Makale

Türkiye'de hayvancılık sektörü, büyük ölçüde doğal yem kaynakları olan mera, yaylak ve kışlaklara dayanmaktadır. hayvan refahının en temel unsurlarından biri olan yeterli ve sağlıklı beslenme hakkı, doğrudan bu alanların verimli ve planlı bir şekilde kullanılmasına bağlıdır. Geçmiş yıllarda meraların koruma ve ıslah çalışmalarına yeterli yatırım yapılmaması, kapasitenin çok üzerinde hayvan otlatılmasına ve otların yeniden gelişemeyecek derecede kökten yok olmasına sebebiyet vermiştir. Bu bilinçsiz kullanım, toprağın erozyonla kaybolmasına yol açtığı gibi, meraların otlatma gücünü yitirmesiyle hayvanların da yetersiz beslenmesine ve verimlerinin düşmesine zemin hazırlamıştır. 4342 sayılı Mera Kanunu, tam da bu noktada hayvan refahını ve ekosistemin dengesini korumak amacıyla meraların bakımını, ıslahını ve planlı kullanımını güvence altına almıştır. Kanun, mera alanlarının korunması ve hayvanların sağlıklı bir çevrede beslenebilmesi için yararlanıcılara bir dizi yükümlülük getirerek sürdürülebilir bir yönetim modeli oluşturmuştur.

Mera Kanunu Çerçevesinde Koruma Ve Islah Politikaları

4342 sayılı Mera Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle birlikte, mera alanlarının korunması ve verimliliklerinin artırılması temel bir hukuki hedef haline gelmiştir. Kanunun getirdiği en önemli yeniliklerden biri, meraların bakım ve ıslahının ihmal edildiği dönemi sona erdirerek, bu alanların bilimsel usullere göre otlatmaya açılmasını sağlamaktır. Tarım ve Orman Bakanlığı yönetiminde kurulan Mera Fonu, meraların geliştirilmesi, korunması ve ıslah projelerinin finansmanı için önemli bir kaynak sağlamaktadır. Ayrıca, sivil toplum örgütleri ile iş birliği yapılarak meraların tahribinin engellenmesi ve hayvanların doğal habitatlarında en iyi şekilde beslenmelerini sağlayacak ortamın oluşturulması hedeflenmiştir. Köylerde kurulan mera yönetim birimleri ile mera araştırma bölümleri, planlama ve kontrol tedbirlerini belirleyerek, hayvan refahına doğrudan katkı sunan sağlıklı yem bitkileri tarımını geliştirmekle görevlendirilmiştir. Bu yönetim mekanizmaları, meraların korunmasını salt bir idari mesele olmaktan çıkarıp, aynı zamanda hayvan hakları ve refahı ekseninde değerlendirilmesi gereken bir hukuki zorunluluğa dönüştürmüştür.

Hayvan Refahı Kapsamında Otlatma Kapasitesi Ve Kuralları

Hayvanların doğal davranışlarını sergileyebilmeleri ve yeterli besine ulaşabilmeleri için mera alanlarındaki otlatma rejiminin hukuki bir çerçeveyle sınırlandırılması elzemdir. mera komisyonları, tahsis kararlarını verirken meranın karakterini, otlatma kapasitesini, bitkisel gelişimi ve otlatılacak büyükbaş hayvan birimini titizlikle hesaplamak zorundadır. Bir merayı uzun yıllar en yüksek verim seviyesinde tutabilmek ve hayvanların refahını sürekli kılabilmek için otlatmaya başlama tarihi, otlatma süresi ve alana bırakılacak hayvan miktarı komisyon tarafından mutlak surette belirlenir. Şayet iklimsel veya fizyolojik nedenlerle meranın otlatma kapasitesi artarsa, hayvan refahını gözeterek otlatılacak hayvan sayısı yine komisyon kararıyla güncellenebilir. Çiftçiler ve göçerler, kendilerine tahsis edilen ya da kiralanan alanlarda bu otlatma planlarına uymakla yükümlüdür. Aksi takdirde, kapasitenin aşılması meraların kökten tahrip olmasına ve dolayısıyla hayvanların aç kalmasına neden olacağından, katı hukuki müeyyideler devreye girmektedir.

Meralardan Yararlananların Hukuki Yükümlülükleri Ve Müeyyideler

Mera Kanunu, meraların tahribatını önlemek ve hayvan refahını sürdürülebilir kılmak adına yararlanıcılara spesifik hukuki yükümlülükler getirmiştir. Hukuk sistemimiz, ekosistemi koruyucu tedbirleri desteklemek ve hayvanların nitelikli yeme ulaşımını garanti altına almak amacıyla aşağıdaki kuralları öngörmüştür:

• Meralardan yararlananlar, bölgenin ekonomik durumu ve otlatma kapasitesi dikkate alınarak komisyonca belirlenen otlatma ücretini ödemek zorundadır.
• Yararlanıcılar, meraların ıslah ve bakım çalışmalarına ait giderlere nakdi, işçilik veya araç-makine temini yoluyla katılmakla mükelleftir.
• hayvan refahını zedeleyen kapasite aşımının önüne geçmek için, belirlenen haktan fazla hayvan otlatanlar, her fazla hayvan için tespit edilen ücretin üç katını ödemekle cezalandırılır.
• Yükümlülüklere aykırı davrananların otlatma hakları otuz gün süreyle askıya alınabilir veya ihlalin tekrarında bir otlatma sezonu boyunca tamamen iptal edilebilir.

Bu caydırıcı önlemler, meraların bilinçsizce tüketilmesini engelleyerek, hayvanların sağlıklı, verimli ve doğal otlaklarda yaşama hakkını güçlü bir hukuki zemin üzerinde muhafaza etmektedir.