Makale

Çalışma hayatında bireylerin karşılaştığı tehlikeler yalnızca fiziksel veya kimyasal faktörlerle sınırlı kalmamakta, aynı zamanda psikososyal riskleri de barındırmaktadır. Ülkemizdeki yasal düzenlemeler uyarınca, iş yerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, çalışanı ruhen ya da bedenen engelli hale getiren olaylar açıkça iş kazası olarak tanımlanmaktadır. Bu bağlamda, özellikle sağlık sektöründe görev yapan çalışanların sıklıkla maruz kaldığı sözel, fiziksel şiddet ve mobbing eylemleri, salt bir yönetimsel sorun veya iletişim problemi değil, doğrudan doğruya çalışanın ruhsal ve bedensel bütünlüğünü hedef alan birer iş kazası niteliğindedir. Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada veya işin yürütümü dolayısıyla uğradığı psikolojik ve fiziksel saldırılar, yasalarımızın çizdiği sınırlar çerçevesinde değerlendirildiğinde hukuki birer ihlal ve kaza olarak karşımıza çıkmaktadır. Sağlık kurumlarında her geçen gün artan bu vakaların hukuki boyutu, hem kurumların sorumlulukları hem de çalışanların yasal hakları açısından büyük önem taşımaktadır.

Sağlık Sektöründe Şiddet ve Mobbing Vakalarının Boyutu

Hukuk uygulayıcıları olarak sahada karşılaştığımız en büyük problemlerden biri, sağlık çalışanlarına yönelik şiddet eylemlerinin adeta mesleğin doğal bir parçası gibi kanıksanmasıdır. Oysa ki bilimsel veriler, sağlık personelinin çok yüksek oranlarda fiziksel şiddete, tehdide ve sözlü saldırıya uğradığını ortaya koymaktadır. Ülkemizde yapılan araştırmalar da şiddet ve mobbing vakalarının ne denli kritik bir seviyeye ulaştığını doğrulamaktadır. Örneğin, bir eğitim ve araştırma hastanesinde yapılan güncel bir çalışmada, hemşirelerin son bir yılda geçirdikleri iş kazaları arasında sözel, fiziksel şiddet ve mobing olaylarının oldukça ciddi bir yer tuttuğu tespit edilmiştir. Toplam iş kazalarının önemli bir oranını oluşturan bu vakalar, çalışanların sadece o anki huzurunu değil, uzun vadede psikolojik sağlığını ve mesleki bağlılığını da zedelemektedir. Gerek fiziksel gerekse sözlü olarak gerçekleşen bu saldırıların, işyerindeki güvenli çalışma ortamını ortadan kaldırdığı ve iş kazası istatistiklerinde yadsınamaz bir paya sahip olduğu hukuki bir gerçektir.

İş Kazası Sıklık Oranlarında Mobbingin Yeri

İş yerinde karşılaşılan olayların iş kazası sıklık hızı üzerinden incelenmesi, tehlikenin boyutunu hukuki açıdan somutlaştırmak için kritik bir veridir. Bir hastane ortamında yürütülen kapsamlı araştırmanın bulguları, şiddet ve mobbing eylemlerinin istatistiksel olarak ne kadar yüksek bir kaza frekansına sahip olduğunu gözler önüne sermektedir. Bir milyon çalışma saati üzerinden yapılan hesaplamalara göre, çalışanların maruz kaldığı psikososyal riskler diğer fiziksel yaralanmalarla yarışır hale gelmiştir. İşyerinde şiddet ve mobbing, çalışanın ruhsal ve bedensel bütünlüğünü bozarak işgücü kaybına, bakım hizmetlerinde aksamalara ve kişisel ilişkilerde çöküntülere yol açmaktadır. İlgili kurumların güvenli bir çalışma ortamı sağlama konusunda yetersiz kalması, bu tür psikososyal risklerin doğrudan hukuki uyuşmazlıklara ve iş kazası bildirimlerine dönüşmesine zemin hazırlamaktadır. Aşağıdaki tabloda, ilgili araştırmada tespit edilen bazı iş kazası türleri ve bu kazaların sıklık hızları hukuki bir veri tabanı sağlamak amacıyla özetlenmiştir.

Hukuki Perspektiften Mobbing ve Şiddetin İş Kazası Olarak Nitelendirilmesi

Hukuk düzenimiz, çalışanın bedensel ve ruhsal sağlığını korumayı temel bir ilke olarak benimsemiştir. Bir olayın iş kazası sayılabilmesi için illiyet bağının kurulması ve olayın işyerinde ya da işin yürütümü sırasında meydana gelmesi yeterlidir. Bu nedenle, bir sağlık çalışanının mesaisini icra ederken hasta, hasta yakını veya çalışma arkadaşları tarafından sözel veya fiziksel şiddete maruz kalması, yasalarımız kapsamında net bir biçimde iş kazası olarak değerlendirilmelidir. Gerek ulusal mevzuatımız gerekse uluslararası normlar, psikososyal riskleri de tıpkı biyolojik veya kimyasal riskler gibi iş sağlığı ve güvenliği tehdidi olarak kabul etmektedir. Şiddet ve mobbing olaylarının kanıksanması veya mesleğin bir cilvesi olarak görülmesi hukuken kabul edilemez. Gerekli önlemlerin ihmal edilmesi durumunda, ortaya çıkan bu psikolojik ve fiziksel yıkımların iş kazası statüsünde yasal yaptırımlara ve maddi manevi tazminat davalarına konu olması kaçınılmazdır.