Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Disiplin cezalarında şüpheden uzak kesin delil aranır.
• Borç alma eylemi doğrudan nüfuz kötüye kullanımı sayılamaz.
• Aynı fiilden mükerrer disiplin yaptırımı uygulanması hukuka aykırıdır.
• Ağır yaptırımlar varsayıma veya zayıf şüpheye dayandırılamaz.

Bu karar hukuken, kamu görevlilerine yönelik yürütülen disiplin soruşturmalarında ispat standardının ne kadar katı bir şekilde uygulanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Mahkeme, disiplin hukukunda yer alan eylem türlerinin birbirine karıştırılmaması gerektiğinin altını çizmiş; somut olayda kolluk personelinin "astlardan borç alması" eylemi ile "nüfuzun kötüye kullanılması" suçlamasının hukuki nitelendirmesinin farklı yapılması gerektiğini vurgulamıştır.

Benzer davalar açısından bu kararın emsal etkisi, idarelerin salt soyut tanık beyanlarına dayanarak ve somut, inandırıcı, destekleyici ek deliller sunmaksızın meslekten çıkarma gibi en ağır disiplin yaptırımını uygulayamayacağını göstermesidir. İdarelerin, isnat edilen suçun maddi unsurlarını her türlü şüpheye yer bırakmayacak şekilde ispatlamakla yükümlü olduğu bir kez daha teyit edilmiştir. Uygulamada, kamu kurumlarının disiplin kurullarının daha titiz delil değerlendirmesi yapmasını ve niyet okuma ya da varsayımlardan ziyade somut gerçekler üzerinden işlem tesis etmesini zorunlu kılan son derece güçlü bir içtihattır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Muş ili Varto ilçesinde Jandarma Yüzbaşı rütbesi ile komando bölük komutanı olarak görev yapan davacı, İçişleri Bakanlığı ile Jandarma Genel Komutanlığı'na karşı işbu iptal ve tam yargı davasını açmıştır.

Davanın açılma nedeni, davacının görev yaptığı birlikteki astlarından ve bazı esnaftan borç para aldığı, borç vermeyen personele karşı kin güderek mobbing uyguladığı ve düşük sicil notu vermekle tehdit ettiği iddialarına dayanılarak "yetkisini veya nüfuzunu çıkar sağlamak amacıyla kötüye kullanmak" suçlamasıyla meslekten çıkarma cezası ile tecziye edilmesidir.

Davacı, hakkındaki suçlamaların haksız ve delilsiz olduğunu, savunma hakkının kanuni güvenceler hatırlatılmadan kısıtlanarak alındığını ve sırf borç isteme eyleminin meslekten çıkarma gibi ağır bir yaptırımı gerektirmediğini ileri sürerek tesis edilen cezanın iptalini, bu haksız süreçte mahrum kaldığı tüm parasal ile özlük haklarının yasal faiziyle birlikte tarafına iadesini talep etmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Mahkeme, uyuşmazlığın çözümünde temel olarak kolluk kuvvetlerinin disiplin süreçlerini düzenleyen 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun maddelerine dayanmıştır.

Uyuşmazlığın merkezinde yer alan 7068 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 6. fıkrasının (ç) bendi, personelin "yetkisini veya nüfuzunu kendisine veya başkalarına çıkar sağlamak amacıyla ya da kin ve dostluk gibi nedenlerle kötüye kullanmak" fiilini işlemesi durumunda meslekten çıkarma cezası ile cezalandırılacağını kurala bağlamıştır. İdare, davacının eylemlerini bu fıkra kapsamında ağır bir disiplin suçu olarak nitelendirmiştir.

Bununla birlikte, aynı yasanın 8. maddesinin 4. fıkrasının (b) bendinin 1. alt bendi, "doğrudan veya aracı eliyle astlarından ya da iş sahiplerinden hediye veya borç almak" fiilini daha hafif bir yaptırım olan altı ay kısa süreli durdurma cezasını gerektiren ayrı bir disiplin suçu olarak düzenlemiştir.

Disiplin hukukunda ceza yargılamasına paralel olarak "şüpheden sanık yararlanır" ilkesi geçerlidir. İdari bir yaptırımın hukuka uygun kabul edilebilmesi için eylemin her türlü şüpheden uzak, kesin, somut ve inandırıcı delillerle ortaya konulması gerekmektedir. Ayrıca Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 125. maddesi uyarınca, idare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararları ödemekle yükümlü olup, haksız bir idari işlemin iptali halinde ortaya çıkan mali kayıplerin faiziyle birlikte tazmini anayasal bir güvencedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Danıştay tarafından yapılan incelemede, uyuşmazlığa konu olayın gelişimi ve disiplin soruşturması evreleri derinlemesine irdelenmiştir. Davacı hakkında astlarından ve esnaftan borç para aldığı, borç vermeyenlere baskı kurduğu iddiaları üzerine yürütülen disiplin soruşturması sonucunda birden fazla eylem tespiti yapılmış ve farklı cezalar önerilmiştir.

Dosya içeriğindeki belge ve kararlara göre, davacıya atfedilen "astlardan borç almak" fiilinin sübuta erdiği kabul edilerek daha önce altı ay kısa süreli durdurma cezası verildiği ve bu cezanın yargı denetiminden geçerek onandığı tespit edilmiştir. Ancak davalı idare, aynı eylem ve ifadelerden yola çıkarak davacıyı "yetkisini ve nüfuzunu çıkar sağlamak amacıyla kötüye kullanmak" suçlamasıyla ek olarak en ağır yaptırım olan meslekten çıkarma cezası ile cezalandırma yoluna gitmiştir.

Dava dosyasına yansıyan tanık beyanları ve savunmalar incelendiğinde; davacının borç aldığı hususu bir kısım personelin ifadeleriyle desteklense de, yetki ve nüfuzunu kullanarak personele şantaj yaptığı, makamını tehdit aracı olarak kullandığı veya haksız bir menfaat şebekesi kurduğuna dair hiçbir somut, kesin ve şüpheden uzak delil bulunmadığı görülmüştür. Disiplin hukukunun temel prensipleri gereğince, personelin memuriyet statüsünü bütünüyle ortadan kaldıran meslekten çıkarma cezasının, eylemin zorlanarak geniş yorumlanmasına ve somut kanıttan yoksun varsayımlara dayandırılması mümkün değildir.

Alt derece mahkemelerindeki iptal kararları ve Danıştay'ın geçmiş bozma ilamları doğrultusunda yapılan son hukuki değerlendirmede, idarenin meslekten çıkarma işlemini haklı kılacak şüpheden uzak kanıtları sunamadığı netleşmiş ve tesis edilen işlemin sebep unsuru yönünden hukuka aykırı olduğu tescillenmiştir.

Sonuç olarak Danıştay 2. Daire, davalı idarenin temyiz isteminin reddi ile dava konusu işlemin iptaline ilişkin kararın onanması yönünde karar vermiştir.