Cinsiyet Temelli Bezdiri ve Etkileri

Çalışma hayatında kadınların karşılaştığı en temel sorunlardan biri, Türk Dil Kurumu tarafından da bir kişiyi hedef gösterip çalışmasını sistemli bir şekilde engelleyerek onu yıldırma ve dışlama eylemi olarak tanımlanan bezdiri (mobbing) eylemidir. Cinsiyet temelli bezdiri, sadece bireysel bir uyuşmazlık değil, aynı zamanda anayasal bir hak olan çalışma hakkının ve kişi dokunulmazlığının açık bir ihlalidir. Ataerkil toplumsal cinsiyet rollerinin işgücü piyasasına yansıması sonucunda kadınlar, fiziksel görünümleri, medeni durumları veya yalnızca kadın olmaları sebebiyle sistematik psikolojik tacize maruz kalabilmektedir. Bir mobbing hukuku avukatı olarak değerlendirdiğimizde, bu durumun mağdurlar üzerinde yarattığı yıkıcı psikolojik etkiler, iş hukukunun temel prensipleri olan işçiyi koruma ve eşit davranma borcu çerçevesinde ele alınmalıdır. Kadınların iş dünyasında var olma ve yükselme çabaları, bu tür yıldırma politikaları ile sekteye uğratılmakta, dolayısıyla kadın istihdamı ciddi zararlar görmektedir.

Cinsiyet Temelli Bezdirinin Temel Dinamikleri

İşyerinde cinsiyet temelli psikolojik taciz, genellikle kadının toplumdaki dezavantajlı konumundan beslenen ve işyerindeki hiyerarşik veya yatay ilişkilerde ortaya çıkan bir baskı aracıdır. Bazen işyerinde çalışmakta olan tek kadın olmak bile tek başına bir bezdiri sebebi olabilmektedir. Failin eylemleri, kadının başarısını gölgeleme, onu izole etme ve işyerinden uzaklaştırma kastı taşır. Sadece erkek yöneticiler veya çalışma arkadaşları tarafından değil, bazen de Kraliçe Arı Sendromu olarak bilinen durum neticesinde, kadın yöneticilerin hemcinslerine yönelik uyguladıkları engelleyici tavırlarla da ortaya çıkabilmektedir. Hukuki açıdan, işverenin gözetim yükümlülüğü altında olan bu eylemler, işçinin manevi bütünlüğüne yapılmış ağır bir saldırı niteliği taşır. Çalışanların maruz kaldığı bu dışlayıcı muameleler, iş barışını kökünden sarsarken ayrımcılık yasağının da açık bir ihlalini oluşturmaktadır.

Kadın Çalışanlar Üzerindeki Psikolojik ve Mesleki Etkileri

Sistematik psikolojik tacize uğrayan kadın çalışanlar, derin bir psikolojik yıpranma süreci içine girerler. Bu süreç, bireyin özgüveninin sarsılmasına ve öğrenilmiş çaresizlik sendromuna sürüklenmesine yol açabilmektedir. Şiddet ve taciz korkusu, mağdur kadınların çalışma şevkini kırarken, kariyer hedeflerinden vazgeçerek daha düşük vasıflı ve düşük ücretli işlere yönelmelerine sebep olmaktadır. Hukuk uygulamasında sıklıkla karşılaştığımız üzere, failin sürekli tacizleri sonucunda kadınlar istifa etmeye ve işten ayrılmak zorunda bırakılmaktadır. Bu durum, işverenler nezdinde kadının işe bağlılığının düşük olduğu yönünde haksız ve hatalı bir önyargının yerleşmesine yol açar. Ayrıca cinsiyetçi engeller, kadınların üst yönetim kadrolarına yükselmesini de baskılamakta ve karar alma mercilerine ulaşmalarını engelleyen aşılmaz bir sınır olan cam tavan sendromu olgusunu doğurmaktadır.

Psikolojik Tacizin İşletmelere ve Ekonomiye Yansımaları

İşyerlerinde cinsiyet odaklı gerçekleştirilen yıldırma politikaları, hukuki bir uyuşmazlık olmanın yanı sıra işletmeler nezdinde çok boyutlu zararlara sebebiyet verir. Uzman bir hukukçu gözüyle değerlendirildiğinde, bu eylemlerin yol açtığı ekonomik ve kurumsal kayıplar şu şekilde özetlenebilir:

• Failin, mesaisini iş üretmek yerine taciz eylemlerine ayırması ve mağdurun yaşadığı psikolojik baskı nedeniyle işine odaklanamaması sonucu oluşan verimlilik düşüşü.
• Baskıcı ortamı gözlemleyen diğer çalışanların da benzer bir duruma düşme korkusuyla performans kaybı yaşaması.
• İstifaya zorlanan kadın personelin kaybıyla birlikte, söz konusu çalışan için yapılmış olan eğitim yatırımlarının israf edilmesi.
• Kadınların hak ettikleri pozisyonlara ulaşamaması sonucunda nitelikli işgücü potansiyelinin kullanılamaması.

Bu yansımalar, sadece tazminat yükümlülükleri doğuran birer haksız fiil sonucu değil, aynı zamanda işverenlerin eşit davranma ve işçiyi gözetme borcunu ihlal etmelerinin işletme ekonomisine kestiği ağır bir faturadır.