Hukuka Aykırı Veri İşlemenin Hukuki ve Cezai Sonuçları

Kişisel verilerin korunması mevzuatı, bireylerin mahremiyetini ve kişilik haklarını güvence altına almayı hedefler. Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesi, veri sorumlusunun genel veri işleme ilkelerini veya kanuni yükümlülüklerini ihlal etmesi anlamına gelir. Bu tür ihlaller, ilgili kişinin kişilik hakkının zedelenmesi sonucunu doğurur ve hukuk sistemimiz bu ihlallere karşı kademeli ve çok boyutlu bir koruma mekanizması öngörmektedir. İlgili kanunlar, kişisel verisi hukuka aykırı işlenen bireyleri idare hukuku, özel hukuk ve ceza hukuku kapsamında güvence altına almıştır. İhlalin niteliğine ve taraflar arasındaki hukuki ilişkinin türüne göre uygulanacak yaptırımlar farklılık göstermektedir. Veri sorumlusunun yükümlülüklerine aykırı davranması, idari para cezalarından başlayıp, genel hükümlere göre maddi ve manevi tazminat taleplerine, hatta ağır ceza yaptırımlarını içeren hapis cezalarına kadar uzanan geniş bir yelpazede hukuki ve cezai sonuçlar doğurmaktadır.

KVKK Kapsamında İdari Yaptırımlar ve Şikayet Yolu

Kişisel verilerin işlenmesine ilişkin kuralların ihlali durumunda, ilgili kişi öncelikle veri sorumlusuna başvuru yapmak zorundadır. Taleplerin reddedilmesi, yetersiz bulunması veya süresinde cevap verilmemesi durumunda, veri sahibi Kişisel Verileri Koruma Kurulu nezdinde şikayet yoluna gidebilir. İlgili kanunun on sekizinci maddesi uyarınca, aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmemesi, veri güvenliğinin sağlanamaması, Kurul kararlarına uyulmaması veya sicile kayıt yükümlülüğüne aykırı hareket edilmesi hallerinde veri sorumluları hakkında değişen oranlarda idari para cezası uygulanmaktadır. Hukuka ve dürüstlük kuralına aykırı veri işleme gibi genel ilkelere aykırılık halleri doğrudan idari yaptırıma bağlanmamış olsa da, uygulamada idari otorite bu ihlalleri veri güvenliği yükümlülüğü kapsamında değerlendirmekte ve ağır yaptırımlara hükmedebilmektedir. İlgili kişiler, uygulanan bu kararların hukuka uygunluğunu denetletmek amacıyla idari yargıda iptal davası açma hakkına sahiptir.

Türk Medeni Kanunu Kapsamında Kişiliğin Korunması Davaları

Kişisel veriler, bireyin kişilik hakkının ayrılmaz bir parçası olarak kabul edildiğinden, verilerin hukuka aykırı şekilde işlenmesi doğrudan kişilik hakkının ihlali niteliği taşır. Özel hukuk sistemimiz, hukuka aykırı saldırılara karşı bireylere etkin hukuki koruma yolları sunmaktadır. İlgili kişi, kişisel verilerinin yetkisiz şekilde kullanılmasını veya ele geçirilmesini engellemek amacıyla, tehlikenin ciddi ve yakın olduğu durumlarda saldırının önlenmesi davası açabilir. Eğer hukuka aykırı veri işleme faaliyeti halihazırda devam ediyorsa, süregelen bu ihlali durdurmak için saldırıya son verme davası; saldırı sona ermiş ancak etkileri devam ediyorsa tespit davası yoluna başvurulabilir. Ayrıca, ilgili mevzuat gereğince, hukuka aykırı veri işleme neticesinde veri sorumlusu bir kazanç elde etmişse, ilgili kişi bu kazancın gerçek olmayan vekaletsiz iş görme hükümleri çerçevesinde kendisine iadesini talep etme hakkına da doğrudan sahiptir.

Türk Borçlar Kanunu Çerçevesinde Tazminat Sorumluluğu

Veri sahibinin kişisel verilerinin hukuka aykırı olarak işlenmesi nedeniyle zarara uğraması durumunda, borçlar hukuku hükümleri çerçevesinde maddi ve manevi tazminat talep etme hakkı doğmaktadır. Taraflar arasında bir sözleşme ilişkisi bulunuyorsa hukuka aykırı veri işleme eylemi sözleşmeye aykırılık olarak değerlendirilir. Geçerli bir sözleşme yoksa veya sözleşme öncesi görüşmeler aşamasında bir ihlal gerçekleşmişse, haksız fiil sorumluluğu veya sözleşme öncesi sorumluluk gündeme gelir. Hukuki uygulamada veri sorumlusunun salt kusuru değil, veri güvenliğini sağlamaya yönelik objektif özen yükümlülüğü esas alınmaktadır. Haksız fiil kaynaklı taleplerde zarar görenin, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren iki yıllık ve her halükarda on yıllık zamanaşımı süreleri söz konusu iken; sözleşmeye aykırılıktan doğan uyuşmazlıklarda on yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. Zarar görenin kendi kusurunun bulunması ise verilecek olan tazminatta indirim sebebi yapılabilmektedir.

Türk Ceza Kanunu ve Diğer Mevzuatlardaki Yaptırımlar

Kişisel verilerin korunması sadece idari ve özel hukuk yaptırımları ile değil, aynı zamanda ceza hukuku mekanizmaları ile de güçlü bir teminat altına alınmıştır. Ceza mevzuatımızda, kişisel verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi, yetkisiz kişilere verilmesi, hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi veya kanuni sürelerin dolmasına rağmen verilerin yok edilmemesi suç olarak açıkça düzenlenmiş ve bu fiillere karşılık ciddi hapis cezaları öngörülmüştür. İş hukuku uygulamalarında ise işverenin, işçinin kişisel verilerini dürüstlük kurallarına ve hukuka uygun kullanmaması, işçi açısından haklı nedenle derhal fesih sebebi sayılmaktadır. Ek olarak, elektronik ticaret ve internet yayınlarını düzenleyen özel kanunlar uyarınca koruma ve içerik çıkarma tedbirleri de mevcuttur. Kamu idarelerinin veri ihlallerinde ise hizmet kusuru prensibi devreye girmekte olup, idari yargıda tam yargı davası açılarak doğrudan idarenin sorumluluğuna gidilebilmektedir.

Hukuka Aykırı Veri İşlemede Başvurulabilecek Dava ve Yaptırım Türleri

Kişisel verilerin kanuna ve genel ilkelere aykırı olarak işlenmesi sonucunda ortaya çıkan yaptırım ve hukuki yolların sistematik bir şekilde değerlendirilmesi, hak kayıplarının önüne geçmek açısından oldukça büyük bir öneme sahiptir. Bireylerin mahremiyetini hiçe sayan eylemler, yalnızca basit bir kural ihlali olarak değil, çok yönlü bir hukuki uyuşmazlık olarak karşımıza çıkmaktadır. Veri sorumlularının veya veri işleyenlerin söz konusu ihlal niteliğine göre karşılaşabileceği farklı yaptırım mekanizmaları bulunmaktadır. Aynı şekilde veri sahiplerinin haklarını koruyabilmek ve doğan zararlarını telafi edebilmek adına idari merciler, ceza mahkemeleri ve hukuk mahkemeleri nezdinde başvurabileceği çeşitli dava ve başvuru türleri mevcuttur. Somut olayın şartlarına, aradaki ilişkinin niteliğine ve ihlalin boyutuna bağlı olarak aşağıda listelenen hukuki yollardan biri veya birkaçı eş zamanlı olarak doğrudan işletilebilir.