Makale

Günümüzde internet, fiziki sınırları ortadan kaldırarak dünya çapında etkiler gösteren ve sanal bir iletişim alanı sunan devasa bir bilişim şebekesidir. İnternetin bu çok yönlü kullanımı, çeşitli hukuki olguları ve ihtilafları da beraberinde getirmiş, bu durum internet süjeleri olarak adlandırılan yeni hukuki aktörlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Sanal ortamda eylemlerin gerçekleştirilmesinde altyapı hazırlayan, içerik üreten, verileri depolayan ve kullanıcının hizmetine sunan kişi veya kurumlar internet aktörleri olarak nitelendirilmektedir. Bir verinin internette yayınlanması sürecinde genellikle tek bir kişi değil; veriyi siteye yükleyen kullanıcı, internet sitesini kontrol eden kuruluş, internet erişimini sağlayan servis sağlayıcı ve veriyi depolayan yer sağlayıcı gibi birden fazla süje görev almaktadır. Bu karmaşık yapı içerisinde, sanal ortamda gerçekleşen hukuka aykırı fiiller karşısında kimin, ne ölçüde sorumlu tutulacağı bilişim hukukunun temel tartışma konularından biridir. İnternet aktörlerinin sorumlulukları kural olarak haksız fiil hükümleri, 5651 sayılı Kanun ve ilgili diğer yasal düzenlemeler çerçevesinde her bir somut olay ve süjenin işlevi bakımından ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

İçerik ve Erişim Sağlayıcıların Sorumlulukları

İnternet süjeleri arasında içeriği oluşturan ve kullanıma sunan en önemli aktörler internet içerik sağlayıcıları olarak adlandırılır. İçerik sağlayıcılar, internette erişimi mümkün olan herhangi bir web sitesinin içeriğinin oluşmasına bilgi aktarımı yoluyla katkıda bulunan kişi veya kuruluşlardır. Türk Hukuku'nda 5651 sayılı Kanun uyarınca, içerik sağlayıcı internet ortamında sunduğu her türlü muhtevadan bizzat sorumludur. Bu bağlamda, hukuka aykırı bir içeriğin yayınlanması halinde içerik sağlayıcı doğrudan davalı sıfatını taşır. Öte yandan, kullanıcılar ve içerik sağlayıcılar arasında veri aktarımını sağlayan kurumlar ise internet erişim sağlayıcıları olarak tanımlanır. Erişim sağlayıcılar, kural olarak yalnızca basit iletim işlevini yerine getirirler ve internete erişim olanağı sunarlar. Sadece erişim hizmeti sunan bir kuruluşun, iletilen içeriğin hukuka aykırı olup olmadığını bilmesi ve kontrol etmesi beklenemeyeceğinden, salt erişim sağlama faaliyetinden dolayı kural olarak hukuki sorumluluğu doğmamaktadır. Ancak teknik imkanlar dahilinde erişimi engelleme yükümlülüğü doğduğunda sorumluluk gündeme gelebilir.

İnternet Servis ve Yer Sağlayıcıların Yükümlülükleri

İnternet altyapısının temelini oluşturan internet servis sağlayıcıları, kullanıcılara internet erişimi sağlayan ve elektronik hizmetlere aracılık eden kurumlardır. Servis sağlayıcılar, erişim hizmetinin yanı sıra ön belleğe alma, sunucu barındırma ve elektronik posta temini gibi ek hizmetler de sunabilmektedir. Sorumluluklarının belirlenmesinde, sağladıkları hizmetin niteliği ve içeriğe müdahale imkanları dikkate alınmaktadır. Servis sağlayıcılar ile benzer ancak daha spesifik bir işlev gören internet yer sağlayıcıları, içerik sağlayıcıya ait web sayfalarını kendi sunucularında depolayarak sanal ortamda erişilebilir hale getiren birimlerdir. Yer sağlayıcılar, barındırdıkları içeriği sürekli olarak kontrol etmek veya hukuka aykırı bir durum olup olmadığını araştırmakla yükümlü tutulmamışlardır. Avrupa Birliği Elektronik Ticaret Direktifi ve iç hukuk düzenlemeleri uyarınca, bu aktörlerin sorumluluğu sınırlı sorumluluk ilkesine dayanmaktadır. Yer sağlayıcılar, hukuka aykırı içerikten yasal yöntemlerle haberdar edildiklerinde ve teknik olarak engelleme imkanları bulunduğu ölçüde içeriği yayından kaldırmakla yükümlüdürler. Aksi takdirde, bu yükümlülükleri yerine getirmeyen yer sağlayıcının hukuki sorumluluğu doğacaktır.

Telekomünikasyon İdareleri ve İletim Faaliyetleri

İnternet bağlantısı için gerekli olan veri ve telefon hatları telekomünikasyon idareleri tarafından kontrol edilmektedir. Bu idarelerin temel görevi, internetin teknik olarak işlemesini sağlayacak kablo bağlantılarını ve donanımları hazırlayarak kesintisiz veri akışını temin etmektir. Üstlendikleri bu altyapı işlevi sebebiyle, iletişim hatları üzerinden geçen işlemlerin veya aktarılan verilerin içeriğinden haberdar olmaları teknik olarak mümkün değildir. Bu nedenle, genel hukuki eğilim ve yasal düzenlemeler çerçevesinde, telekomünikasyon idarelerinin sanal ortamdaki eylemlerden dolayı doğrudan sorumlu tutulmamaları benimsenmiştir. İnternet süjelerinin sorumluluğunu belirlerken, bilgilerin iletilmesi sırasındaki teknik işlevlerin sınırlarını doğru çizmek hukuki tespitler için hayati önem taşır. Bilişim hukukunda servis sağlayıcıların aracılık faaliyetleri işlevlerine göre temel olarak şu şekilde sınıflandırılmaktadır:

• Basit İletim: Verinin ağa taşınması amacıyla aracı olarak geçici ve otomatik depolanmasıdır.
• Ön Hafızaya Alma: Ağdaki tıkanıklığı önlemek ve erişimi hızlandırmak için bilgilerin otomatik olarak geçici bellekte tutulmasıdır.
• Barındırma: İçeriklerin sunucularda depolanarak doğrudan internette sanal dünyaya yayınlanmasıdır.
• Yönlendirme: Bilginin hedef bilgisayara ulaşana kadar ağ üzerindeki çeşitli duraklarda aktarılmasıdır.