Makale

Modern yaşamın vazgeçilmez bir unsuru olan elektrik enerjisi, üretiminden dağıtımına kadar geçen süreçte barındırdığı yüksek tehlike potansiyeli sebebiyle canlılar için ciddi bir risk kaynağıdır. Elektrik iletim ve dağıtım hatlarının koptuğu, direklerin devrildiği veya tesisatlarda yalıtım hatalarının bulunduğu durumlarda, açık arazilerde otlayan veya kırsal bölgelerde bulunan hayvanlar sıklıkla bu tehlikeye maruz kalarak ağır şekilde zarar görmektedir. Hukuk sistemimizde, önemli ölçüde tehlike arz eden işletmelerin faaliyetlerinden doğan zararlar, Türk Borçlar Kanunu madde yetmiş bir çerçevesinde tehlike sorumluluğu kapsamında ele alınmaktadır. hayvan hukuku ve hakları bağlamında bu uyuşmazlıklar değerlendirildiğinde, bir elektrik çarpması sonucu hayvanın yaşamını yitirmesi veya yaralanması, yasal mevzuatımız gereği eşyaya ilişkin zarar kategorisinde sınıflandırılarak tazminata konu edilmektedir. Uzman bir avukat perspektifiyle ifade etmek gerekirse, tesisat işleteninin sorumluluğunun doğması için zararın elektrik tesisatının tipik tehlikesi sonucunda meydana gelmesi aranmaktadır.

Hayvan Zararlarının Tehlike Sorumluluğu Kapsamında Değerlendirilmesi

Elektrik tesisatı işletmeciliği, niteliği gereği yüksek özen gösterilse dahi ağır zararlara yol açmaya elverişli olduğu için önemli ölçüde tehlike arz eden işletme faaliyeti olarak kabul edilir. Açık alanlarda, meralarda veya tarım arazilerinde bulunan hayvanların, kopan havaî hat kablolarına veya elektrik yükü taşıyan devrilmiş direklere temas etmeleri neticesinde telef olmaları sık rastlanan kazalardandır. Hukuki açıdan bakıldığında, elektrik tesisatından zuhur eden akımın hayvanın bedenine sirayet etmesiyle ortaya çıkan ölüm veya yaralanma olayları, doğrudan tehlike sorumluluğunu doğuran tipik zararlar olarak nitelendirilir. İsviçre veya Alman hukuku gibi karşılaştırmalı hukuk sistemlerinde de durum benzerdir; örneğin elektrik akımına kapılarak ölen bir atın değeri, tesisat sahibinin kusursuz sorumluluğu çerçevesinde tazmin edilmektedir. Türk yargı uygulamasında da, kopan elektrik tellerinin bir atın üzerine düşerek onun ölümüne yol açması durumunda, iletim ve dağıtımdan sorumlu işleten şirketlerin müteselsilen sorumlu tutulduğu emsal kararlar mevcuttur.

Zarar Kapsamı Ve Tazminatın Belirlenmesi

Mevcut yasal düzenlemelerimiz ne yazık ki hayvanları henüz bağımsız birer hak süjesi olarak tam anlamıyla konumlandıramadığından, elektrik çarpması vakalarında hayvanın zarar görmesi yasal olarak eşyaya ilişkin zarar başlığı altında çözümlenmektedir. Bu minvalde, hayvanın ölümünden kaynaklanan doğrudan maddi eksilmeler tazminat kapsamındadır. Ancak karşılaştırmalı hukuktan örnek vermek gerekirse, İsviçre Elektrik Kanunu uyarınca, bir atın ölümü nedeniyle sahibinin onu kullanamamasından doğan yoksun kalınan kazanç gibi dolaylı zararlar, tehlike sorumluluğunun kapsamı dışında bırakılmıştır. Dolayısıyla, atın kendisinin değeri tehlike sorumluluğuna göre ödenirken, atın yokluğundan doğan kazanç kaybı veya yaralanan hayvanın iyileşmesi için alınan yedek atın masrafı gibi kalemler bu özel sorumluluk kuralı kapsamında talep edilememektedir. Ülkemizde ise zarar gören taraf, hayvanın telefi nedeniyle uğradığı doğrudan zararlarını elektrik tesisatını işleten ve malik olan kişi veya kurumlardan genel tehlike sorumluluğu ve yapı malikinin sorumluluğu hükümleri çerçevesinde tazmin edebilmektedir.

Yargı Kararlarında Hayvanların Elektrik Kazalarından Zarar Görmesi

Yargıtay içtihatlarında, hayvanların elektrik kazalarından zarar görmesine ilişkin spesifik olaylar üzerinden önemli hukuki ilkeler geliştirilmiştir. Elektrik tesisatı işletenlerin tehlike sorumluluğu çerçevesinde, zararın oluşumunda işletmenin tipik tehlikesinin belirleyici olduğu kabul edilir. Yargıya yansıyan bazı tipik olaylar ve sonuçları şu şekilde sıralanabilir:

• Bir tarlada anız yakılması sonucu elektrik direğinin devrilmesi ve yere düşen akım yüklü kablolara temas eden iki ineğin telef olması olayında, yangının üçüncü kişilerce çıkarılması illiyet bağını kesen bir sebep olarak değerlendirilmiştir.
• Elektrik direğine komşu taşınmaz maliki tarafından bağlanan demir çitin elektrikle yüklenmesi sonucu ineklerin akıma kapılarak ölmesi olayında, tesisatı işletenle birlikte çiti bağlayan kişiye de bölüşük kusur izafe edilmiştir.
• Kopan bir yüksek gerilim hattının, su mecrasına düşerek hattın ucundaki süt sağım makinelerini elektrikle yüklemesi ve ineklerin telef olması olayında ise dağıtım şirketinin ağır kusuru ön planda tutulmuştur.

Hayvanların Korunmasında Hukuki Eksiklikler Ve Beklentiler

Elektrik kazaları sonucunda yaşamını yitiren veya ağır yaralanan hayvanlar açısından salt mülkiyet ve eşya temelli yaklaşımın, modern hayvan hakları hukuku normlarıyla tam olarak örtüşmediğini belirtmek gerekir. Her ne kadar Türk Borçlar Kanunu, tehlikeli bir işletmenin faaliyetinden doğan zararları kusursuz sorumluluk ilkesiyle teminat altına alsa da, tazminat hukukunun sınırları hayvanın biyolojik ve manevi değerini bütünüyle karşılamada yetersiz kalabilmektedir. Hayvanlara yönelik meydana gelen bu ağır ihlallerde, elektrik dağıtım şirketlerinin ve iletim şebekesi sahiplerinin sadece maddi bir telafi yükümlülüğüyle sınırlı kalmaması, aynı zamanda açık alandaki canlıları koruyacak ileri teknoloji yalıtım tedbirlerini alması hukuki bir zorunluluk olmalıdır. Gelecekte, hayvan kayıplarında sadece piyasa değerinin değil, ekolojik dengenin ve hayvanın bizatihi varlık değerinin de dikkate alınacağı, denkleştirme prensiplerinin bu hassasiyetler gözetilerek uygulanacağı yeni hukuki düzenlemelerin hayata geçirilmesi, hayvan hukuku uygulayıcılarının en temel beklentisidir.