Makale

İnternet teknolojisinin hızla gelişmesi ve kitle iletişim araçlarının dijitalleşmesi, bilgiye erişimi kolaylaştırırken aynı zamanda hukuki birtakım yeni sorunları ve tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Dijital yayıncılık, geleneksel medyanın aksine kullanıcılara daha geniş bir özgürlük alanı sunan, sınırları belirsiz ve evrensel bir niteliğe sahip olan yeni bir iletişim mecrasıdır. Ancak, bu sınırsızlık algısı, toplumsal yapıyı, milli ve manevi değerleri veya bireylerin temel haklarını tehdit edebilecek nitelikteki içeriklerin de yayılmasına zemin hazırlayabilmektedir. Bu noktada, devletlerin kamu düzenini sağlamak, toplum sağlığını korumak ve özellikle çocukların zihinsel ve ruhsal gelişimini güvence altına almak amacıyla bu alana hukuki kurallar getirmesi zorunlu bir hal almıştır. Bilişim hukuku bağlamında, internet mecrası artık sadece özel bir alan değil, toplumun tüm kesimlerini etkileyen kamusal benzeri bir alan olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle, anayasal haklar ile kamu yararı arasındaki o hassas dengenin kurularak, dijital alanın regüle edilmesi hukukun üstünlüğünün bir gereğidir.

Dijital Egemenlik ve Ulus Devlet Teorisi

Devletlerin internet ortamındaki faaliyetlere müdahale edemeyeceği ve bu alanda otorite kuramayacağı yönündeki iddialar günümüz bilişim hukuku uygulamaları tarafından reddedilmektedir. Ulus devlet egemenlik teorisi, ulusal sınırlar dışında üretilmiş olsa dahi bir faaliyetin ülkeye ve topluma zararlı etkiler doğurması halinde, ilgili devletin bu faaliyete karşı egemenlik yetkisini kullanarak kendi iç hukukunu uygulayabileceğini kabul etmektedir. Başka bir deyişle, dijital egemenlik kavramı çerçevesinde, yabancı sermayeli yayın platformları da tıpkı yerel şirketler gibi hizmet sundukları ülkenin hukuki kurallarına uymak zorundadır. Yabancı yayıncıların kendi kurallarını dayatması demokratik bir hukuk devletinin egemenlik anlayışıyla bağdaşamaz. Kamu düzenini tehdit eden içeriklerin varlığında, mülkilik ilkesi ve etki ilkesi gereğince devletler hukuki yaptırımlar uygulayarak vatandaşlarını koruma refleksini göstermektedir.

Kamusal Benzeri Alan Olarak İnternet

İnternet ortamı, farklı fikirlerin paylaşıldığı, çok sesliliğin hakim olduğu ve kamuyu ilgilendiren meselelerin tartışıldığı bir mecra olması nedeniyle geniş çaplı bir kamusal alan hüviyetine bürünmüştür. Her ne kadar kullanıcıların sisteme giriş yapmak için belirli abonelik şartlarını veya hizmet sözleşmelerini kabul etmeleri bu mecrayı ilk bakışta özel bir alan gibi gösterse de bilişim hukuku doktrini bu yaklaşımı yeterli bulmamaktadır. Çok sayıda farklı kültürün ve hukuk sisteminin etkileşimde olduğu, kamu yararını doğrudan ilgilendiren sonuçların doğduğu bu mecralar hukuken kamusal benzeri alan olarak nitelendirilmektedir. Nitekim uluslararası mevzuatlar da dijital yayın hizmetlerini televizyon benzeri bir görsel-işitsel kamu politikası sorunu olarak ele alarak, toplumu ve özellikle çocukları zararlı içeriklerden korumak için sıkı bir hukuk sistemi öngörmektedir.

Temel Haklar ve Özgürlüklerin Sınırlandırılması

Dijital yayıncılığın düzenlenmesi söz konusu olduğunda akla ilk gelen konulardan biri, ifade hürriyeti ve sanat özgürlüğünün ihlal edilip edilmeyeceğidir. İnternetin evrensel yapısı ve sunduğu özgürlük alanı, hiçbir hukuk sisteminde mutlak ve sınırsız bir hak olarak kabul görmez. Anayasamızda ve uluslararası sözleşmelerde de açıkça belirtildiği üzere, ifade özgürlüğü milli güvenlik, suç işlenmesinin önlenmesi, genel ahlakın ve kamu düzeninin korunması gibi üstün nitelikli kamu yararı nedenleriyle sınırlandırılabilmektedir. Bu bağlamda, idarenin dijital platformlarda yer alan hukuka aykırı içeriklere müdahale etmesi, bir sansür uygulaması değil, demokratik toplum düzeninin sağlanması amacıyla gerçekleştirilen yasal bir tedbirdir. Elbette bu müdahalelerin anayasal ölçülülük ilkesine, orantılılık ve gereklilik kriterlerine sıkı sıkıya bağlı olması şarttır.

Kamu Düzenini Tehdit Eden Unsurlar ve Koruma İhtiyacı

Dijital yayıncılıkta devlet organlarını harekete geçiren en temel unsurlar arasında nefret söylemi, çocuk istismarı, terör propagandası ve müstehcenlik gibi suç teşkil eden veya topluma zarar veren içerikler bulunmaktadır. Bu tür içeriklerle mücadele için hukuki çerçevenin net bir biçimde çizilmesi, toplumun hassas gruplarının dijital dünyanın olumsuzluklarından korunması anlamına gelir. Hukuka aykırı içeriklerle mücadelede kamu düzenini korumak adına atılması gereken başlıca hukuki ve idari adımlar şu şekilde sıralanabilir:

• Gençlerin ve küçüklerin zihinsel, ruhsal ve bedensel gelişimlerine zarar verebilecek dijital içeriklerin sınırlandırılması.
• İçeriklerin yayınlanmasından ziyade, ebeveyn kontrol mekanizmalarının algoritmalarla desteklenerek zorunlu tutulması.
• Kamuoyunda infial yaratacak ayrımcılık içeren yayınlara karşı ulus ötesi hukuk kurallarının işletilmesi.
• Hukuka aykırı eylemlere ilişkin yargı yollarının dijital platformlar için de etkin, ölçülü ve adil bir şekilde çalıştırılması.