

Otokratik ve Nevrotik Liderlerin Baskıcı Yönetimi

Kararların çalışan fikirleri alınmadan sadece yöneticiler tarafından alındığı otokratik liderlik anlayışı, çalışma ilişkilerindeki ihlallerin en önemli unsurlarından biridir. Otokratik liderlerin, konumlarının getirdiği yasal gücü baskı, korkutma ve ceza yoluyla bir örgütsel yıldırma aracına dönüştürdükleri sıklıkla görülmektedir. Hukuki uyuşmazlıklarda, yöneticinin astlarını pasifleştirerek onların görev alanlarına sürekli müdahale etmesi ve fikirlerini dışlaması, psikolojik baskının ispatı açısından önemli doneler sunar. Bununla birlikte, nevrotik liderlik özelliklerinden olan manipülatif ve baskıcı yönetim tarzı, liderin çalışanları kendi amaçları için usulsüzce kullanmasını beraberinde getirir. Nitekim bu liderler, kendi dünyevi veya siyasi görüşlerine uymayan çalışanları kasıtlı olarak ötekileştirerek çalışma ortamını dayanılmaz bir hale getirirler. Astın en ufak eylemlerinde dahi sürekli kusur aranması ve bu hataların topluluk önünde rencide edici bir şekilde ifşa edilmesi, liderin doğrudan faili olduğu kasıtlı bir taciz eylemidir.

Karanlık Liderlik Stillerinin Psikolojik Taciz Üzerindeki Etkisi

Yönetim bilimi ve hukuk uygulamaları kapsamında karanlık liderlik çatısı altında toplanan toksik, yıkıcı, istismarcı ve küçük tiran gibi yönetim şekilleri, iş uyuşmazlıklarındaki ihlallerin en belirgin yüzünü oluşturur. İstismarcı yönetim benimseyen liderler, astlarına karşı düşmanca, kaba ve zorbaca davranışlar sergileyerek onların mesleki itibarlarını zedelerler. Hukuki çerçeveden bakıldığında, bir yöneticinin astını işten kovma tehdidiyle korkutması, ona kasten hakaret etmesi veya mesleki yeteneklerini küçümsemesi açık birer istismar eylemidir. Aynı şekilde küçük tiran olarak adlandırılan yöneticilerin, çalışanlara yönelik keyfi cezalar vermesi ve işyerindeki çatışmaları zorbalıkla çözmeye çalışması, hukuka aykırı eylemler olarak karşımıza çıkar. Liderin, kasıtlı davranışlarla çalışanların terfisine engel olması, liyakatsiz tutumlar sergileyerek işyerinde ayrımcılık yapması ve örgüt içinde yalnızca kendine yakın hissettiği bir grubu kayırması, eşit işlem borcuna aykırılık ve taciz teşkil eden eylemler olarak hukuki süreçlerde değerlendirilmektedir.

İhlallerde Karşılaşılan Tipik Lider Davranışları

Hukuki süreçlerde, yöneticinin kusurlu hareketlerinin sistematik bir nitelik taşıyıp taşımadığı incelenirken liderin günlük çalışma pratiklerindeki haksız tutumları ve yönetsel uygulamaları titizlikle değerlendirilir. Mahkemeler önüne gelen uyuşmazlıklarda, liderlerin salt yönetim hakkını kullanmanın ötesine geçerek astları üzerinde kişisel bir tahakküm kurmak amacıyla yetkilerini aştıkları görülmektedir. Yöneticinin tamamen şahsi hırsları, ön yargıları veya narsist kişiliği nedeniyle çalışma ortamındaki barışı bozması, kanunlar nezdinde liderin açık bir şekilde kusurlu sorumluluğunu doğurmaktadır. Psikolojik taciz iddialarının temelini oluşturan ve yetki sahibi yöneticilerin günlük çalışma rutini içerisinde doğrudan faili olarak sergiledikleri tipik eylemler uygulamada şu şekillerde ortaya çıkmaktadır:

• Astların fikirlerini kasıtlı olarak yok sayarak onları karara katmama ve gruptan ötekileştirme.
• Çalışanı fiili görev tanımı dışındaki işlerle veya sürekli gereksiz evraka boğma suretiyle yıldırma.
• Çalışan hakkında asılsız dedikodu yayarak onu diğer meslektaşları arasında itibarsızlaştırma ve yalnızlaştırma.
• Kurum içindeki kriz anlarında öfkesini kontrol edemeyerek astlarına hakaret etme ve onları aşağılama.

Liderin sergilediği bu tür yıkıcı ve etik dışı eylemler, mağdurun mesleki kariyerine zarar vermeyi ve onu haksız yere etiketlemesi neticesinde çalışma ortamından uzaklaştırmayı hedefler. Sadece yasal yetkilerin ihlali anlamına gelmeyen bu tür istismarcı davranışlar, yöneticinin hukuki sorumluluğunun şahsileşmesine de neden olabilmektedir. Dolayısıyla, liderin idari yetkilerini bir baskı aracı olarak kullanması, hukuk sistemimizce hiçbir şekilde korunmayan, bilakis maddi ve manevi yaptırımlarla karşılanan ağır bir kusur durumudur. Bu bağlamda, psikolojik taciz vakalarında liderin olayları ele alış biçimi, hukuki değerlendirmenin tam merkezinde yer alır.