İlgili Kişi Hakları ile Veri Sorumlusuna Başvuru ve Şikayet Usulü

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK), veri işleme süreçlerinde şeffaflığı ve hesap verebilirliği sağlamak amacıyla kişisel verisi işlenen gerçek kişilere çeşitli haklar tanımıştır. Bu hakların etkin bir şekilde kullanılabilmesi için kanun koyucu tarafından belirli bir hak arama yöntemi öngörülmüştür. İlgili kişiler, kişisel verilerinin hukuka aykırı olarak işlenmesini engellemek ve verileri üzerindeki kontrollerini sağlamak amacıyla öncelikle veri sorumlusuna başvuru yolunu tüketmek zorundadır. Veri sorumlusuna yapılan başvurunun sonuçsuz kalması, yetersiz bulunması veya yasal süresi içinde cevaplanmaması hallerinde ise Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikayet hakkı devreye girmektedir. İlgili kişilerin doğrudan yargı yoluna başvurarak tazminat talep etme hakkı saklı olmakla birlikte, idari süreçlerin hızlı ve daha az masraflı sonuç vermesi bakımından Kurula şikayet mekanizması büyük bir önem taşımaktadır. Bu süreçte hem ilgili kişilerin yasal süreleri kaçırmaması hem de veri sorumlularının mevzuatta belirtilen usul ve esaslara uygun olarak talepleri karşılaması hukuki bir zorunluluktur.

KVKK Kapsamında İlgili Kişinin Sahip Olduğu Haklar

KVKK’nın 11. maddesi uyarınca ilgili kişiler, veri sorumlusuna başvurarak kişisel verilerinin işlenip işlenmediğini öğrenme ve işlenmişse buna ilişkin bilgi talep etme hakkına sahiptir. Veri sorumlusunun bu talepleri yanıtsız bırakması, şeffaflık ilkesinin ve aydınlatma yükümlülüğünün ihlali anlamına gelecektir. İlgili kişiler ayrıca, kişisel verilerin işlenme amacını ve amaca uygun kullanılıp kullanılmadığını öğrenme, yurt içinde veya yurt dışında aktarıldığı üçüncü kişileri bilme hakkını haizdir. Eksik veya yanlış işlenen verilerin düzeltilmesini, kanunda öngörülen şartlar dâhilinde verilerin silinmesini veya yok edilmesini talep etme hakkı da mevcuttur. Üstelik ilgili kişi, yapılan düzeltme veya silme işlemlerinin, verilerin aktarıldığı üçüncü kişilere bildirilmesini isteme hakkını da kullanabilir. Kişisel verilerin otomatik sistemler aracılığıyla analiz edilmesi sonucunda kişi aleyhine bir sonuç doğuyorsa, bu duruma itiraz etme hakkı da kanunla güvence altına alınmıştır. Son olarak, kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi sebebiyle doğan zararın giderilmesini talep etme hakkı, ilgili kişinin en temel koruma mekanizmalarından biridir.

Veri Sorumlusuna Başvuru Usulü ve Şartları

İlgili kişinin Kanundan doğan haklarını kullanabilmesi için öncelikle veri sorumlusuna başvuru yolunu tüketmesi gerekmektedir. İlgili kişi, taleplerini yazılı olarak veya Kurul tarafından belirlenen diğer yöntemlerle iletmelidir. Yazılı başvurular; ıslak imzalı belge, güvenli elektronik imza, mobil imza veya Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) adresi aracılığıyla yapılabilmektedir. Başvuruda ilgili kişinin kimlik ve iletişim bilgilerinin, ayrıca talep konusunun açıkça yer alması zorunludur. Veri sorumlusu, kendisine iletilen bu talepleri niteliğine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırmakla yükümlüdür. Talebin kabul edilmesi halinde gereği derhal yerine getirilir. Talebin reddedilmesi durumunda ise, veri sorumlusu bu ret kararını hukuki bir gerekçeye dayandırmak zorundadır. Kural olarak başvuruların cevaplandırılması ücretsizdir; ancak işlemin ayrıca bir maliyet gerektirmesi durumunda Kurul tarafından belirlenen tarife üzerinden ücret talep edilmesi mümkündür. Talebin veri sorumlusunun hatasından kaynaklanması halinde ise alınan ücret ilgiliye iade edilir.

Kişisel Verileri Koruma Kuruluna Şikayet Yolu

Veri sorumlusuna yapılan başvurunun reddedilmesi, verilen cevabın yetersiz bulunması veya otuz günlük yasal süre içinde hiç cevap verilmemesi hallerinde ilgili kişi, Kişisel Verileri Koruma Kuruluna (Kurula şikayet) başvurusunda bulunabilir. Şikayet, veri sorumlusunun cevabının öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün ve her halükarda veri sorumlusuna başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde yapılmalıdır. Kurula şikayet yoluna gidilebilmesi için veri sorumlusuna başvuru yolunun tüketilmiş olması kanuni bir zorunluluktur. Kurul, şikayet üzerine gerekli incelemeyi yaparak veri sorumlusundan bilgi ve belge talep eder; veri sorumlusu da bu talebe on beş gün içinde yanıt vermekle mükelleftir. Yapılan inceleme neticesinde bir hukuka aykırılık tespit edilirse, Kurul ihlalin giderilmesine karar verir ve bu kararı ilgililere tebliğ eder. Karar, veri sorumlusu tarafından tebliğden itibaren en geç otuz gün içinde yerine getirilmelidir. Şayet Kurul altmış gün içinde şikayete cevap vermezse, talep reddedilmiş sayılır ve ilgili kişi için idari yargıda dava açma süresi başlar.

Hak Arama Yöntemlerinin Karşılaştırmalı Özeti

İlgili kişilerin yasal başvuru ve şikayet süreçlerinde dikkate alması gereken temel adımlar ile süreler, hak kayıplarının önlenmesi adına büyük önem taşır. Bu bağlamda, ilgili kişinin izlemesi gereken usuli adımlar şu şekilde özetlenebilir:

• Veri Sorumlusuna Başvuru: İlgili kişi, öncelikle haklarının tesisi için veri sorumlusuna başvurmak zorundadır. Bu başvuru, Kurula şikayetin zorunlu ön şartı niteliğindedir.
• Cevap Süresi: Veri sorumlusu, ilgili kişinin talebini niteliğine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde cevaplandırmakla mükelleftir.
• Kurula Şikayet Süresi: Başvurunun reddi, yetersiz bulunması veya süresinde cevaplanmaması durumunda, cevabın öğrenilmesinden itibaren otuz gün ve her halde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikayet hakkı doğar.
• İdari Yargı Yolu: Kurulun altmış gün içinde cevap vermemesi durumunda zımni ret gerçekleşmiş sayılır ve kararlara karşı idare mahkemelerinde dava açılması mümkündür.
• Genel Mahkemelerde Tazminat: Kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi nedeniyle zarar gören ilgili kişinin, Kurula başvurmadan da genel hükümlere göre doğrudan tazminat davası açma hakkı saklıdır.