Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Özel hayata saygı hakkı mesleki faaliyetleri kapsar.
• İrtibat ve iltisak iddiası somut olgularla gerekçelendirilmelidir.
• Beraat kararı sonrası idari işlemler yeniden değerlendirilmelidir.
• Mahkeme kararları ilgili ve yeterli gerekçe içermelidir.

Bu karar, idari ve yargısal mercilerin terör örgütü ile irtibat ve iltisak kavramlarını soyut ve genel ifadelere dayandırarak uygulayamayacağını ortaya koymaktadır. Kişinin mesleki hayatını doğrudan etkileyen arabulucular sicilinden silinme gibi işlemlerde, yalnızca devam eden bir ceza yargılamasına atıf yapılması yeterli değildir. Anayasa Mahkemesi, bu tür müdahalelerin Anayasa ile güvence altına alınan özel hayata saygı hakkı kapsamında değerlendirilebileceğini ve derece mahkemelerinin iddiaları bireyselleştirerek somut delillerle desteklemesi gerektiğini vurgulamıştır.

Uygulamada, olağanüstü hâl dönemi veya sonrasında tesis edilen idari işlemlere karşı açılan iptal davalarında, derece mahkemelerinin sıklıkla detaylı bir delil incelemesi yapmaktan kaçındığı görülmektedir. Bu emsal niteliğindeki karar, mahkemelere idarenin takdir yetkisini denetlerken daha derinlikli bir inceleme yapma ve kararlarını somut, nesnel verilere dayandırma yükümlülüğü yüklemektedir. Benzer davalarda, özellikle idari işlemlerin dayanağını oluşturan ceza yargılamalarının beraatle sonuçlanması durumunda, mahkemelerin bu yeni durumu dikkate alarak irtibat ve iltisak olgusunu yeniden değerlendirmesi zorunlu hâle gelmiştir. Böylelikle temel haklara yönelik keyfî müdahalelerin önüne geçilmesi hedeflenmektedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Kahramanmaraş Barosuna kayıtlı olarak serbest avukatlık yapan ve aynı zamanda arabuluculuk siciline kayıtlı olan başvurucu Murat Kılıç hakkında, terör örgütü üyesi olduğu şüphesiyle ceza davası açılmıştır. Bu gelişme üzerine Adalet Bakanlığı, başvurucunun terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmama şartını artık taşımadığı gerekçesiyle arabulucular sicilindeki kaydının silinmesine karar vermiştir.

Başvurucu, henüz hakkında verilmiş kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı bulunmadığını, yargılamanın devam ettiğini ve terör örgütüyle herhangi bir bağının olmadığını belirterek sicilden silinme işleminin iptali talebiyle idare mahkemesine dava açmıştır. İdare mahkemesi ve istinaf merciinin davanın reddine karar vermesi üzerine başvurucu, somut delillere dayanılmadan mesleki faaliyetinin engellendiğini ve büyük bir haksızlığa uğradığını iddia ederek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi uyuşmazlığı çözerken öncelikle Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen özel hayata saygı hakkı çerçevesinde değerlendirme yapmıştır. Bireylerin mesleki hayatlarının özel hayatlarıyla sıkı bir ilişki içinde olduğu ve meslek hayatına yönelik ciddi müdahalelerin özel hayata saygı hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği yerleşik bir içtihat prensibidir.

Temel hak ve hürriyetlere yönelik idari müdahalelerin yasal bir dayanağı olmalıdır. Bu noktada 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.20 bendi, arabulucular siciline kayıt şartları arasında terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmama kuralını düzenlemektedir. Aynı Kanun'un 6325 sayılı Kanun m.21 hükmü ise bu koşulları kaybeden arabulucunun sicilden silinmesini amirdir. İdarenin, kamu hizmeti niteliği taşıyan arabuluculuk faaliyetini yürütecek kişilerle ilgili takdir yetkisinin geniş olması makul kabul edilse de, alınan kararların Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine uygun olması zorunludur.

Yerleşik içtihat prensipleri gereğince, iltisak ve irtibat gibi genel kavramlara dayanarak tesis edilen idari işlemlerde, bu bağların başvurucu özelinde somut olgularla ve yeterli gerekçelerle açıklanması gerekmektedir. Adli ve idari mercilerin, bireyin eylemlerinin örgütle bağını açıkça ortaya koymadan, yalnızca genel geçer ifadelere veya soyut suçlamalara dayanarak karar vermesi, hukuk devleti ve keyfiliğin önlenmesi ilkeleriyle bağdaşmamaktadır. Özel hayata saygı hakkının usul yönünden güvenceleri, idare ve mahkemelerin bu konudaki iddia ve savunmaları derinlemesine incelemesini ve ilgili, yeterli gerekçe sunmasını emretmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Somut olayda başvurucunun arabulucular sicilindeki kaydı, hakkında silahlı terör örgütüne üye olma iddiasıyla açılan bir ceza davası gerekçe gösterilerek idari işlemle silinmiştir. İptal davasını inceleyen derece mahkemeleri de başvurucunun ceza davasını ve ilk derece mahkemesindeki mahkûmiyet hükmünü dayanak alarak işlemi hukuka uygun bulmuştur.

Ancak Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin kararlarında, başvurucunun terör örgütü ile irtibat ve iltisakına delil olarak gösterilen somut eylemlerinin neler olduğuna dair hiçbir değerlendirme yapmadığını tespit etmiştir. İdare mahkemeleri, sadece başvurucu hakkındaki ceza davasının varlığına atıf yapmakla yetinmiş, başvurucuya isnat edilen eylemlerin arabuluculuk sicilinden silinmeyi haklı kılacak somut olgular olup olmadığını analiz etmemiştir. Ceza davası dosyasındaki iddiaların bireyselleştirilmemesi ve iptal davasının genel, soyut ifadelerle sonuçlandırılması, özel hayata saygı hakkının usul boyutunun ihlali olarak değerlendirilmiştir. İstinaf aşamasında da bu eksiklikler giderilmemiştir.

Üstelik başvurucu hakkında yürütülen ceza yargılamasında, mahkûmiyet hükmü Yargıtay tarafından bozulmuş ve yerel mahkeme tarafından yapılan yeni yargılama sonucunda başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olmadığı ve irtibat teşkil ettiği iddia edilen eylemlerinin hiyerarşik yapıya dâhil olduğunu göstermediği gerekçesiyle beraat kararı verilmiştir. Beraat kararının ortaya koyduğu bu maddi gerçeklik, idari işlem ve iptal davalarındaki yetersiz gerekçe sorununu daha da belirginleştirmiştir. İdari ve yargısal makamlar, bireyin mesleki ve özel hayatına ağır bir müdahalede bulunurken zorunlu olan somut olgulara dayalı ve yeterli gerekçe sunma yükümlülüğünü yerine getirmemiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, usul yönünden yeterli gerekçe sunulmaması nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği yönünde karar vererek ihlalin ortadan kaldırılması amacıyla yeniden yargılama yapılması için başvuruyu kabul etmiştir.