Anayasa Mahkemesi Eyuphan Öcal Kararı 2022/64193 B.

Bu karar, terör örgütü yöneticiliği ve üyeliği suçlamalarıyla yürütülen karmaşık soruşturmalarda uygulanan tutuklama ve gözaltı tedbirlerinin hukuka uygunluğu açısından oldukça kritik değerlendirmeler içermektedir. Anayasa Mahkemesi, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına yönelik müdahaleleri titizlikle incelerken, özellikle katalog suçlar kapsamında verilen tutuklama kararlarının meşru amacını ve ölçülülüğünü somut olgular üzerinden detaylı bir biçimde denetlemiştir. Karar, soruşturma evresindeki tutuklama tedbiri için isnat edilen suçun kesin olarak ispatlanmasının henüz gerekmediğini, kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin bulunmasının özgürlüğün sınırlandırılması için yeterli bir dayanak teşkil ettiğini bir kez daha teyit etmektedir.

Kararın uygulamadaki hukuki ve pratik emsal etkisi, özellikle gözaltı süresinin kanuni sınırları aşması veya tutukluluk süresinin makul olmaması gibi şikayetlerde doğrudan bireysel başvuru yoluna gidilemeyeceğini net bir biçimde göstermesinde yatmaktadır. Yüksek Mahkeme, hürriyeti kısıtlanan kişilerin tahliye edilmiş olmaları durumunda, bu tür şikayetler için ceza muhakemesi sistemimizde özel olarak öngörülen tazminat davası yolunun öncelikle tüketilmesi gerektiği yönündeki yerleşik içtihadını kararlılıkla korumuştur. Ayrıca, gizli tanık beyanları, HTS kayıtları, dijital materyaller ile mali analiz raporlarının bir bütün olarak adli makamlarca değerlendirilmesinin, tutuklama için gerekli olan kuvvetli suç şüphesi standardını fazlasıyla karşıladığı vurgulanarak, alt derece mahkemelerine terör soruşturmalarındaki delil değerlendirme süreçleri hususunda son derece önemli ve bağlayıcı bir rehberlik sunulmuştur.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu, silahlı terör örgütü kurma veya yönetme ile terörizmin finansmanı suçlamalarıyla adli makamlarca başlatılan geniş çaplı bir ceza soruşturması kapsamında polis tarafından gözaltına alınmış ve ardından sulh ceza hâkimliği tarafından hakkında tutuklama kararı verilmiştir. Başvurucu, emniyetteki gözaltı süresinin hukuka aykırı şekilde üst üste uzatıldığını, hakkında verilen tutuklama kararının somut ve kuvvetli suç şüphesini gösteren inandırıcı delillerden tamamen yoksun olduğunu, ayrıca ceza infaz kurumunda geçirdiği tutukluluk süresinin makul sınırı fazlasıyla aştığını iddia etmiştir. Bu bağlamda, haksız ve ölçüsüz olarak uygulanan gözaltı ve tutuklama koruma tedbirleri nedeniyle anayasal güvence altındaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının açıkça ihlal edildiğini ileri sürerek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Temel hukuki uyuşmazlık, başvurucuya uygulanan bu ağır koruma tedbirlerinin anayasal güvencelere, temel hak sınırlarına ve ceza muhakemesi kanunundaki kesin şartlara uygun olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi önüne gelen bu uyuşmazlığı temel olarak Anayasa'nın 19. maddesinde ayrıntılı şekilde düzenlenen kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı ile Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması genel rejimine göre titizlikle incelemiştir. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına yönelik bir müdahalenin Anayasa'ya uygun kabul edilebilmesi için meşru ve kanuni bir dayanağının bulunması, anayasal metinde sayılan haklı sebeplere dayanması ve muhakkak surette ölçülülük ilkesine riayet edilmesi zorunludur.

Ceza yargılamasında en ağır koruma tedbiri olan tutuklama tedbiri bakımından temel kanuni düzenleme işlevi gören 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.100 hükmü uyarınca, bir şüphelinin veya sanığın tutuklanabilmesi için öncelikle isnat edilen suçun işlendiğine dair kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin dosyada bulunması gerekmektedir. Anayasa Mahkemesinin süregelen yerleşik içtihatlarına göre, şüphelinin tutuklandığı an itibarıyla isnat edilen suçun kesin olarak ispatlanması, yani ceza hukuku anlamında tam bir sübuta ermesi kesinlikle aranmaz. Soruşturma evresinde kolluk veya savcılık tarafından elde edilen tanık beyanları, telefon iletişim kayıtları, dijital inceleme tutanakları ve mali raporlar kuvvetli belirti olarak hukuken kabul edilebilir niteliktedir.

Bununla birlikte, usul hukukumuzda haksız koruma tedbirlerine karşı önemli bir güvence mekanizması barındıran 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.141 hükmü uyarınca, gözaltı süresinin kanunda öngörülen sınırları aşması veya tutukluluğun yasal olarak makul kabul edilen süreyi geçmesi gibi durumlarda mağdur olan kişilere devletten maddi ve manevi tazminat talep etme hakkı açıkça tanınmıştır. Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadı prensiplerine göre, bireysel başvuru incelendiği sırada tutuklu kişi tahliye edilmiş durumdaysa, tutukluluk süresinin uzunluğuna veya gözaltının hukuka aykırılığına ilişkin yapılan tüm şikayetlerde bu tazminat davası yolu hukuken etkili bir başvuru yolu olarak kabul edilmekte olup, Anayasa Mahkemesine gelmeden önce öncelikle tüketilmesi zorunlu tutulmaktadır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Somut olayda Anayasa Mahkemesi, başvurucunun kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamındaki şikayetlerini usul ve esas yönünden üç ana başlık altında ele alarak hukuki sonuca bağlamıştır. İlk olarak, başvurucu hakkında uygulanan gözaltı tedbirinin hukuka aykırı olduğu ve süresinin makul süreyi aştığı ile ceza infaz kurumundaki tutukluluk süresinin makul olmadığı iddiaları incelenmiştir. Başvurucunun Anayasa Mahkemesindeki bireysel başvuru incelemesi devam ederken yurt dışına çıkış yasağı adli kontrol şartıyla tahliye edilmiş olması dikkate alınarak, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.141 kapsamında öngörülen tazminat davası yolunun öncelikle tüketilmesi gereken, hukuken etkili ve erişilebilir bir hukuk yolu olduğu saptanmıştır. Bu nedenle, söz konusu sürelere ve hukuka aykırılıklara ilişkin iddialar, yargısal başvuru yollarının usulünce tüketilmemesi nedeniyle açıkça kabul edilemez bulunmuştur.

İkinci aşamada ise tutuklamanın başlangıç itibarıyla hukuki olmadığı iddiası doğrudan esastan incelenmiştir. Ankara 6. Sulh Ceza Hâkimliğinin tutuklama gerekçesinde; şüpheli savunmaları, gizli tanık ifadeleri, Mali Suçları Araştırma Kurulu tarafından hazırlanan mali analiz raporları, HTS baz analiz kayıtları, para transfer belgeleri ile yurt dışı giriş çıkış kayıtlarının kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller olarak kabul edildiği görülmüştür. Yüksek Mahkeme, soruşturma dosyasında yer alan bu denli somut olgu ve tanık anlatımlarının tutuklama tedbiri bakımından kuvvetli bir belirti olarak değerlendirilmesinin asla temelsiz ve keyfî bir yaklaşım olmadığını vurgulamıştır.

Tutuklamanın hukuken aranan meşru amacı ve ölçülülüğü yönünden yapılan titiz incelemede ise, başvurucuya isnat edilen silahlı terör örgütü kurma veya yönetme suçunun kanunda öngörülen ceza miktarı ve katalog suçlar arasında yer alması hassasiyetle dikkate alınmıştır. Derece mahkemesinin, verilmesi muhtemel cezanın ağırlığına atfen şüphelinin kaçma ve delilleri karartma şüphesinin varlığını haklı bularak adli kontrol tedbirlerinin bu aşamada yetersiz kalacağı yönündeki takdiri ölçülü ve hukuka uygun bulunmuştur. Terör suçlarının soruşturulması ve kovuşturulmasındaki zorluklar da gözetildiğinde, başvurucuya uygulanan tedbirin hukuka aykırı olmadığı kanaatine varılmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, gözaltı ve tutukluluk süresine ilişkin iddiaların kabul edilemez olduğuna, tutuklamanın hukuki olmadığı iddiası yönünden ise kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edilmediği yönünde karar vermiştir.