Makale

İş hukuku pratiğinde iş yerinde izolasyon, ayrımcılık ve psikolojik şiddet (mobbing), çalışanların en temel haklarını zedeleyen ve çalışma barışını bozan ağır ihlaller olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle sosyal hizmetler kapsamında devlet korumasında yetişerek istihdam edilen dezavantajlı gençler, iş hayatına atıldıklarında mesleki yetersizlik önyargılarıyla yoğrulmuş haksız fiillere maruz kalabilmektedir. Bir mobbing avukatı gözüyle değerlendirildiğinde, bu bireylerin iş yerinde maruz kaldıkları ayrımcı tutumlar, yalnızca ahlaki birer sorun değil, aynı zamanda eşitlik ilkesinin ve işverenin işçiyi gözetme borcunun açık birer ihlalidir. Çalışanların geçmişleri veya sosyal statüleri nedeniyle ötekileştirilmesi, çalışma ortamında yalnızlaştırılmaları ve sistematik bir biçimde psikolojik baskı altına alınmaları, ciddi hukuki sonuçlar doğurmaktadır. Bu durum, mağdurların iş motivasyonunu kırmakla kalmayıp, anayasal güvence altındaki çalışma hakkını da fiilen kullanılamaz hale getirebilmektedir.

İş Yerinde İzolasyon ve Sosyal Dışlanma

İş yerinde sosyal izolasyon, mobbingin en sinsi ve yıkıcı türlerinden biridir. Kurum bakımı deneyimi olan bireyler çalışma hayatına başladıklarında, mesai arkadaşları ve idarecileri tarafından sosyal geçmişleri sebebiyle sosyal dışlanma riskiyle karşı karşıya bırakılmaktadır. Bu bireyler, iş arkadaşlarıyla iletişim kurmakta zorlanmakta, ortak alanlarda yalnızlaştırılarak dışlanmaktadır. Hukuki açıdan, işverenin eşit davranma yükümlülüğü yalnızca maddi unsurları değil, aynı zamanda manevi ve sosyal çalışma koşullarını da kapsar. Bir çalışanın, salt geçmişi veya sosyal durumu gerekçe gösterilerek akran grubundan izole edilmesi ve sosyalleşmesinin engellenmesi, çalışma barışını bozucu niteliktedir. İşverenin ve kurum amirlerinin bu tür dışlayıcı davranışlara göz yumması veya bizzat iştirak etmesi, psikolojik taciz iddialarında hukuki sorumluluğu doğuran kusurlu bir eylemdir.

Acıma Duygusu Altında Gizlenen Ayrımcılık ve Eşitlik İlkesinin İhlali

İş hukukunda ayrımcılık yasağı, çalışanlar arasında objektif ve haklı bir neden olmaksızın farklı muamele yapılmasını engeller. Kurum bakımından gelen bireylere yönelik iş yerinde sergilenen ayrımcı tutumlar, zaman zaman nefret veya öfke yerine, onur kırıcı bir acıma duygusu ile de kendini gösterebilmektedir. Çalışanlar, diğer mesai arkadaşlarıyla aynı niteliklere ve kadroya sahip olmalarına rağmen, amirleri tarafından aşırı korumacı veya küçümseyici bir yaklaşımla pozitif ayrımcılık adı altında ezilmektedir. Hukuk sistemimizde, çalışanın onurunu kıracak seviyede sergilenen her türlü eşitsiz muamele, hukuki yaptırımlara yol açabilecek niteliktedir. Çalışana yetersizmiş gibi davranılması, fikirlerinin önemsenmemesi ve sürekli olarak dezavantajlı geçmişinin hatırlatılması, fırsat eşitliği ilkesini derinden sarsmaktadır.

Psikolojik Şiddet (Mobbing) Unsurları ve Etkileri

İş yerinde karşılaşılan psikolojik şiddet, çalışan üzerinde kasıtlı ve sistematik bir yıldırma politikası olarak uygulanır. Kurum deneyimi olan çalışanların maruz kaldığı mobbing unsurları hukuki uyuşmazlıklarda genellikle şu şekilde sıralanabilmektedir:

• Çalışanın yetenek ve kapasitesinin sürekli olarak sorgulanması ve haksız yere yetersiz görülmesi.
• İş yeri sorunlarında veya aksaklıklarda, herhangi bir somut delil olmaksızın çalışanın peşinen suçlu ilan edilmesi.
• Topluluk içinde, çalışanın sosyal geçmişi üzerinden alaycı veya küçümseyici ifadelere maruz bırakılması.
• Yasal veya idari şikayet kanallarını kullanmak istediğinde, idareciler tarafından dikkate alınmama ve şikayet hakkının engellenmesi.

Bu sistematik eylemler, çalışanın mesleki özgüvenini yok ederek ağır bir psikolojik yıpranmaya neden olur. Hukuki düzlemde bu tür bir yıldırma politikası, doğrudan çalışanın kişilik haklarına saldırı teşkil eder ve tazminat taleplerinin haklı gerekçesini oluşturur. İşverenin bu şiddeti durdurmaya yönelik caydırıcı tedbirleri almaması, hukuki sorumluluğunu doğrudan artırmaktadır.