Makale

Günümüzde sosyal ağlar, bireylerin dijital dünyada sosyalleştiği ana platformlar olmakla birlikte, aynı zamanda kişisel veri ihlallerinin en yoğun yaşandığı mecraların başında gelmektedir. Hukuki perspektiften incelendiğinde, ihlallerin sadece platform sağlayıcılarından kaynaklanmadığı, doğrudan sosyal medya kullanıcılarının da ciddi hukuki sorumluluklar doğuran eylemlere imza attığı görülmektedir. Bu kapsamda, özellikle aile içi dinamiklerde veya ikili ilişkilerde ortaya çıkan veri ihlalleri dikkat çekicidir. Ebeveynlerin, çocuklarının görsellerini onların açık rızası veya menfaati dışında paylaşması ile partnerler arasında özel anlarda kaydedilen görüntülerin, ilişkinin bitmesiyle birlikte kötü niyetle alenileştirilmesi uygulamada sıkça karşılaşılan vakalardandır. Türk Ceza Kanunu uyarınca, kişisel verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesi ve sonrasında başkalarına verilmesi veya yayılması, faillerin hapis cezası ile yargılanmasına neden olan ciddi suçlar oluşturmaktadır.

Çocuğun Verilerinin Ebeveynler Tarafından İhlal Edilmesi

Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi uyarınca, her çocuğun özel hayatı mutlak bir koruma altındadır ve bu alana keyfi veya haksız müdahalelerde bulunulamaz. Türk Medeni Kanunu gereğince küçüklerin temsili ebeveynlere ait olsa da, bu yetki çocukların kişisel verilerinin kontrolsüz paylaşımı veya sosyal medyada ifşası için sınırsız bir hak sağlamaz. Uygulamada ebeveynlerin, çocuklarının görsellerini sosyal medyada paylaşmaları durumu, çocuğun rızası veya üstün menfaati gözetilmediğinde ağır bir kişilik hakkı ihlali oluşturmaktadır. Paylaşılan bu görsellerin, kötü niyetli üçüncü kişiler veya pedofili hastaları tarafından manipüle edilerek kullanılması riski ebeveynlerin sorumluluğunu daha da artırmaktadır. Emsal niteliğindeki hukuki uyuşmazlıklarda, örneğin İtalya'da görülen bir davada, rızası dışında fotoğrafları paylaşılan bir çocuğun annesine karşı açtığı tazminat davası kabul edilmiş ve paylaşımların derhal silinmesi ile maddi yaptırım kararı verilmiştir. İstisnai olarak, yalnızca çocuğun tedavisi için yardım toplanması gibi durumlar, çocuğun üstün yararı ilkesi gereği hukuka uygun kabul edilebilmektedir.

Önceki Rızanın Suistimali ve İntikam Pornosu

Sosyal medya kullanıcıları arasında gerçekleşen ve özel hukuku derinden sarsan bir diğer ihlal türü ise tarafların duygusal ilişkileri sırasında elde ettikleri görüntüleri ilişkinin sona ermesinin ardından rıza dışı yayınlamalarıdır. Uluslararası alanda ve hukuk doktrininde intikam pornosu eylemleri veya rıza dışı ifşa olarak bilinen bu fiil, doğrudan bireyin mahremiyetine ve kişisel verilerine yönelik yok edici bir saldırıdır. Fail, genellikle eski bir partner olmakla birlikte temel amacı mağduru çevrimiçi mecralarda alenen utandırmak ve küçük düşürmektir. Verinin ilişki esnasında tarafın kendi rızasıyla kaydedilmiş olması, bu bilginin veya görselin daha sonradan rıza dışında ifşa edilebileceği anlamına asla gelmez. Hukuk düzenimiz, başlangıçtaki rızanın sınırlarının aşılmasını açık bir ihlal saymaktadır. Görüntülerin sosyal medya platformlarında ya da mesajlaşma ağlarında yayılması fiili, kişisel verileri hukuka aykırı olarak verme veya yayma suçunu oluşturduğu gibi, mağdurun manevi zararlarının tazmini talebiyle hukuk davaları açmasına da zemin hazırlamaktadır.

İhlallerin Hukuki ve Cezai Yaptırımları

Kullanıcı kaynaklı kişisel veri ihlalleri, hem tazminat hukukunu hem de ceza yargılamasını doğrudan ilgilendiren karmaşık bir hukuki süreç yaratmaktadır. Bu tarz eylemleri gerçekleştiren bireyler, KVKK ve ceza kanunları bağlamında ağır ceza yaptırımlarıyla karşı karşıya kalmaktadır. Özel hukuka tabi ilişkilerde, ihlali doğrudan gerçekleştiren sosyal medya kullanıcılarının hukuki yükümlülükleri ön plana çıkmaktadır. Kişilik haklarına ve özel hayatın gizliliğine yönelen bu tür haksız fiiller neticesinde, mağdurun hukuki talepleri doğrultusunda ortaya çıkan temel sonuçlar şu şekilde sıralanabilir:

• Kişisel verileri hukuka aykırı olarak kaydeden kullanıcılar, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası istemiyle yargılanabilir.
• Verileri veya cinsel içerikli görüntüleri rıza dışı yayan kişiler için öngörülen hapis cezası iki ila dört yıl arasındadır.
• Mağdurlar, uğradıkları psikolojik yıkım ve itibar kaybı nedeniyle saldırının durdurulması, önlenmesi ve manevi tazminat talepli davalar açabilir.