Kripto Varlıkların Hukuki Düzenlemeleri ve Dijital Rekabet

Günümüzde dağıtık defter teknolojisi ve blok zincir uygulamalarının yaygınlaşması, finansal piyasalarda yepyeni bir aktör olan kripto varlıkları hukuk sisteminin merkezine yerleştirmiştir. Bir taraftan inovasyon teşvik edilirken, diğer taraftan bu varlıkların regüle edilmesi zorunluluğu doğmuştur. Zira kripto varlıkların spekülatif doğası, kara para aklama riskleri ve merkeziyetsiz yapıları, kesin yasal bir çerçeve çizilmesini elzem kılmıştır. Eş zamanlı olarak, ana faaliyet konusu teknoloji olan devasa şirketlerin, yani büyük teknoloji ortaklıklarının (bigtech) bu alanlara yönelmesi, dijital pazarlarda rekabet hukuku ihlalleri açısından ciddi yasal endişelere yol açmıştır. Bu bağlamda, hem Avrupa Birliği mevzuatında hem de Türk hukukunda, piyasa hâkimiyetini kötüye kullanmayı engellemeye yönelik öncül (ex-ante) koruma mekanizmaları hayata geçirilmektedir. Bilişim hukuku perspektifinden bakıldığında, dijitalleşen ekonomide adil bir yarışma ortamının yasal tesisi, regülasyonların en temel hedefidir.

AB ve Türk Hukukunda Kripto Varlık Regülasyonları

Avrupa Birliği düzeyinde yasal bir çerçeve sunan MiCAR (Markets in Crypto-Assets Regulation), kripto varlıkları ve hizmet sağlayıcıları düzenleyerek yasal belirsizlikleri ortadan kaldırmayı hedeflemektedir. Bu tüzük, varlıkları niteliklerine göre ayırarak yasal sorumlulukları belirler. Türk hukukunda ise Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından yürürlüğe konulan Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik, konuya ilişkin en katı adımlardan biridir. Bu mevzuat kapsamında ilgili varlıklar; itibari para, kaydi para veya elektronik para niteliğinde olmayan gayri maddi varlıklar olarak tanımlanmıştır. Mevzuat, ödemelerin gerçekleştirilmesinde ve elektronik para ihracında kripto varlıkların doğrudan veya dolaylı kullanımını yasaklamaktadır. Ayrıca, aracı kuruluşların kripto varlık hizmet sağlayıcılarına fon aktarımında bulunması da engellenmiştir. Bu yaklaşım, sistem güvenliğini önceleyen yasal bir tedbir niteliğindedir.

Büyük Teknoloji Şirketleri ve Dijital Rekabet

Piyasalara yönelen büyük teknoloji şirketleri, devasa müşteri kitleleri, topladıkları büyük veri ekosistemleri ve güçlü sermaye yapıları sayesinde hâkim duruma gelme potansiyeli taşımaktadır. Bu platformlar, kullanıcıları kendi ağlarına hapsederek rekabeti sınırlayıcı eylemlerde bulunabilmektedir. Klasik rekabet hukukunun ardıl müdahalelerinin hızla gelişen bu pazarlara yetişememesi nedeniyle Avrupa Birliği, Dijital Piyasalar Yasası (DMA) ve Dijital Hizmetler Yasası (DSA) metinlerini yasalaştırmıştır. Bu yasal düzenlemelerle, piyasada geçit bekçisi (gatekeeper) konumunda olan platformlara çeşitli kısıtlamalar getirilerek adil rekabet ortamının oluşturulması hedeflenmiştir. Türk hukukunda da Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında hazırlanan değişiklikler, söz konusu dijital platformların yan hizmetleri temel hizmetlerine bağlamasını yasaklamayı ve pazardaki yasal dengeleri korumayı öngörmektedir.

Rekabet Hukukunda Birlikte İşlerlik ve Platform Düzenlemeleri

Dijital rekabetin sağlıklı bir şekilde sürdürülebilmesi noktasında, platformların sunduğu teknolojik altyapıların diğer sağlayıcılara açılması hukuki bir gereklilik haline gelmiştir. Bu kapsamda, birlikte işlerlik (interoperability) kavramı, rekabetin korunması adına temel bir argüman olarak karşımıza çıkar. Piyasayı yönlendiren şirketlerin rekabet hukukuna aykırı davranışlarını hukuken sınırlamak için getirilen veya planlanan zorunluluklar şu şekildedir:

• Önemli pazar gücüne sahip şirketlerin veri paylaşımlarında dışlayıcı eylemlerden yasal olarak kaçınması,
• Bağımsız sağlayıcıların, platformların teknolojik arayüzlerine erişiminin hukuki güvence altına alınması,
• Kullanıcıların farklı alternatiflere ulaşmasını engelleyen bağlama kurallarının kesin olarak yasaklanması,
• Platform sağlayıcıların haksız ticari koşullar yaratarak oluşturduğu yasal giriş engellerinin öncül denetim mekanizmalarıyla engellenmesi.

Tüm bu yasal standartlar, bilişim hukuku çerçevesinde, kripto varlıklar ve dijital ekosistemde faaliyet gösteren bağımsız girişimlerin dev ortaklıklar karşısında korunmasını temin etmektedir.