Çocuk Veri İhlallerinde Yargı Yolları ve Tazminat

Dijitalleşmenin hız kazanmasıyla birlikte çocukların kişisel verilerinin korunması, hukuki bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır. Bir çocuğun kişisel verilerinin yetkisiz kişilerce ele geçirilmesi, hukuka aykırı olarak işlenmesi veya üçüncü kişilerle paylaşılması durumunda, veri sorumlusunun hukuki, idari ve cezai sorumluluğu doğmaktadır. İhlalden etkilenen çocukların haklarını korumak amacıyla, yasal temsilciler tarafından işletilebilecek etkili başvuru yolları mevzuatımızda açıkça düzenlenmiştir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca, ihlali gerçekleştiren tarafın niteliğine göre adli veya idari yargı yollarına başvurulması mümkündür. Ayrıca, hukuka aykırı veri işleme faaliyetinin Türk Ceza Kanunu anlamında suç teşkil ettiği durumlarda cezai yaptırımların uygulanması da talep edilebilir. Bu kapsamda, çocuk veri ihlallerinde hukuki süreçlerin doğru ve etkin bir şekilde yönetilmesi, çocuğun üstün yararının korunması bakımından kritik bir öneme sahiptir.

İdari ve Cezai Başvuru Yolları

Çocukların kişisel verilerinin hukuka aykırı şekilde işlenmesi durumunda öncelikle Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyet mekanizması işletilebilir. Veri sorumlusunun Kanun'da öngörülen veri güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde, Kurul tarafından idari para cezası yaptırımı uygulanmaktadır. Yakın tarihte yapılan yasal reform ile Kurul kararlarına karşı idare mahkemelerinde dava açılması yolu da getirilmiştir. İdari süreçlerin yanı sıra, ihlalin boyutuna göre ceza hukuku da devreye girer. Türk Ceza Kanunu'nun 135, 136 ve 138. maddelerinde düzenlenen verileri hukuka aykırı olarak verme, yayma veya ele geçirme suçları kapsamında, failler hakkında savcılıklara suç duyurusunda bulunulabilir. Üstelik bu suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete tabi olmadığından, savcılıklar resen harekete geçebilmektedir. İhlali gerçekleştiren kamu görevlisi veya belli bir meslek mensubu ise suçun nitelikli hali uygulanarak verilecek cezalar artırılmaktadır.

Hukuka Aykırı Veri İşleme Nedeniyle Tazminat Davaları

Kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi nedeniyle çocukların ve ailelerinin zarara uğraması oldukça muhtemel bir sonuçtur. KVKK'nın 14. maddesinde, kişilik hakları ihlal edilenlerin genel hükümlere göre tazminat hakkı olduğu açıkça ifade edilmiştir. Türk Medeni Kanunu'nun 24 ve 25. maddeleri ile Borçlar Kanunu hükümleri uyarınca, ihlal nedeniyle yaşanan üzüntü ve psikolojik tahribat için manevi tazminat davası, tedavi gibi nedenlerle yapılan harcamalar için ise maddi tazminat davası açılabilmektedir. Ayrıca, hukuka aykırı saldırı neticesinde elde edilen kazancın vekâletsiz iş görme hükümlerine göre iadesi de talep edilebilir. Bu davalarda asıl olan, çocuğun kişilik haklarına yapılan haksız saldırının durdurulması ve uğranılan her türlü zararın eksiksiz şekilde giderilmesidir. Ebeveynler, ayırt etme gücü olmayan küçükler adına yasal temsilci sıfatıyla bu yolları işleterek çocuğun menfaatlerini korumakla görevlidirler.

Veri Sorumlusunun Niteliğine Göre Görevli Mahkemeler

Çocukların kişisel verilerinin ihlalinden doğan uyuşmazlıklarda hangi yargı yoluna başvurulacağı, veri sorumlusunun kamu kurumu veya özel hukuk kişisi olmasına göre değişiklik göstermektedir. Bu bağlamda, uyuşmazlığın çözümünde görevli mahkemelerin ve izlenecek yolların belirlenmesi son derece önemlidir:

• İdari Yargı (İdare Mahkemeleri): Veri işleyen sıfatına bir kamu kurum veya kuruluşu sahipse, idarenin hizmet kusuru kapsamında tam yargı davası açılmalıdır. İdari Yargılama Usulü Kanunu gereği öncelikle idareye başvuru şartı yerine getirilmelidir.
• Adli Yargı (Asliye Hukuk Mahkemeleri): Veri sorumlusunun bir özel hukuk tüzel kişisi veya gerçek kişi olduğu ihlallerde, genel görevli mahkeme olan asliye hukuk mahkemelerinde dava açılır.
• Özel Görevli Mahkemeler: Somut olayın tüketici işlemi niteliğinde olması halinde Tüketici Mahkemesi, ticari nitelik taşıması durumunda ise Asliye Ticaret Mahkemesi görevli olabilmektedir.