Makale

Hayvan hakları ve hayvanların hukuki olarak korunması her ne kadar modern hukukun bir ürünü gibi görünse de, hukukun tarihsel gelişimine bakıldığında Babil, Hitit ve Roma gibi kadim medeniyetlerin de bu konuya kayıtsız kalmadığı görülmektedir. İlk Çağ toplumlarında tarım, askeriye, taşımacılık ve dini ritüellerin omurgasını oluşturan hayvanlar, ceza hukukunun özel bir koruma alanına dâhil edilmiştir. Bu dönemdeki ceza normları modern anlamda bir "hayvan hakkı" inşasından ziyade, toplumun ekonomik ve ahlaki temellerini muhafaza etme güdüsüyle şekillenmiştir. Ancak yine de hayvanlara karşı işlenen hırsızlık, kasten yaralama, öldürme ve cinsel dokunulmazlığa yönelik eylemler, hukuk sistemlerinin en ağır yaptırımları ile karşılanmıştır. Bir hayvan hukuku avukatı perspektifiyle bu kadim kanunnameler incelendiğinde, dönemin yasa koyucularının hayvanlara yönelik haksız fiilleri sıradan bir eşyaya zarar vermenin ötesinde, kamusal düzeni sarsan nitelikli suçlar olarak ele aldıkları anlaşılmaktadır. Babil’in kısas mantığı, Hititlerin tazminat kültürü ve Roma’nın sistematik ceza davaları, eylemlerin ağırlığına göre farklı hukuki çözümler üretmiştir.

Babil Hukukunda Hayvanlara Karşı Işlenen Suçlar

Hammurabi Kanunları çerçevesinde Babil hukuku, hayvanlara karşı işlenen suçlarda oldukça katı ve caydırıcı bir yapı sergilemiştir. Tarım toplumunun can damarı olan hayvanların hırsızlığı, kamusal bir felaket olarak değerlendirilmiş ve hayvan çalan kişilere tür ve değere göre çok ağır cezalar tatbik edilmiştir. Hayvanlara kasten zarar verme suçlarında ise hukukun o dönemki karakteristik özelliği olan kısas (talion) ilkesinin izleri görülür. Kiralanan veya bir başkasına ait olan bir hayvana eziyet edilmesi, gözünün kör edilmesi, boynuzunun kırılması veya kuyruğunun kesilmesi gibi durumlarda, failin eyleminin ağırlığına orantılı bedeller ödemesi emredilmiştir. Hayvanı aşırı çalıştırarak veya döverek ölümüne yol açan kişi ise mutlak surette aynı nitelikte yeni bir hayvanı mağdura teslim etmek zorundaydı.

Hitit Ceza Normlarında Hayvanların Korunması

Hitit İmparatorluğu, dönemin şartlarına göre daha ılımlı ve tazminat odaklı bir ceza sistemi benimsemiş olsa da hayvan hırsızlığı suçları kanunnamelerde çok geniş bir yer tutmuştur. Hitit hukuku, çalınan hayvanın cinsiyetine ve ekonomik işlevine göre detaylı bir hırsızlık sınıflandırması yapmış ve cezaları bu gruplara göre belirlemiştir. Kanun maddelerinde hayvanların önem derecesine göre yapılan gruplandırma şu şekildedir:

• Sığır, at, koyun, keçi, katır ve eşek (En değerli grup)
• Domuz (İkinci derece değerli grup)
• Köpek (Üçüncü derece değerli grup)
• Bal arıları (Dördüncü derece değerli grup) Kanunlarda, hırsızlık eylemine karşı hayvanın kıymetinin on beş katına kadar ödeme yapılması emredilmiştir. Bir koç çalındığında sadece koç verilmez; belirli sayılarda anaç koyun ve farklı yaşlarda hayvanlar da teslim edilerek suçlunun fiili ağır bir yaptırımla cezalandırılırdı.

Hititlerde Hayvanlara Verilen Zararlar Ve Cinsel Suçlar

Hayvanlara eziyet edilmesi, sakatlanması veya öldürülmesi, Hitit hukukunda bedel ödetme yoluyla cezalandırılmıştır. Gebe bir ineğe veya kısrağa vurularak yavrusunu düşürmesine sebep olan fail, gümüş tazminatı ödemekle yükümlü kılınmıştır. Aynı şekilde bekçi veya çoban köpeklerinin öldürülmesi dahi ciddi para cezalarına tabi tutulmuştur. Hukuki açıdan en dikkat çekici düzenlemelerden biri ise hayvanlara karşı işlenen cinsel suçlardır. Hitit kanunları, domuz veya köpek gibi hayvanlarla cinsel ilişkiye girmeyi kralın bizzat yargıladığı ve failin ölümle cezalandırıldığı ağır bir suç olarak kabul etmiştir. At veya katır gibi hayvanlara yönelik cinsel saldırılarda ise ölüm cezası verilmese dahi, failin din adamı olması yasaklanmış ve toplumdan soyutlanarak kralın huzuruna çıkması engellenmiştir.

Roma Ceza Hukukunda Hayvanlara Yönelik İhlaller

Modern ceza hukukunun yapıtaşlarından sayılan Roma hukuku, hayvanlara karşı işlenen hırsızlık ve zarar verme eylemlerini spesifik dava türleri ile güvence altına almıştır. hayvan hırsızlığı "furtum" suçu kapsamında değerlendirilmiş olup, özellikle suçüstü yakalanma (furtum manifestum) durumlarında ispat yükü ve tatbik edilen para ya da kölelik cezaları çok daha kati kurallara bağlanmıştır. Digesta metinlerinde ve Çiftçi Yasası'nda, bir başkasına ait hayvanı çalan veya kasten öldüren kişinin eylemi "iniuria" (haksız fiil) kabul edilerek yaptırıma uğramıştır. Vahşi hayvanların değil, özellikle tarımda kullanılan dört ayaklı hayvanların veya kölelerin sebep olduğu zararlar titizlikle incelenmiştir. Eğer bir köle, gece vakti başkasına ait bir hayvanı çalar veya keserse, kölenin asılması gibi oldukça sert infaz yöntemleri uygulanabilmiştir.

Hayvanların Cinsel Dokunulmazlığı Ve Roma'nın Tutumu

Babil ve Hitit medeniyetleriyle kıyaslandığında Roma hukuku, doğanın düzenine aykırı fiillere karşı da ciddi yaptırımlar geliştirmiştir. Hayvanlara karşı cinsel suçlar, hukuki terminolojide "bestialitas" veya "pecatum contra naturam" (doğaya karşı işlenen suç) olarak formüle edilmiştir. Roma toplumunda büyük bir tabu olan bu fiil, sadece bir eşyaya zarar verme olarak değil, insanın doğasına ve toplumsal ahlak normlarına doğrudan bir saldırı olarak yorumlanmıştır. Suçun niteliğine ve kamu vicdanında yarattığı etkiye bağlı olarak failler hapis, ağır para cezaları ve hatta kimi durumlarda ölüm cezasıyla yargılanmıştır. Antik Roma’da bu denli sert yaptırımların varlığı, yasa koyucunun hayvanlara karşı işlenen cinsel suçları salt ekonomik bir değer kaybı değil, doğrudan doğruya kamu düzenini tehdit eden ağır bir ihlal olarak gördüğünü kanıtlar niteliktedir.