Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• HTS kayıtları tek başına örgüt üyeliğini kanıtlamaz.
• Gizli tanık raporları duruşmada mutlaka tartışılmalıdır.
• Örgüte müzahir kurumda çalışmak kesin delil değildir.
• Esaslı savunmalar gerekçeli kararda mutlaka karşılanmalıdır.

Bu karar, silahlı terör örgütü üyeliği suçlamasıyla yürütülen ceza yargılamalarında, sanıkların mahkûmiyetine dayanak yapılan HTS (arama ve sinyal) kayıtları, otel konaklama bilgileri ve kurumsal çalışma kayıtlarının salt varlığının ötesinde, bunların örgütsel faaliyet amacı taşıyıp taşımadığının derece mahkemelerince somut olarak ortaya konulması gerektiğini vurgulaması açısından hukuken büyük bir önem taşımaktadır. Mahkûmiyet kararlarında sadece delillerin alt alta sıralanması yeterli görülmemiş; bu delillerin kişinin örgüt hiyerarşisindeki yerini, kastını ve örgütsel faaliyetini nasıl ispatladığının şüpheye yer bırakmayacak biçimde gerekçelendirilmesi gerektiği net bir biçimde ifade edilmiştir. Ayrıca, sanıkların lehlerine olan veya atılı suçun vasfını doğrudan değiştirebilecek nitelikteki esaslı savunmalarının ve itirazlarının karar gerekçesinde tartışılmamasının adil yargılanma hakkını onarılamaz biçimde zedeleyeceği teyit edilmiştir.

Uygulamada ve benzer davalarda bu kararın emsal etkisi son derece yüksektir. Özellikle FETÖ/PDY yargılamalarında sıklıkla karşılaşılan, örgüte müzahir kurumlarda Sosyal Güvenlik Kurumu kaydının bulunması veya "Garson" kod adlı gizli tanıktan elde edilen dijital fişleme verileri üzerinden kurulan hükümler bakımından mahkemelere çok net usuli sınırlar çizilmiştir. Anayasa Mahkemesi, yargılama sürecinde sonradan dosyaya giren dijital verilerin duruşmada sanıkla yüzleştirilerek çelişmeli yargılama ilkesine uygun biçimde tartışılmadan hükme esas alınamayacağını belirtmiştir. Bu durum, alt derece mahkemelerini varsayımsal değerlendirmelerden uzaklaşarak her bir delili Yargıtay içtihatları ışığında bireyselleştirmeye ve sanığın somut itirazlarına mantıksal, tatmin edici yanıtlar vermeye zorlamaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Uyuşmazlık, mesleğinden ihraç edilmiş eski bir polis memuru olan başvurucunun, silahlı terör örgütüne üye olma suçundan yargılanarak mahkûm edilmesi ve bu yargılama sürecinde ileri sürdüğü temel savunmalarının mahkemece dikkate alınmaması etrafında şekillenmektedir. Başvurucu, 2011 ile 2013 yılları arasında iş bulamadığı için mecburen örgüte ait olduğu iddia edilen bir öğrenci yurdunda çalışmış, bu dönemde diğer yurt müdürleriyle toplantılar amacıyla otellerde konaklamış ve mesleği gereği bazı kişilerle yoğun telefon görüşmeleri yapmıştır. Ayrıca evinde yapılan aramada 1 Amerikan doları bulunmuştur.

Ceza mahkemesi, tüm bu hususları ve yargılamanın son aşamasında dosyaya dâhil edilen gizli tanık fişleme belgelerini gerekçe göstererek başvurucuyu hapis cezasına çarptırmıştır. Başvurucu ise HTS kayıtları ve otel konaklamalarının sadece yurt müdürlüğü işi gereği olduğunu, evde bulunan doları ise düğününde dedesinin taktığını savunmuştur. Üstelik aleyhindeki gizli tanık belgesinin duruşmada kendisine sorulmadığını ve hiç tartışılmadığını ileri süren başvurucu, davanın kaderini etkileyecek bu esaslı iddialarının mahkemenin gerekçeli kararında hiçbir şekilde yanıtlanmaması nedeniyle hakkının ihlal edildiğini belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı değerlendirirken öncelikle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ve bu hakkın ayrılmaz bir parçası olan gerekçeli karar hakkı üzerinde durmuştur. Gerekçeli karar hakkı, kişilerin hakkaniyete uygun bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve bu amaca uygunluk yönünden yargılamanın denetlenmesini amaçlar. Bu hak uyarınca, mahkeme kararlarının davanın temel maddi ve hukuki sorunlarını, taraflarca ileri sürülen ve davanın sonucunu etkileme potansiyeli bulunan iddia ve itirazları delillerle mantıksal bir bağ kurarak detaylıca açıklaması zorunludur. Uyuşmazlığın hukuki ve maddi sorunlarıyla ilgisiz değerlendirmelere kararda yer verilmesi, gerekçeli karar hakkıyla bağdaşmamaktadır.

Yargıtay ve Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihatlarına göre, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 314 kapsamında silahlı terör örgütü üyeliği suçunun sübuta erebilmesi için, kişinin eylemlerinin örgüt hiyerarşisine dâhil olduğunu gösterir şekilde süreklilik, çeşitlilik ve yoğunluk arz etmesi gerekmektedir. Salt iletişim içeriklerinin bulunmadığı, kiminle ne konuşulduğunun belli olmadığı HTS kayıtları, sanığın örgütün nihai amacını bildiğini ve örgütsel faaliyette bulunduğunu tek başına kanıtlamaya yetmez. Aynı şekilde, kişilerin sadece örgüte müzahir kurumlarda çalışmış olmaları veya örgüt şüphelileriyle aynı otelde salt konaklamış olmaları, başka somut örgütsel delillerle desteklenmedikçe tek başına mahkûmiyet için yeterli bir delil olarak kabul edilmemektedir.

Bunun yanı sıra, uygulamada sıkça karşılaşılan ve "Garson" kod adlı gizli tanıktan elde edilen veri inceleme raporları gibi sonradan ortaya çıkan dijital delillerin, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 217 gereğince duruşmada sanığa okunması ve çelişmeli yargılama ilkesine uygun olarak tartışılması şarttır. Bu tür fişleme niteliğindeki belgelerde kişinin örneğin "17-25 Aralık sürecinden etkilenmiş, kazanılmaya çalışılan kişi" gibi kodlarla yer alması durumunda, kişinin söz konusu tarihlerden sonra da silahlı terör örgütünün operasyonel eylemlerine veya örgütsel faaliyetlerine fiilen devam edip etmediğinin mahkemelerce açıkça ortaya konulması gerekmektedir. Mahkemelerin, yargılamanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki bu tür savunmaları ve Yargıtay'ın aradığı kriterleri dikkate alarak, sanığın suç işleme kastını şüpheye yer bırakmayacak biçimde gerekçelendirmesi anayasal bir zorunluluktur.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvuruya konu ilk derece mahkemesinin karar gerekçesini detaylıca incelediğinde, başvurucunun mahkûmiyetine dayanak yapılan delillerin örgütsel niteliğinin yeterince tartışılmadığını ve önemli hukuki boşluklar barındırdığını tespit etmiştir. Mahkeme kararında, başvurucunun 2011-2013 yılları arasında örgüte müzahir bir yurtta müdürlük yapması, örgüt şüphelisi diğer bölge imamları ve yurt müdürleriyle yoğun HTS irtibatının bulunması, aynı otelde konaklaması, ikametgâhında C serisi 1 Amerikan doları bulunması ve gizli tanık verilerinde fişlenmiş olması hükme esas deliller olarak kabul edilmiştir.

Ancak Anayasa Mahkemesi, başvurucunun yargılamanın her aşamasında bu iddialara mantıklı, somut ve hayatın olağan akışına uygun yanıtlar verdiğine dikkat çekmiştir. Başvurucunun; iş bulamadığı için söz konusu yurtta çalışmak zorunda kaldığı, iddia edilen HTS kayıtları ve otel konaklamalarının doğrudan yurt müdürlüğü görevinin gerektirdiği iş ilişkileri kapsamında olduğu ve evinde bulunan 1 Amerikan dolarının düğününde dedesi tarafından armağan edildiği yönündeki savunmaları, mahkemenin kararında hiçbir şekilde karşılanmamış, adeta duymazdan gelinmiştir. Özellikle telefon görüşmelerinin dinleme veya mesaj içeriğinin bilinmediği bir durumda, salt iletişim hâlinde olmanın örgütsel faaliyet olarak nasıl değerlendirildiği kararda açıklanmamıştır. Ayrıca evde bulunan 1 Amerikan dolarının başvurucu ile örgüt arasındaki organik irtibatı nasıl ve hangi bağlamda kanıtladığına dair hiçbir somut değerlendirmeye yer verilmemiştir.

Dahası, başvurucunun mahkûmiyetinde son derece etkili olan ve gizli tanıktan elde edilen veri inceleme raporunun, duruşmada başvurucuya açıkça sunulmadığı, bu rapora karşı itiraz hakkı tanınmadığı ve çelişmeli yargılama ilkesine riayet edilmeden adeta kapalı kapılar ardında hükme esas alındığı görülmüştür. Yargıtay içtihatlarında özellikle aranan, ilgili kişinin bu raporlarda belirtilen kodlamalardan sonra örgütsel faaliyetlerine aktif olarak devam edip etmediği hususu da derece mahkemesince hiçbir şekilde araştırılmamıştır. Başvurucunun esasa ve davanın kaderine doğrudan etki edecek tüm bu itirazları ve eksiklikler, istinaf ve temyiz aşamalarında da kanun yolu mercileri tarafından telafi edilmemiş, ilk derece mahkemesinin yetersiz gerekçesi aynen onanmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, derece mahkemesi kararının davanın sonucuna etkili olabilecek nitelikteki esaslı savunmaları karşılamadığı ve delillerin örgütsel niteliğini yeterince tartışmadığı gerekçesiyle başvurucunun adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.