Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Şüphe feshinde objektif ve somut vakıalar aranır.
• Beraat kararı şüphe feshinde titizlikle değerlendirilmelidir.
• İş mahkemesi ceza dosyasındaki delilleri tartışmalıdır.
• Gerekçesiz şüphe feshi hukuki güvenlik ilkesini zedeler.

Bu karar, iş hukukunda "şüphe feshi" kuramının uygulanabilmesi için işverenin soyut iddialarının veya tek başına bir ceza soruşturmasının varlığının yeterli olmadığını, somut, objektif ve ciddi vakıaların mahkemelerce titizlikle incelenmesi gerektiğini net bir biçimde ortaya koymaktadır. Özellikle işçinin terör örgütüyle irtibatlı olduğu iddiasıyla işten çıkarıldığı hâllerde, işçi hakkında yürütülen ceza yargılaması beraatle sonuçlanmışsa, iş mahkemelerinin sadece yargılamanın varlığına dayanarak davanın reddine karar vermesi adil yargılanma hakkına aykırılık teşkil etmektedir. Anayasa Mahkemesi, beraat eden işçinin eylemlerinin iş ilişkisini ne şekilde çekilmez hâle getirdiğinin ve şüpheyi nasıl haklı kıldığının mahkeme kararlarında ayrıntılı olarak gerekçelendirilmesini şart koşmuştur.

Emsal niteliğindeki bu karar, uygulamada sıklıkla karşılaşılan ve özellikle olağanüstü hâl dönemi sonrasında "güven ilişkisinin sarsılması" gerekçesiyle yapılan işten çıkarmalara yönelik açılan işe iade davalarında mahkemelerin yaklaşımını değiştirecek niteliktedir. İş mahkemeleri, artık ceza davasının varlığını tek başına yeterli bir fesih sebebi olarak göremeyecek, resen araştırma ilkesi gereği ceza dosyasındaki delilleri, işçinin görev tanımını ve ulusal güvenliğe yönelik tehdit ile işçi arasındaki güncel bağlantıyı somut olarak değerlendirmek zorunda kalacaktır. Karar, gerekçeli karar hakkının hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin tesisi açısından ne derece hayati olduğunu vurgulaması yönüyle de hem iş hukukuna hem de anayasa yargısına önemli bir usul güvencesi sunmaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Dicle Belediye Başkanlığına bağlı alt işverenler bünyesinde temizlik işçisi olarak çalışan başvurucu, 31 Mart 2017 tarihinde herhangi bir gerekçe bildirilmeden işten çıkarılmıştır. Başvurucu, iş sözleşmesinin haksız ve hukuka aykırı olarak feshedildiğini, uzun yıllardır aynı işyerinde mesleğini kesintisiz bir biçimde sürdürdüğünü belirterek feshin geçersizliğinin tespiti ve işe iade talebiyle mahkemeye başvurmuştur. Davalı belediye ise feshin olağanüstü hâl kapsamında alınan tedbirlere ilişkin kanun hükmünde kararname uyarınca haklı olarak yapıldığını, başvurucunun bölgedeki yasa dışı faaliyetlerle iltisaklı olabileceğini savunmuştur. Uyuşmazlığın temeli, başvurucu hakkında terör örgütüne yardım etme suçlamasıyla açılan ancak sonrasında delil yetersizliğinden beraatle sonuçlanan ceza davasının, işveren açısından haklı bir şüphe doğurup doğurmadığı ve bu durumun iş akdinin şüphe feshi yoluyla sonlandırılması için hukuka uygun bir sebep oluşturup oluşturmadığı noktasında toplanmaktadır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı çözerken öncelikle Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 36 kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve bu hakkın ayrılmaz bir parçası olan gerekçeli karar hakkı üzerinde durmuştur. Anayasa m. 141 uyarınca, bütün mahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli olarak yazılması zorunludur. Kararların gerekçeli olması, uyuşmazlıkların çözümünde mahkemelerin hangi hukuki ve maddi temellere dayandığını göstererek hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerini temin eder. Bu bağlamda mahkemeler, tarafların o dava yönünden hukuk düzenince neden haklı veya haksız görüldüklerini açık, anlaşılır ve kuşkuya yer bırakmayacak bir gerekçeyle izah etmekle yükümlüdür.

İş hukuku doktrininde ve Yargıtay içtihatlarında yer alan "şüphe feshi" kavramı, işverenin işçisine duyduğu güvenin, işçinin kişiliğinden kaynaklanan ciddi, önemli ve somut nitelikte objektif olay ve vakıalarla sarsılması durumunda iş akdini feshedebilmesine imkân tanır. Ancak şüphenin keyfîliğe yol açmaması için mutlak surette haklı ve makul temellere dayanması gerekmektedir.

Yargıtay uygulamalarına göre, şüphe feshi kapsamında açılan işe iade davalarında salt taraflarca hazırlama ilkesi yeterli görülmez; istisnai nitelikteki kendiliğinden araştırma ilkesi uygulanır. Bu ilke uyarınca derece mahkemeleri, sadece tarafların iddialarıyla bağlı kalmaksızın maddi gerçeği araştırmak, işçinin pozisyonunu, işin mahiyetini ve iddia edilen şüphenin işçiyle olan güncel ve kişisel bağlantısını tespit etmekle yükümlüdür. Ayrıca, ceza mahkemesi kararları hukuk mahkemelerini mutlak surette bağlamasa da işçi hakkında verilen bir beraat kararının iş mahkemesince titizlikle değerlendirilmesi ve ceza dosyasındaki delillerin iş ilişkisini nasıl çekilmez kıldığının kararda gösterilmesi zorunludur.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayı incelerken başvurucunun iş sözleşmesinin, yasa dışı örgütlerle irtibatı bulunduğu şüphesiyle feshedildiğini tespit etmiştir. Derece mahkemeleri, başvurucu hakkında terör örgütüne yardım etme suçundan açılan ceza davasını şüphe feshi için yeterli bir dayanak olarak kabul etmiştir. Ancak başvurucu, işe iade davası istinaf incelemesi aşamasındayken söz konusu ceza davasından delil yetersizliği nedeniyle beraat etmiş ve bu beraat kararı kesinleşmiştir.

İlk derece ve bölge adliye mahkemeleri, başvurucunun beraat kararı almış olmasını dikkate almakla birlikte, salt ceza davasının varlığını işveren bakımından güven ilişkisini zedeleyen ve şüphe feshini haklı kılan belirleyici bir unsur olarak nitelendirmiştir. Ne var ki Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin ceza dosyasına yansıyan bilgi ve belgeleri esastan incelemediğini, başvurucu hakkındaki delillerin iş akdinin feshini hangi yönlerden ve ne şekilde haklılaştırdığını tartışmadığını belirlemiştir.

Şüphe feshinde mahkemelerin, işçinin eylemleri ile ulusal güvenliğe yönelik tehdit arasında güncel ve kişisel bir bağlantı kurması gerekmektedir. Somut olayda, başvurucunun yasa dışı bir oturma eylemine katıldığı iddia edilmiş olsa da beraatle sonuçlanan bu durumun, temizlik işçisi olarak çalışan başvurucunun iş sözleşmesinin feshini haklı bir nedene dayandırıp dayandırmadığı açıklığa kavuşturulmamıştır. Başvurucunun beraat kararı ve bu kararın dayandığı olgular yargılama sürecinde yeterince tartışılmamış, ileri sürülen esaslı iddia ve itirazlar gerekçeli kararda karşılanmamıştır. Yargı makamlarının elde edilen bilgilerin tesis edilen işleme olan etkisini ve şüphenin olgusal dayanaklarını yeterli bir gerekçeyle ortaya koymaması, yargılamayı bütünüyle sakatlamıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, başvurucunun adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiş ve yeniden yargılama yapılması talebiyle başvuruyu kabul etmiştir.