Makale

Günümüzde teknolojinin hızlı gelişimi ve internet tabanlı uygulamaların yaygınlaşması, ticari faaliyetlerin yönünü geleneksel pazarlardan dijital ortamlara kaydırmıştır. Elektronik ticaret sahasındaki bu muazzam büyüme, işletmelere küresel çapta geniş müşteri kitlelerine ulaşma fırsatı sunarken, piyasalardaki rekabet koşullarını da derinden etkilemiştir. Bu yeni ve oldukça dinamik ekosistemde teşebbüsler arası rekabetin kızışması, haksız rekabet teşkil eden uygulamaların ve rekabeti sınırlayıcı ihlallerin dijital piyasaya özgü yepyeni görünümlerle ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Özellikle çevrimiçi pazaryerlerinin doğası gereği sahip olduğu şebeke etkileri ve asimetrik bilgi akışı, güçlü platformların piyasa hakimiyetini kötüye kullanmalarını çok daha kolaylaştıran etkenler arasında yer almaktadır. Rekabet hukukunun temel amacı, piyasalardaki etkin rekabet ortamını her daim koruyarak tüketici refahını en üst düzeye çıkarmaktır. Ancak dijital platformların sahip olduğu karmaşık yapı, geleneksel ticarete yönelik ihlal modellerinden sıyrılarak daha örtülü ve doğrudan teknolojik altyapıya dayanan çeşitli haksız ticari eylemleri beraberinde getirmektedir. Nitekim Rekabetin Korunması Hakkında Kanun hükümleri ışığında dijital piyasalardaki bu kısıtlayıcı veya dışlayıcı uygulamaların dikkatle analiz edilmesi ve yaptırıma tabi tutulması gerekmektedir.

Dijital Platformlarda Haksız Rekabetin Hukuki Çerçevesi

Hukukumuzda haksız rekabet, genel hatlarıyla rakipler veya tedarikçiler ile müşteriler arasındaki ticari ilişkileri derinden etkileyen her türlü aldatıcı veya dürüstlük kuralına aykırı davranışlar şeklinde tanımlanmaktadır. İlgili Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca, dürüst ve bozulmamış bir rekabet ortamının tesisi hedeflenirken, dijital piyasaların kendine has özellikleri bu meşru amacın gerçekleştirilmesini kimi zaman zorlaştırmaktadır. Geleneksel ticaret hayatında sıkça karşılaşılan aldatıcı reklamlar veya rakipleri kötüleme gibi eylemler internet ortamında da geçerliliğini korumaktadır. Ancak dijitalleşme süreci ile birlikte istenmeyen e-posta gönderimleri, haksız backlink veya yönlendirici kod kullanımları gibi yeni haksız rekabet türleri de ortaya çıkmıştır. Bahsi geçen bu eylemler, teşebbüslerin teknolojik imkanları dürüstlük kuralına aykırı bir biçimde kendi lehlerine kullanarak rakip işletmelerin piyasadaki görünürlüğünü zedelemesine yol açmaktadır. Bilişim teknolojilerinin sunduğu bu imkanlardan yoksun olan küçük işletmeler veya savunmasız tüketiciler, bu tür teknoloji tabanlı haksız ticari uygulamalar karşısında çoğu zaman mağdur olabilmektedir.

Elektronik Ticarette Hakim Durumun Kötüye Kullanılması

Mevzuatımız olan Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında, bir veya birden fazla teşebbüsün bulundukları piyasadaki hakim durumlarını tek başlarına veya diğer işletmelerle yapacakları anlaşmalar neticesinde kötüye kullanmaları kesin surette yasaklanmıştır. Dijital piyasalarda bir teşebbüsün pazar gücü değerlendirilirken salt ciro verilerinden ziyade, pazarın çok taraflı yapısının bir sonucu olan şebeke etkileri dikkate alınmaktadır. Platformların çok taraflı doğası gereği, bir platforma katılan kullanıcı sayısının artması, o platformun ekonomik değerini ve rekabet gücünü eksponansiyel olarak artırmaktadır. Hakim durumda bulunan elektronik pazaryerleri; piyasadaki rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırma, pazara yeni girişleri zorlaştırma veya mevcut işletmeleri dışlama gibi çeşitli dışlayıcı eylemlerde bulunabilmektedir. Algoritmalar aracılığıyla gerçekleştirilen fiyatlandırma taktikleri, yapay zeka güdümlü asimetrik ücret politikaları veya uygulanan pazar kapama stratejileri, e-ticaret sahasında rekabetçi süreci derinden yaralamaktadır. Sahip olunan hakim durumun sömürücü şekilde kötüye kullanılması, sadece rakipleri zedelemekle kalmayıp nihai tahlilde yenilikçiliği ve tüketici faydasını da kısıtlamaktadır.

Sık Karşılaşılan Rekabete Aykırı Uygulama Türleri

Dijital piyasalarda faaliyet gösteren güçlü teşebbüslerin doğrudan rekabeti kısıtlayıcı anlaşmalar, piyasayı daraltan uyumlu eylemler veya hakim durumu kötüye kullanma niteliğindeki eylemleri çeşitli şekillerde karşımıza çıkabilmektedir. Elektronik platformların ellerindeki mevcut pazar gücünü hukuka aykırı şekilde kullanarak uyguladıkları başlıca ihlal modelleri şunlardır:

• Yıkıcı Fiyat Uygulaması: Hakim teşebbüsün, rakiplerini pazar dışına itmek amacıyla ürün veya hizmetleri geçici süreliğine maliyetinin altında satmasıdır. Rakipler tasfiye edildikten sonra zararın fahiş fiyatlarla telafisi hedeflenir.
• Aşırı Fiyat Uygulaması: Etkin ve adil rekabetin tam anlamıyla kurulamadığı pazarlarda, teşebbüsün makul olmayan yüksek fiyatlar belirleyerek doğrudan kullanıcıları sömürmesidir. Yüksek aidat veya komisyonlar bu grupta incelenebilir.
• En Çok Kayrılan Müşteri Koşulu: E-ticaret platformunun, üye işyerlerine platformdaki mevcut fiyatlardan daha düşük bir fiyatı kendi web sitelerinde dahi sunmalarını yasaklayan kısıtlayıcı sözleşme hükmüdür.
• Sözleşme Yapmayı Reddetme: Hakim platformun, alt pazarlarda ticaret yapabilmek için vazgeçilmez nitelikteki hizmetini nesnel ve haklı bir hukuki gerekçe olmaksızın belirli rakiplere sunmaktan kaçınmasıdır.