Makale

İş çalışma ortamlarında dikey mobbing, yöneticilerin sahip oldukları kurumsal gücü kötüye kullanarak astları üzerinde kurdukları sistematik psikolojik baskı ve yıldırma politikalarıdır. Yöneticilerin görev ve sorumluluk sınırlarını ihlal etmesi, mesleki karar alma süreçlerine müdahalede bulunması ve adil olmayan iş dağılımı yapması, bu hukuka aykırı baskıların temelini oluşturmaktadır. Özellikle insan odaklı hizmet sunan kurumlarda, yönetim birimlerinin destekleyici olmaması ve meslek elemanlarına gerekli mesleki saygıyı göstermemesi, çalışanların iş stresini doğrudan artıran en önemli unsurlardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Dikey mobbing vakalarında, gücün kötüye kullanımı ve baskıcı yönetim anlayışı, sadece bireylerin çalışma huzurunu bozmakla kalmaz, aynı zamanda kurumsal işleyişe de ciddi zararlar verir. Çalışanların yetkinliklerini sorgulayan, onlara mesleki özerklik tanımayan ve sürekli bir tehdit iklimi yaratan yöneticiler, aslında işveren vekilinin hukuki sorumluluklarını ihlal etmektedir. Bu tarz haksız uygulamalar, işyerinde güvene dayalı iletişimi tamamen ortadan kaldırarak telafisi güç psikososyal riskler doğurmaktadır.

Dikey Mobbingin Temel Unsurları ve Yönetim Baskısı

Çalışma ortamlarında karşılaşılan dikey mobbing vakaları incelendiğinde, yöneticilerin yetkinlik eksikliği ve görev sınırlarını bilmemesinin başlıca nedenler arasında olduğu görülmektedir. Yöneticilerin alanda yeterli tecrübeye sahip olmaması, mesleki özerkliğe müdahale etmesine ve çalışanların bağımsız karar almasını engellemesine yol açmaktadır. Elde edilen kurumsal verilere göre, yöneticilerin çalışanların iş yapış yöntemlerine saygı göstermemesi, uygulamaları keyfi olarak değiştirmeye çalışması ve personeli haksız yere eleştirmesi tipik dikey mobbing davranışlarıdır. Ayrıca, liyakate uygun olmayan kişilerin yönetim kademelerine gelmesi, çalışanlara yönelik mobbing eylemlerini tetikleyen önemli bir faktördür. Bu tür yöneticiler, kendilerini kanıtlamak veya otorite kurmak amacıyla çalışanları sürekli denetim altında tutarak, mesleki gelişimi engelleyen bir korku iklimi yaratmaktadırlar. Otoritenin bu şekilde kötüye kullanılması, çalışanların kendilerini değersiz hissetmelerine, tükenmişlik yaşamalarına ve sonuç olarak işe olan aidiyetlerinin ciddi şekilde zedelenmesine neden olmaktadır.

Adaletsiz İş Dağılımı ve Rol Çatışmaları

Dikey mobbingin bir diğer yaygın görünümü, yöneticilerin adil olmayan iş paylaşımı yapması ve personelin görev tanımı dışında çalışmaya zorlanmasıdır. Çalışanların yetenekleri ve unvanlarıyla uyuşmayan, belirsiz sorumluluklar yüklenmesi, rol karmaşasına ve ağır iş yüküne sebebiyet vermektedir. Yöneticilerin belirli personeli kayırarak haksızlık yapması, sadece hedef alınan çalışanda değil, tüm organizasyonda adaletsizlik duygusunu pekiştirmektedir. İşletme hiyerarşisi içerisinde yöneticinin, astını yıpratmak kastıyla kapasitesinin çok üzerinde iş vermesi veya tam tersine onu pasifize ederek işsiz bırakması, hukuka aykırı bir yıldırma taktiğidir. Bu uygulamalar, çalışanın organizasyon içindeki konumunu zayıflatmayı hedefleyen ve yöneticinin eşit işlem yapma borcunu ihlal eden eylemlerdir. Yönetim kademesinin personeli görev alanı dışındaki işleri yapmaya mecbur bırakması, mesleki değerlerin çiğnenmesi anlamına gelir ve personelin istifaya sürüklenmesine zemin hazırlayan bilinçli bir baskı aracıdır.

Yöneticilerin Hukuki Sorumluluğu ve Aidiyet Kaybı

Dikey mobbing uygulayan yöneticiler, işvereni temsil ettikleri için eylemleri doğrudan işverenin sorumluluk alanını ilgilendirmektedir. Çalışanların maruz kaldığı sürekli eleştiri, mesleki çalışmalarının değersizleştirilmesi ve açık arama odaklı yönetim anlayışı, yasal olarak çalışanın kişilik haklarına yapılmış bir saldırı niteliğindedir. Bu noktada yöneticilerin, çalışanlarına karşı adil ve eşit davranma yükümlülüklerini kasten ihlal etmeleri, yöneticilerin şahsi ve kurumsal sorumluluklarını ortaya çıkarır. Mobbingin en yıkıcı sonuçlarından biri, mağdurun işe olan aidiyet hissini tamamen yitirmesidir. Mesleki saygınlık göremeyen, yöneticisi tarafından mesleki kararları yok sayılan personeller, bulundukları birimi değiştirmeyi veya kariyerlerini sonlandırmayı yegâne kurtuluş yolu olarak görmektedirler. Şunu da belirtmek gerekir ki yöneticilerin sergilediği hukuka aykırı tutumlar, genellikle aşağıda listelenen olumsuz sonuçları beraberinde getirmektedir:

• Çalışanın iş yeri motivasyonunun düşmesi ve tükenmişlik sendromu yaşaması.
• Görev yerini değiştirme, tayin isteme veya istifa etme noktasına gelmesi.
• Yöneticinin keyfi kararları neticesinde sürekli soruşturma geçirme korkusu hissetmesi.
• Yöneticiyle kurulan iletişimin tamamen kopması ve çalışma barışının bozulması.