Kusursuz Sorumluluk

Kendi kendine öğrenebilen ve öngörülemeyen kararlar alabilen yeni nesil yapay zeka sistemlerinin neden olduğu zararlarda üreticilerin sorumluluğu, klasik kusur prensiplerinin ötesinde özel bir katı sorumluluk rejimine tabi olma potansiyeli taşımaktadır. Derin öğrenme kabiliyetine sahip bu sistemler başlangıçta hata barındırmasa bile, sonradan topladığı verilerle kendisini geliştirerek beklenmedik davranışlar sergileyebilmektedir.

Sosyal medya platformlarının, kullanıcılar tarafından sistemlerine yüklenen içerikleri yayınlanmadan önce denetleme veya hukuka aykırı bir eylem olup olmadığını araştırma yönünde yasal bir genel yükümlülükleri bulunmamaktadır. Mevzuatımızda yer sağlayıcı konumunda olan bu şirketlerin milyarlarca içeriği tek tek filtrelemesinin teknik olarak mümkün olmadığı kabul edildiğinden, doğrudan ön denetim yapmadıkları gerekçesiyle sorumlu tutulmaları kural olarak pek olanaklı değildir.

Kiraladığınız veya ödünç aldığınız hayvana kullanım sırasında verdiğiniz fiziksel zararlardan dolayı, hayvanın sahibine sağlam ve yeni bir hayvan temin etme yükümlülüğünüz bulunmaktadır. Hitit hukukundaki düzenlemelere göre, kiralık bir sığırın veya atın boynuzunun kırılması, ayağının sakatlanması veya kör edilmesi gibi durumlarda, hayvanı kullanan kişinin kusursuz sorumluluk benzeri bir yükümlülükle sağlam bir hayvanı sahibine teslim etmesi şart koşulmaktadır.

Hayvanınızın iradesi dışında zarar vermiş olması sizi sorumluluktan kurtarmamakla birlikte, mağdurun zararını karşılamanız veya hayvanı mağdura teslim etmeniz gerekmektedir. Roma Hukukunda On İki Levha Kanunlarına dayanan actio de pauperie davası uyarınca, evcil hayvanların kendi doğaları gereği hukuka aykırı eylemi bilemeyecekleri kabul edilse de, hayvan sahipleri doğan zarardan doğrudan sorumlu tutulmaktadır.

Otonom özelliklere sahip robotunuzun üçüncü kişilere vereceği zararlarda, mevcut kanunlarımıza göre sizin sorumluluğunuza gidilmesi hukuki incelemeye esas oluşturabilecek kuvvetli bir ihtimaldir. Hukukumuzda hayvanların verdiği zararlardan dolayı hayvan sahibinin sorumlu tutulması kuralı bir tür kusursuz sorumluluk halidir ve bu kuralın otonom sistemler için de kıyasen uygulanıp uygulanamayacağı hukukçular tarafından ciddi şekilde tartışılmaktadır.

Hukuk sistemimizde genel kabul gören "kimse kendi kusurundan yararlanamaz" ilkesi gereğince, meydana gelen trafik iş kazasında aracın fiili işleteni olan sürücünün kazanın oluşumunda tam kusurlu olması halinde, zorunlu mali sorumluluk sigortasından kendi bedensel zararları için tazminat talep etmesi hukuken mümkün görülmemektedir. Yani, aracı kullanan kişi olarak kazaya tamamen sizin kusurlu davranışınız sebebiyet vermişse, sigorta şirketi zararınızı karşılamaktan imtina edebilir.

Karayolları Trafik Kanunu sistematiğinde motorlu araç işleten sıfatına sahip işverenler, aracı karayolunda trafiğe çıkarmanın getirdiği yüksek riskler sebebiyle tehlike sorumluluğu adı verilen oldukça ağır bir kusursuz sorumluluk rejimine tabi tutulmuşlardır. Gerçekleşen kazada kamyonetin freninin patlaması, rotunun çıkması veya lastiğinin aniden gümlemesi gibi teknik arızalar, hukuk sistemimizde sorumluluktan kurtarıcı bir mücbir sebep niteliğinde değerlendirilmemekte, tam aksine aracın kendi doğasından kaynaklanan bir işletme tehlikesi olarak kabul edilmektedir.

Koruma altındaki yaban hayvanlarının saldırısı sonucu uğradığınız zararların idare tarafından karşılanması talep edilebilir bir durumdur. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yaban hayatını koruma amacıyla alınan kararlar kamu yararı taşısa da bu koruma tedbirleri neticesinde bireylerin uğradığı özel ve ağır zararların yalnızca o kişilerin üzerinde bırakılması hukuka uygun düşmez.

Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin mevcut yapısında yalnızca gerçek kişilerin yargılanabilmesi nedeniyle, şirketlerin doğrudan uluslararası ceza alması şu anki statü kapsamında doğrudan mümkün görünmemektedir. Ancak, hukuki bir incelemeye esas oluşturabilecek bu tür büyük çaplı doğa katliamlarında, şirketin yöneticileri veya eylemi gerçekleştiren çalışanları gibi gerçek kişilerin bireysel cezai sorumluluğu gündeme gelebilir.

Yapay zekanın kendi başına bağımsız bir hukuki kişiliği veya bilinci olmasa dahi, bu otonom cihazın hatalı kararı veya eylemi yüzünden uğradığınız fiziksel yahut maddi zararların bedelini, cihazın üretiminden, programlanmasından veya ticari olarak işletilmesinden sorumlu olan kişilerden tazminat yoluyla talep etmeniz hukuken tamamen mümkündür. Özel hukuk kuralları kapsamında, zarar veren eylem ile makinenin arkasındaki failin faaliyeti arasında kurulacak yasal illiyet bağı sayesinde, yapay zekayı kullanan veya piyasaya süren gerçek ya da tüzel kişilerin mali sorumluluğuna gidilebilmektedir.