Makale

Günümüzde özel güvenlik hizmetleri sektörü, toplumun güvenliğini sağlama noktasında kritik bir rol üstlenmekle birlikte, çalışanların karşılaştığı psikososyal riskler giderek artmaktadır. Yapılan araştırmalar, özel güvenlik görevlilerinin en çok psikolojik şiddete maruz kalan meslek grupları arasında yer aldığını göstermektedir. Bu sektörde çalışan bireyler, zorlu çalışma koşulları, uzun mesai saatleri ve katı hiyerarşik yapı sebebiyle sıklıkla psikolojik taciz (mobbing) vakalarıyla karşı karşıya kalmaktadır. Hukuki açıdan bakıldığında, mobbing sadece bireyin çalışma huzurunu bozmakla kalmaz, aynı zamanda Anayasa ve iş kanunları ile güvence altına alınmış olan temel insan haklarının ihlali anlamına gelir. Bu yazıda, özel güvenlik sektöründe sıklıkla karşılaşılan yıldırma eylemlerinin niteliği, çalışanların bu süreçte yaşadığı psikolojik ve fiziksel tahribat ile mevzuatımız kapsamında sahip oldukları temel işçi hakları ele alınacaktır. Amacımız, sektördeki mobbing farkındalığını artırmak ve mağdurların haklarını bilerek bilinçli adımlar atmasına katkı sağlamaktır.

Özel Güvenlik Çalışanlarının Karşılaştığı Mobbing Türleri

Özel güvenlik personelinin çalışma alanlarındaki işleyiş, genel olarak yönetici ve personel arasındaki ast-üst ilişkisi üzerinden yürütülmektedir. Yapılan saha çalışmalarına göre, özel güvenlik görevlileri en çok yöneticilerden biri tarafından uygulanan düşey psikolojik tacize maruz kalmaktadır. Bu süreçte en yaygın görülen mobbing davranışları; yapılan işin sürekli eleştirilmesi, bireyin sözünün sık sık kesilmesi ve çalışanın kendini gösterme olanaklarının kısıtlanması şeklinde ortaya çıkmaktadır. Bazen de çalışana anlamsız işler verilmesi, görev yerinin sürekli değiştirilmesi veya itibarını zedeleyecek niteliksiz görevler yüklenmesi gibi eylemler sıklıkla gözlemlenmektedir. Bunun yanı sıra, gece vardiyalarında yalnız çalışmak zorunda bırakılma gibi sosyal izolasyon ve tecrit eylemleri, personelin psikolojik dayanıklılığını önemli ölçüde zayıflatmaktadır. Bir kolluk gücü yardımcısı olan özel güvenlik görevlileri, bu tür sistematik ve kasıtlı psikolojik saldırılar karşısında işlerini kaybetme korkusuyla çoğunlukla sessiz kalmayı tercih etmekte ve kurumlarda büyük bir çaresizlik duygusu yaşamaktadır.

Özel Güvenlik Sektöründe Mobbing İstatistikleri

İş sağlığı ve güvenliği disiplini çerçevesinde bu sektörde yapılan kapsamlı anket çalışmalarının sayısal verileri, çalışma alanlarında yaşanan mobbing gerçeğini açıkça ortaya koymaktadır. Güvenlik personelinin yaşadığı bu sorunlar, yaş, cinsiyet veya medeni durumdan ziyade, doğrudan sektördeki tecrübe eksiklikleriyle ilişkilendirilmektedir. Nitekim genç çalışanlar, işyerinin kültürüne henüz tam adapte olamadıkları için zorba yöneticilerin doğrudan hedefi haline gelebilmektedir. Kurumlarda ankete katılan özel güvenlik personelinin bizzat bildirimlerine ve sektörel deneyim sürelerine göre psikolojik yıldırmaya maruz kalma oranları, konunun ciddiyetini vurgulamak adına aşağıdaki tabloda ayrıntılı olarak özetlenmiştir:

Tablodaki sayısal verilerden de kolaylıkla anlaşılacağı üzere, sektördeki iş tecrübesi az olan bireylerin, tecrübeli meslektaşlarına kıyasla çalışma ortamında psikolojik baskıya ve mobbinge uğrama ihtimali çok daha yüksektir. Mesleğe yeni başlamış personelin, diğer tecrübeli çalışanlar veya yöneticiler tarafından daha sistematik bir baskı gördüğü, bunun da doğrudan özel güvenlik alanındaki katı hiyerarşik yapıdan ve rekabetten kaynaklandığı hukuki ve sosyolojik olarak değerlendirilmektedir. Zamanla personelin mesleki tecrübesinin ve genel farkındalık düzeyinin artmasıyla birlikte çalışanların iş yerindeki sınırlarını net olarak çizebilmesi, psikolojik şiddete maruziyet oranını önemli ölçüde düşürmektedir. Bu nedenle yeni başlayan personelin iş kanunlarını ve haklarını çok iyi bilmesi şarttır.

Psikolojik Tacizin Çalışanlar Üzerindeki Yıkıcı Etkileri

İşyerinde maruz kalınan psikolojik terör, güvenlik görevlilerinin yalnızca profesyonel kariyerlerini değil, aynı zamanda fiziksel ve ruhsal bütünlüklerini de doğrudan hedef almaktadır. Sistematik olarak hiç durmadan tekrarlanan bu eylemler, çalışan üzerinde zamanla biriken ciddi psikolojik sorunlara ve travmalara yol açar. Mağdurlarda sıklıkla depresyon, anksiyete, uyku bozuklukları ve dış dünyadan tamamen soyutlanma gibi ağır rahatsızlıklar görülmektedir. Ankete katılan özel güvenlik çalışanlarının bizzat ifade ettiği üzere, mobbingin en belirgin etkileri arasında aşırı sinirlilik ve stres, kronik fiziksel rahatsızlıklar ile sürekli devam eden endişe hali yer almaktadır. Bireyin fiziksel sağlığının bozulmasıyla birlikte çalışma ortamındaki iş verimi düşmekte, işe devamsızlıklar artmakta ve çalışan ifa ettiği asli mesleğinden tamamen soğuyabilmektedir. Aynı zamanda mobbing mağdurunun yaşadığı bu ağır ruhsal buhran, eninde sonunda kendi aile ve sosyal yaşantısına da yansıyarak, bireyin toplumdan tamamen soyutlanmasına ve tam bir sosyal izolasyona sürüklenmesine sebebiyet vermektedir.

Güvenlik Görevlilerinin Temel İşçi Hakları ve Çözüm Yolları

Türkiye sınırları içerisinde güvenlik hizmetlerinin ifası 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetleri Kanunu ile düzenlenmiş olsa da, çalışanların iş sağlığı ve genel çalışma koşulları asıl olarak 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile tam koruma altına alınmıştır. Çalışanların, yasalara son derece uygun, güvenli ve sağlıklı bir çalışma ortamında istihdam edilmesi en temel haklardan biridir. Bu bağlamda, güncel bir psikososyal risk faktörü olan mobbing, iş sağlığı ve güvenliği çerçevesinde mutlaka engellenmesi gereken son derece ciddi bir tehdittir. Psikolojik şiddet mağduru olan güvenlik personeli, bu baskılar karşısında çaresizce sessiz kalmak yerine haklarını yasal zeminlerde aramalıdır; örneğin Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi konumundaki ALO 170 hattına başvurarak durumu yetkili mercilere vakit kaybetmeden bildirebilir. Ayrıca bağlı bulundukları işçi sendikalarından destek talep etme ve olayları resmi tutanaklarla kayıt altına alma hakları bulunmaktadır. İşçinin, maruz kaldığı bu ahlak dışı tutumlar karşısında hukuki ve tıbbi destek alarak kendini korumaya alması, güvenlik sektöründeki haksız uygulamaların ve psikolojik şiddetin son bulması adına son derece hayati bir adımdır.