Anayasa Mahkemesi Musa Kolay Kararı 2020/13045 B.

Bu karar, ceza yargılamalarında sanık tarafından ileri sürülen ve davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların mahkemelerce ilgili ve yeterli bir gerekçeyle karşılanması zorunluluğunu vurgulamaktadır. Mahkemenin, özellikle dijital delillerin ve ardışık arama kayıtlarının değerlendirilmesinde yerleşik içtihatlarla belirlenen asgari araştırma yükümlülüklerini yerine getirmeden ve savunmanın itirazlarını tartışmadan hüküm kurması hukuka aykırı bulunmuştur. Karar, adil yargılanma hakkının temel bir unsuru olan gerekçeli karar hakkının salt bir usul kuralı olmadığını, maddi gerçeğe ulaşmada kritik bir güvence sağladığını ortaya koymaktadır.

Benzer yargılamalarda emsal teşkil edecek bu karar, şifreli haberleşme programı kullanımı ve sabit hatlardan ardışık aranma iddialarına dayanan mahkûmiyetlerde mahkemelerin yükümlülüklerini netleştirmektedir. Yalnızca yüzeysel kayıtlara dayanılarak, savunmanın eksik soruşturma itirazları giderilmeden verilen mahkûmiyet kararlarının adil yargılanma standartlarını karşılamayacağı gösterilmiştir. Uygulamada, derece mahkemelerinin dijital verilerle ilgili gerekli bilirkişi incelemelerini yaptırması, ilgili tanıkları dinlemesi ve sanığın tüm iddialarını gerekçeli kararda açıkça tartışması zorunluluğu pekiştirilmiştir. Bu durum, savunma hakkının güçlendirilmesi ve eksik araştırmaya dayalı mahkûmiyetlerin önüne geçilmesi açısından büyük bir önem taşımaktadır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Uyuşmazlık, başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçlamasıyla açılan ceza davasında yaşanmıştır. Şırnak Cumhuriyet Başsavcılığı, eski bir asker olan başvurucunun gizli haberleşme programı ByLock kullanıcısı olduğunu ve ankesörlü hatlar üzerinden ardışık şekilde arandığını iddia ederek cezalandırılmasını talep etmiştir. Ağır Ceza Mahkemesi, başvurucunun itirazlarına rağmen detaylı bir teknik araştırma yapmadan ve sadece emniyetin sunduğu bazı kayıtlara dayanarak mahkûmiyet kararı vermiştir. Başvurucu, iddia edilen programı kullanmadığını, sunulan kayıtların tek başına delil olamayacağını, bilirkişi raporu alınması gerektiğini ve ardışık arama iddialarının usulünce araştırılmadığını savunmuştur. Mahkemenin bu temel itirazları kararda tartışmaması ve talepleri cevapsız bırakması üzerine başvurucu, adil yargılanma hakkının zedelendiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi ve yerleşik yargı içtihatları çerçevesinde, adil yargılanma hakkının en önemli unsurlarından biri Anayasa m. 36 ve Anayasa m. 141 kapsamında güvence altına alınan gerekçeli karar hakkıdır. Gerekçeli karar hakkı, mahkemelerin yargılamada ileri sürülen tüm iddialara ayrıntılı yanıt vermesini gerektirmese de davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ve savunmaların makul ve yeterli bir şekilde karşılanmasını zorunlu kılar.

Yargıtay içtihatlarına göre, bir kişinin gizli haberleşme programı ByLock kullanıcısı olduğunun hukuken şüpheye yer bırakmayacak şekilde tespiti için sadece Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumundan getirilen CGNAT kayıtları yeterli delil olarak kabul edilmemektedir. Gerekli teknik eşleştirmelerin yapılması, Tespit ve Değerlendirme Tutanağı'nın dosyaya getirtilmesi veya 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uyarınca uzman bilirkişi raporu alınması şarttır.

Aynı şekilde, ankesörlü veya sabit hatlar üzerinden örgütsel iletişim kurulup kurulmadığının tespiti hususunda da yerleşik yargı kuralları mevcuttur. Sanıkla birlikte ardışık arandığı tespit edilen kişiler hakkında soruşturma olup olmadığının araştırılması, bu kişilerin ifadelerinin alınması veya tanık olarak dinlenmesi gerekmektedir. Ayrıca sanığın tüm görev yerlerini kapsayan HTS kayıtları getirtilerek üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılması, aramaların ardışık veya periyodik olup olmadığı, arama saatleri ve süreleri gibi hususları gösteren analiz raporunun düzenlenmesi şarttır. Kanun yolu denetimini yapan mercilerin de, ilk derece mahkemesince karşılanmayan bu tür esaslı iddia ve itirazları değerlendirmesi gerekmektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Somut olay incelendiğinde, başvurucu hakkında verilen mahkûmiyet kararının temel dayanaklarının ByLock kullanımı ve ankesörlü hatlardan ardışık şekilde aranma iddiaları olduğu anlaşılmaktadır. İlk derece mahkemesi, başvurucunun ByLock kullandığı yönündeki kanaate yalnızca kolluk birimleri tarafından sunulan Sorgu Sonucu Tutanağı ve CGNAT kayıtlarına dayanarak ulaşmıştır. Ancak başvurucu, yargılamanın tüm aşamalarında bu programı kullanmadığını ısrarla savunmuş ve itiraz etmiştir. Buna rağmen mahkeme, Yargıtay içtihatlarında zorunlu kılınan teknik eşleştirme işlemlerini yapmamış ve bilirkişi raporu almamıştır.

Benzer şekilde, mahkeme başvurucunun ankesörlü telefonlardan ardışık olarak arandığı iddiasını mahkûmiyete gerekçe yaparken sadece emniyet birimleri tarafından hazırlanan sabit arama tespit tutanağına dayanmıştır. Başvurucu ile ardışık arandığı iddia edilen diğer kişilerin tanık olarak dinlenmesi, bu kişiler hakkında soruşturma bulunup bulunmadığının araştırılması ve HTS kayıtları üzerinde uzman bilirkişi incelemesi yaptırılması gibi asgari araştırma yükümlülükleri yerine getirilmemiştir. Başvurucunun, aramaların örgütsel bir nitelik taşımadığı yönündeki itirazları kararda hiçbir şekilde tartışılmamıştır.

Başvurucunun mahkûmiyetinin temelini oluşturan bu iki kritik delile yönelik esaslı itirazlarının, davanın sonucunu doğrudan etkileme potansiyeline sahip olmasına rağmen mahkeme kararında cevapsız bırakıldığı görülmüştür. Ayrıca, istinaf ve temyiz incelemelerini gerçekleştiren kanun yolu mercileri de ilk derece mahkemesinin bu eksikliklerini gidermemiş ve başvurucunun iddialarını karşılamamıştır. Yargılama sürecine bir bütün olarak bakıldığında, başvurucunun davanın sonucuna etkili olan savunma ve itirazlarının ilgili ve yeterli bir gerekçe ile açıklığa kavuşturulmadığı ortaya çıkmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü, davanın sonucunu etkileyecek nitelikteki esaslı iddiaların karşılanmaması nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.