Bilişim Hukukunda Uluslararası Sözleşmeler ve Yeni Tasarılar

Teknolojinin sınır tanımayan doğası, bilişim suçları ile mücadelede ulusal sınırları aşan hukuki düzenlemeleri zorunlu kılmaktadır. Geleneksel hukuk kurallarının dijital dünyada yetersiz kalması, hem uluslararası alanda hem de iç hukukumuzda yeni adımlar atılmasını gerektirmiştir. Bu ihtiyacın en önemli yansıması, uluslararası arenada Avrupa Konseyi Siber Suç Sözleşmesi (Budapeşte Sözleşmesi), ulusal boyutta ise kapsamlı değişiklikler öngören Yeni Bilişim Yasa Tasarısı olmuştur. Bilişim sistemlerine yönelik saldırıların ve içerik bağlantılı suçların hızla artması, özellikle çocuk pornografisi gibi hassas konulardaki yasal boşluklar, mevcut Türk Ceza Kanunu hükümlerinin ötesine geçen özel yasama çalışmalarını hızlandırmıştır. Bir bilişim hukuku avukatı perspektifiyle değerlendirildiğinde, dijital ortamın kendine has oyuncuları olan içerik, yer ve erişim sağlayıcıların hukuki sorumluluklarının uluslararası standartlara uygun bir şablonla belirlenmesi, etkin bir soruşturma ve kovuşturma süreci için kritik öneme sahiptir.

Avrupa Konseyi Siber Suç Sözleşmesi

Avrupa Konseyi tarafından hazırlanan ve 23 Kasım 2001 tarihinde Budapeşte'de imzaya açılan Siber Suç Sözleşmesi, uluslararası alanda siber suçlarla ilgili temel hukuki metinlerden biridir. Bu sözleşmenin temel amacı, taraf ülkelerin bilişim alanındaki düzenlemelerinin eksikliklerden arındırılarak tek bir çatı altında birleştirilmesi ve iç hukukların bu yapıya uyumlu hale getirilmesidir. Taraf devletlere sistem engellemeleri, veriye müdahale, kanunsuz erişim ve kanunsuz araya girme gibi eylemleri kendi ulusal kanunlarında suç olarak düzenleme yükümlülüğü getirmektedir. Ancak sözleşme, ifade özgürlüğünü kısıtlaması, insancıl ceza normlarına aykırı olması ve usule dair hükümlerinin amacını aşması gibi nedenlerle çeşitli sivil toplum kuruluşlarından ciddi eleştiriler almıştır. Ülkemizde ise 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'ndaki bilişim suçları büyük ölçüde bu sözleşmeye uyumlu hazırlanmış olsa da, sözleşmenin getirdiği bazı detaylı usul hükümleri ve yaş sınırlamaları iç hukukumuzda tartışma konusu olmaya devam etmektedir.

Çocuk Pornografisi ve Ek Protokoller

Sözleşmenin en hassas ve üzerinde durulan düzenlemelerinden biri, uluslararası boyutta organize bir suç halini alan çocuk pornografisi ile mücadeledir. Sözleşmenin 9. maddesi gereğince taraf devletler; çocuk pornografisi üretmek, sunmak, erişim sağlamak, dağıtmak veya bulundurmak eylemlerini kasten işlenmesi halinde suç ihdası için gerekli yasama işlemlerini yapmakla yükümlü kılınmıştır. Burada korunması hedeflenen temel değer, fiziksel ve ruhsal gelişimini tamamlamamış olan çocuğun cinsel istismara karşı güvence altına alınmasıdır. Ayrıca sözleşmeye, 2003 yılında bilgisayar sistemleri aracılığıyla gerçekleştirilen ırkçılık ve yabancı düşmanlığı eylemlerini kapsama alan bir ek protokol daha ilave edilmiştir. Tüm bu uluslararası standartlar, sınır aşan nitelikteki bu suçların tespiti ve faillerin cezalandırılmasında uluslararası adli yardımlaşmayı ve ortak bir hukuki mücadele zemini oluşturmayı zorunlu hale getirmektedir.

Yeni Bilişim Yasa Tasarısı ve Getirilen Yenilikler

Türkiye'de mevcut ceza mevzuatının teknolojik hıza tam anlamıyla yetişememesi ve özellikle Türk Ceza Kanunu'ndaki düzenlemelerin sınırlı kalması, bağımsız bir Yeni Bilişim Yasa Tasarısı hazırlanmasını gündeme getirmiştir. Toplam 34 maddeden ve yedi bölümden oluşan bu tasarı, bilişim alanında karşılaşılan hukuki boşlukları doldurmayı ve sanal dünyanın aktörlerini yasal bir zemine oturtmayı hedeflemektedir. Tasarı, bilişim araçlarına yönelik saldırıları, içerik bağlantılı suçları ve internet vasıtasıyla işlenen klasik suçları kapsamlı bir biçimde tasnif etmektedir. Suçluların internet üzerinden bıraktıkları izlerin çok kısa sürede yok olabilmesi gerçeği karşısında, faillerin hızlıca tespit edilebilmesi için özel soruşturma ve kovuşturma yöntemleri teker teker taslağa eklenmiştir.

İnternet Aktörlerinin Sorumlulukları ve Ağ Hizmetleri

Tasarıda yer alan ve hukuki uygulamalar açısından en yenilikçi adımlardan biri, bilişim ortamının teknik terimlerinin hukuki tanımlarına kavuşturulması ve bu ortamdaki oyuncuların hukuki statülerinin belirlenmesidir. İnternet aktörlerinin sorumluluk rejimini netleştirmek amacıyla tasarıda öngörülen düzenlemeler aşağıdaki şekilde kategorize edilmiştir:

• İçerik Sağlayıcılar: İnternet yayınının içeriğini, dizaynını ve sunumunu hazırlayan asıl fail konumundaki süjelerdir ve hukuka aykırı içeriklerden doğrudan hukuki ve cezai sorumluluk taşırlar.
• Yer Sağlayıcılar: Başkalarına ait bilgi ve verilerin barındırıldığı sistemleri sunan, içeriği doğrudan denetleme yükümlülüğü olmasa da yasadışı içerik bildirildiğinde erişimi engellemekle yükümlü olan aktörlerdir.
• Erişim ve İletişim Sağlayıcılar: Kullanıcıların internet ortamına bağlanmasını ve veri akışını sağlayan aracı kurumlar olup, belirli durumlarda trafik bilgilerini saklama ve adli makamlara sunma mecburiyetindedirler.

Bu aktörlerin yükümlülüklerinin yasayla açıkça çizilmesi, uygulamada karşılaştığımız muhatap bulamama ve delillerin karartılması problemlerinin önüne geçmek adına büyük bir hukuki kazanımdır.