Makale

Bilgi toplumunun bir gereği olarak, bireylerin kişisel verilerinin korunması ihtiyacı her geçen gün artmaktadır. Hukuk sistemimizde 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), veri sahiplerine kendi verileri üzerinde denetim kurabilmeleri amacıyla önemli haklar tanımıştır. Kanunun 11. maddesi kapsamında düzenlenen bu haklar, veri sorumlularının keyfi uygulamalarını engellemekte ve bireylerin özel hayatının gizliliğini güvence altına almaktadır. Veri sahipleri, sadece verilerinin akıbetini öğrenmekle kalmaz, aynı zamanda mevzuata aykırı eylemler neticesinde uğradıkları zararların giderilmesini de talep edebilirler. Gerek özel hukuk tüzel kişilerine gerekse kamu kurumlarına karşı işletilebilecek bu hukuki mekanizmalar, bireylerin anayasal haklarının korunması bakımından kritik bir öneme sahiptir. Bu makalede, uzman bir bilişim hukuku perspektifiyle veri sahibinin kanuni hakları ve tazminat talep etme süreçleri detaylıca ele alınacaktır.

KVKK Madde 11 Kapsamında Veri Sahibinin Temel Hakları

6698 sayılı Kanun’un 11. maddesi, veri sahibinin bilgi edinme hakkı çerçevesinde sahip olduğu yetkileri detaylandırmaktadır. Bu kapsamda ilgili kişi, veri sorumlusuna başvurarak kişisel verilerinin işlenip işlenmediğini, işlenmişse buna ilişkin bilgileri, işlenme amacını ve bu amaca uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme hakkına sahiptir. Ayrıca, yurt içinde veya yurt dışında kişisel verilerin aktarıldığı üçüncü kişileri bilme yetkisi de yasal bir güvence olarak sunulmuştur. Bireylerin, verilerinde eksiklik veya yanlışlık olması halinde bunların düzeltilmesini isteme hakkı bulunmaktadır. Bununla birlikte, verilerin işlenmesini gerektiren hukuki sebeplerin ortadan kalkması halinde, kişisel verilerin silinmesini veya yok edilmesini talep etme hakkı da mevcuttur. Düzeltme, silme veya yok etme işlemlerinin, verilerin aktarıldığı üçüncü kişilere de bildirilmesi istenebilir. Kişiler, bu taleplerini yazılı olarak veya Kurulun belirleyeceği diğer yöntemlerle veri sorumlusuna iletebilir ve bu işlemler kural olarak ücretsiz yerine getirilir. Ancak işlemin ayrıca bir maliyet gerektirmesi durumunda, Kurul tarafından belirlenen tarifeye göre ücret alınması mümkündür.

İtiraz Hakkı ve Şikâyet Yolu

KVKK kapsamında veri sahiplerine tanınan bir diğer önemli imkân ise itiraz hakkı ve devamında işletilebilecek şikâyet yollarıdır. İlgili kişi, kişisel verilerinin kanuna uygun işlenmesine rağmen, özellikle münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi suretiyle kendi aleyhine bir sonucun ortaya çıkmasına itiraz edebilir. Veri sahibinin talebinin veri sorumlusu tarafından reddedilmesi, verilen cevabın yetersiz bulunması veya yasal süre olan otuz gün içinde cevap verilmemesi hallerinde, Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyet hakkı doğmaktadır. İlgili kişi, veri sorumlusunun cevabını öğrendiği tarihten itibaren otuz gün ve her hâlükârda başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula başvurabilir. Kurul, yapacağı inceleme sonucunda hukuka aykırılık tespit ederse, veri sorumlusundan ihlalin giderilmesini talep eder. Hatta telafisi güç zararların doğması durumunda veri işlemenin durdurulmasına karar verebilir.

Yargıtay İçtihatlarında Unutulma Hakkı

KVKK metninde doğrudan "unutulma hakkı" adıyla bir düzenleme bulunmasa da, silme ve yok etme hakkının doğal bir uzantısı olan bu kavram, Yargıtay kararlarıyla hukukumuzda sağlam bir zemin bulmuştur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun emsal niteliğindeki bir kararına göre unutulma hakkı, üstün bir kamu yararı olmadığı sürece, dijital hafızada yer alan geçmişteki olumsuz olayların unutulmasını ve kişisel verilerin silinerek yayılmasının önlenmesini isteme hakkıdır. Bu hak, sadece arama motorlarındaki dijital verileri değil, kamunun kolayca ulaşabileceği alanlardaki kayıtları da kapsamaktadır. Bireylerin geçmişteki hatalarının veya olumsuz durumlarının sürekli bir pranga gibi karşılarına çıkmasını engelleyen bu hukuki koruma, kişinin geleceğini serbestçe şekillendirmesi ve maddi-manevi varlığını geliştirmesi açısından hayati bir işlev görür. Özünde adeta bir dijital silgi görevi gören unutulma hakkı, kişisel verilerin korunması mimarisinin tamamlayıcı bir unsurudur.

Hukuka Aykırı İşleme Neticesinde Zararın Giderilmesi ve Tazminat

Kişisel verilerin kanuna aykırı olarak işlenmesi veya yetkisiz kişilerin eline geçmesi, veri sahibi açısından telafisi güç mağduriyetlere yol açabilmektedir. KVKK’nın 11. maddesi, kanuna aykırı işleme sebebiyle zarara uğrayan kişiye zararın giderilmesini talep etme hakkı tanımıştır. Kurula yapılan şikâyet sürecinden bağımsız olarak, kişilik hakları ihlal edilen bireyler genel hükümlere göre tazminat davası açma yoluna gidebilirler. Hukukumuzda, zararın niteliğine ve ihlali gerçekleştiren veri sorumlusunun hukuki statüsüne göre farklı yargı yolları işletilmektedir. Mağdurun, verilerinin hukuka aykırı işlenmesi nedeniyle yaşadığı acı, üzüntü ve psikolojik sarsıntı karşısında manevi tazminat; malvarlığında meydana gelen eksilmeler için ise maddi tazminat talep etmesi hukuken güvence altına alınmıştır. Bu süreçte, ihlalin varlığı ile ortaya çıkan zarar arasındaki illiyet bağı dikkatle değerlendirilmelidir.

Özel Hukuk Kişilerine ve İdareye Karşı Dava Yolları

Tazminat taleplerinin yöneltileceği merci, ihlali gerçekleştiren kurumun niteliğine göre şekillenmektedir. Bilişim hukuku uygulamaları kapsamında, tazminat davalarının yöneltileceği merci ve hukuki dayanaklar şu şekildedir:

• Özel Hukuk Kişilerine Karşı: Veri sorumlusunun bir şirket veya gerçek kişi olması halinde, Türk Borçlar Kanunu (TBK) hükümleri devreye girer. Haksız fiil sorumluluğu çerçevesinde TBK madde 49 uyarınca maddi tazminat ve TBK madde 58 uyarınca manevi tazminat davası adli yargıda açılır.
• Kamu Kurumlarına Karşı: Kişisel verilerin bir idari birim veya kamu kurumu tarafından hukuka aykırı işlenmesi veya sızdırılması durumunda, İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) madde 2 kapsamında tam yargı davası açılması gerekir. İdarenin hizmet kusuruna dayanan bu davalarda idari yargı görevlidir.

Bu süreçlerde, zararın boyutunun ispatı ile ihlali gerçekleştiren tarafın kusur durumu mahkemelerce titizlikle incelenerek adil bir hukuki koruma sağlanmaktadır.